THOMAS À KEMPIS

TYP. GEBR. BINGER, AMSTERDAM.

INLEIDING

Een nieuwe vertaling te laten maken en uit te geven van een christelijk boek als “De Imitatione Christi”, dus van een werk dat boordevol staat van godsdienstige bespiegelingen, ja, dat eigenlijk niets anders is als de stille alleenspraak en zelfonthulling ener innig gelovige ziel van vijf eeuwen geleden, zie, dat lijkt op het eerste gezicht en voor wie niet verder kan kijken dan zijn eigen neusje lang is, een vrijwel gewaagd, ja, hachelijk bestaan.

Want laten wij er maar allen voor uitkomen: hoe men ook zelf over godsdienst moge denken, hoe men zich in de loop van zijn kortere of langere leven, ten slotte is blijven of gaan verhouden tot het geloof zijner jeugd, zelfs al wijkt men geen duimbreed af van de godsdienstige overtuigingen zijner brave voorvaderen, - hierover moet toch ieder het eens zijn, en het met smart of genoegen erkennen, dat de stellige verzekerdheid van het bestaan ener bovenzinnelijke wereld, waarheen ieder mens, na zijn dood, moet verhuizen, niet meer zo algemeen gedeeld wordt, en niet langer zó onwankelbaar vast staat als In vroeger tijd. Ieder wezenlijk-ontwikkelde, die zelf heeft leren denken, zal, als hij met zichzelf alleen in zijn binnenkamer zit, toch wel eens zo nu en dan de minder-vrolijke gedachte in zich hebben voelen opkomen: Het psychische is slechts een verschijnsel, dat met het stilstaan der organen, die het voortbrachten, evenals die organen ophoudt te bestaan.

Deze mening is nu wel niets meer dan een altijd enigszins mogelijk-lijkende veronderstelling, afkomstig van de uiterste linkerzijde, de thans wat verzwakte, der negentiende-eeuwse geestelijke strijdmachten, maar die eenkennig-materialistische levensbeschouwing, die een tijd lang zo’n hoog woord voerde, werkt toch nog zó machtig na in de hoofden der mensen, dat een niet gering deel onzer thans levende landgenoten zonder twijfel een boek als dit: “Over de Navolging van Christus" van terzijde zullen aanzien met een vaag spottende glimlach of een schouderophalen, omdat het hun toeschijnt verouderd te zijn. En waarschijnlijk zal menigeen zeggen: “Wat heeft men dáár nu aan?" En inderdaad, als men oppervlakkig oordeelt, afgaande alleen op een vluchtige indruk, zou men wie zo spreken, niet geheel en al ongelijk kunnen geven. Want bovendien, in deze rumoerige tijden, waar al het geestelijke en maatschappelijke, wat eeuwen lang voor eeuwig scheen vast te staan, over de hele aarde een beetje schijnt te gaan wankelen, zullen de meeste mensen menen, wel wat anders te doen te hebben, als zich geduldig bezig te houden met de godsdienstige en morele “haarkloverijen" van een vromen kloosterbroeder der 15e eeuw.

De mensen echter, die zó denken, en dus van hun gewaande hoogte precies doen of ze op dit waarlijk onsterfelijke boek konden neerzien, zouden daardoor alleen bewijzen, hoe eng de omvang hunner ontwikkeling nog is, hoe weinig zij begrijpen en voelen kunnen, daar zij blijkbaar met hun gedachten steeds blijven ronddraaien om wat zij eens leerden op de nooit genoeg te prijzen, maar, als elke onderwijs-inrichting, natuurlijkerwijze eenzijdige openbare school.

Kom, laat ieder minder-gelovig mens eens, voor een ogenblik, volkomen van zich afschudden alle op hun wijze ware, maar toch een vrije uitblik op al het bestaande belemmerende vooropzettingen, die hij zich in zijn jeugd heeft eigen moeten maken door lectuur of lering of op andere wijs. Laat het ons, die dit boek gaan lezen, niet in de eerste plaats te doen zijn, om ongelovig te blijven, ook tegen de klippen aan. Want dan gaat ge u onwillekeurig in een houding plaatsen tegenover het daar geschrevene, in een subjectieve, graag alles bevittende, waardoor het ware, geestelijke genot, dat ongetwijfeld ook ú hier staat te wachten, zeer sterk zou worden verminderd, ja, wel mogelijk, geheel onvoelbaar gemaakt.

Dit boek toch is, in essentie, niet in de eerste plaats een stichtelijk, dus, in zeker opzicht, praktisch geschrift, dat alleen zou kunnen dienen om den lezer te onderrichten over, hem in te wijden in dingen van het Christelijke geloof. Neen, de schrijver was zó’n fijngevoelige, en zonder enige strekking, heerlijk-naïeve, dat hij boven alles, zonder het te willen, een letterkundig gedachte-kunstwerk maakte, waarin hij, met precieze woorden, heeft uitgesproken wat er omging in het diepste van zijn ziel. Zo kan men de “Navolging” doorlopend lezen, als las men een fraai-gevoeld, en mooi-gedacht, een waarachtig-Christelijk, beschouwend gedicht. En daarom, wie het Christendom intiem wil leren kennen, niet, zoals het veelal gepreekt wordt van de kansels, eentonig-oratorisch en onbeduidend, noch zoals het in het leven in praktijk wordt gebracht, onvolledig en nauwelijks herkenbaar, neen, maar ongeveer zoals het moet geleefd hebben in de Christus-figuur zelve, gelijk deze in de Evangeliën getekend wordt, die heeft dit boek slechts op te slaan, en ik geloof zeker, dat, als hij er zich aan geeft met de hele aandacht van zijn innerlijk Wezen, hij langzamerhand tot de erkentenis zal moeten komen, dat het ware Christendom nog heel iets anders en heel veel meer moet heten dan een verzameling van dogma's of uiterlijke gebruiken, dat het een bijzonder soort van geestesgesteldheid is, die, al moge zij dan ook in het leven, zoals dit is, praktisch vrijwel onaanwendbaar wezen en al mag geen enkel sterveling van zichzelf beweren, dat hij zich in waarheid een Christen kan noemen, toch bij ieder mens een der hoekstenen dient te vormen van het gebouw der menselijke motieven, zelfs al gebiedt onze Rede ons om te verwerpen het algehele samenstel der kerkelijke mythologie.

Met een paar woorden gaf ik hier aan, hoe de ontwikkelde twintigste-eeuwer, die niet meer zijn overtuigingen kan bouwen op de godsdienstige meningen der vorige geslachten, tegenover dit Christelijke poëem heeft te staan. Zelfs, al gaat hij geheel mede met de negatieve slotsommen van 't wetenschappelijk-godsdienstig onderzoek der laatste tijden, en is zijn geloof, als hij er een over heeft gehouden, dus hoogstens gebleven een vage autosuggestie, in plaats van, zoals dat der vroegeren, een volslagen-onwrikbaar, door authentieke documenten gewaarborgd weten, zal hij de “Navolging" kunnen genieten en er zijn binnenste door voelen verdiepen en verfijnen, wel op een wat andere wijze, maar minstens even sterk alsof hij een grote christelijken dichter las.

Ik zeg dit, óók omdat ik weet, dat een modern ongelovige daar beter toe in staat is, dan een banale godloochenaar uit de oude doos. De “atheïsten" – afgrijselijk woord vol holle ostentatie! – van de laatste helft der achttiende en de eerste 80 jaren der negentiende eeuw, vochten met al de stevige, maar beperkte kracht hunner eenzijdige verstandsargumenten en vaak ook met minder-smakelijke invectieven, tegen het geloof waarvan zij wel de zwakke, de uiterlijke zijde, maar niet de innerlijke echte, de gevoelshelft wilden zien. Haat sprak er uit hun toon, en een even sterk, maar volstrekt niet ruimer of wijzer dogmatisme dan dat andere, waardoor het geloof op de benen blijven wou.

Die goede mensen, nu reeds allen overleden, deden een beetje als pedante kinderen, wanneer hun voor 't eerst wordt aangetoond, zodat zij het kunnen geloven, dat iets wat hen lang als een noodlot had gedrukt, en dat hen erg verveeld had, in waarheid een machteloze onzin heten moet. Die kinderen worden dan óók boos, en gaan hard aan 't schreeuwen en spotten, tegen de ijdele kwellingen van voorheen. Zó stond het met het ongeloof, zelfs nog in den tijd, toen wij, thans-volwassenen, grote jongens waren, maar die invloed der 18e-eeuwse Franse zogenaamde wijsgeren heeft thans vrijwel uitgediend, tenminste bij de waarlijk-ontwikkelde fractie van het menselijk geslacht.

Multatuli, die, hoe hij zichzelf daarover ook vertoornd zou hebben, onsterfelijk zal blijven als schrijver van mooi Hollands, maar wiens Ideeën, met hun vele spontane welsprekendheids-oppervlakkigheden, thans reeds voor een goed deel verouderd mogen heten, Multatuli was de laatste, en zeker de kranigste, van die eigen-gerechtig-ondiepe pseudo-filosofen, die het wezen van het zijnde meenden te kunnen uitdrukken door een stuk-of-wat goed klinkende redenaarsvaagheden plus een tweedehandscijfer-tabel.

Zo'n populaire praat- maar niet wezenlijke denkwijsbegeerte, die zich niet bewust is van 't bestaan van diepere kwesties dan die welke kunnen opkomen in de hersens van ieder gewoon, gezond verstandig mens, heeft telkens, als zij voor den dag trad, een tijdlang opgeld kunnen doen bij de grote massa, maar even spoedig raakte zij ook weer in 't vergeetboek, zonder iets meer te kunnen achterlaten dan een paar, toch altijd aanvechtbare, zedelijke axioma's, en een spreekwoordelijk geworden naam.

Onder de oude Helleense wijsgeren is reeds Epicurus er zo één geweest, die er óók meer van schijnt gehouden te hebben met slordig-slenterende voet het zand omhoog te schoppen van de oppervlakte der aarde, dan af te dalen in de donkere mijnen, waar het metaal der echte gedachte in schuilt. Ook hij wou, zoals Dekker, werken op en wist een ontzaglijke invloed te krijgen bij 't grote publiek, in enkele uitspraken ook stemt hij met onzen voortreffelijke landgenoot overeen, en alleen schijnt hij niet zo goed gestileerd te hebben – maar van zijn geschriften is thans, op een paar fragmenten na, niets meer over, terwijl de werken der wezenlijke wijsgeren, Plato en Aristoteles, nog tot op onzen tijd behouden zijn gebleven, waarschijnlijk omdat telkens weer de bloem, van 't intellect in de opeenvolgende geslachten, gretig greep naar die gedenkstukken van waarachtig menselijk doordenken, die nooit geheel verouderen konden, terwijl Epicurus slechts, evenals Dekker, had weten te schrijven voor het bevattingsvermogen van het publiek in 't algemeen.

Ik wees op dit alles maar, om aan te tonen hoe het tegenwoordig-levende geslacht waarschijnlijk beter in staat zal zijn, om een vertaling der Imitatio te waarderen dan de drogere en meer eenkennige generatie onzer brave vaderen dat zou zijn geweest.

      ***

Ofschoon, nog afgezien van de m.i. grotere vatbaarheid der thans levende mensen, om een werk als dit te waarderen, omdat zij objectiever en niet meer zo agressief, als de onvoorwaardelijke bewonderaars van Douwes Dekker, tegenover den godsdienst staan, geloof ik dat, in 't algemeen, alle wezenlijk-sensitieve, niet steeds-maar-door zich op hun achterpootjes tillende stervelingen getroffen moeten worden door den rustig-gevoelige toon, de vaste, precieze, en toch harmonisch-, ja, soms melodisch-dichterlijke beweging der volzinnen, en in 't kort de volkomen overeenstemming tussen vorm en inhoud in dit zo aangenaam-geschrevene boek. Ik hoop maar, dat ik, in onze zoveel-stroevere taal, al is het maar een beetje, heb weten over te houden van de vloeiende glijding, waar 't origineel den lezer door bekoort.

      ***

Maar er is ook nog een derde reden, buiten-om de artistiek-geestelijke voortreffelijkheid der “Navolging", en de grotere geschiktheid van ons geslacht, om dergelijke werken te schatten op de waarde hunner schoonheid, die mij doet geloven, dat een niet gering gedeelte van de lezers der Wereldbibliotheek met genoegen zullen kennis nemen van dit Katholieke gedachte-gedicht.

Om dit waarschijnlijk te maken, zij het mij vergund een beetje dieper in te gaan op sommige vraagstukken, die, al wordt erover gezwegen, toch altijd door blijvend aan de orde zijn.

Het allergrootste mysterie van het leven is voor ieder inzichtig mens nog niet zozeer het leven-zelf, als wel het onvermijdelijke slotpunt achter al onze menselijke bestrevingen en daden, de tot dusverre nog nooit met zekerheid gepeilde, en misschien wel voor altijd, tenminste in streng-wetenschappelijk opzicht, ondoordringbaar-blijvende dood. Geen wonder dan ook, dat zodra de mens, nog in den eersten staat zijner ontwikkeling verkerend, een beetje meer denkkracht begon te krijgen dan het dier, zodra eten en drinken en slapen en paren, met al de wille gevechten, die daarvan het gevolg waren, niet langer de enige middelpunten bleven waar het leven dier primitieven om heen draaide, geen wonder, zeg ik, dat de eerste algemene vraag, die in die schemerende hersens moest opkomen, de volgende was: Is het met dit stijf terneerliggen, dat wij dood noemen, inderdaad helemaal gedaan met den mens? En enige knappe koppen zullen al heel gauw op het denkbeeld zijn gekomen, dat het niet helemaal uit kón zijn. Want zoals kinderen altijd doen, en zoals die kinderlijke mensen dus óók zullen gedaan hebben, nam men, uit onbewuste zucht tot zelfbehoud, wat men heel graag wilde als werkelijkheid aan, en zo kwam men er toe, natuurlijkerwijze, om te gaan denken en te fantaseren over een tweede leven, een leven ná de dood.

Want had men niet wezens, mensen wel als wij zelf, maar die wij zeer lief hadden, en wier medebestaan voor ons onmisbaar leek, weg moeten dragen naar hun laatste rustplaats, en diep in de aarde wegbergen, omdat zij koud en bewegingloos waren geworden, en geen woord over hun stijfgesloten lippen kwam, terwijl, indien men hen langer liet liggen, hun overschot hoogst onplezierige, ja, schadelijke gewaarwordingen aan de levenden geven ging?

En moest het niet aller jammerlijkst heten, dat dit alles wat men had omarmd en geliefkoosd, vrouwen, kinderen, ouders, nu verder niets meer zou wezen, dan wat wij ook alle dieren door den dood zagen worden, een hoopje onooglijke en zeer slecht riekende, ja, vergiftige stof? Neen, het kon onmogelijk waar zijn, en als enige oplossing bleef dus, dat er, over dit leven heen, dat buitendien niet zo heerlijk en vreugdevol mocht heten, nog een ander soort van, een eigenlijker en waarachtiger, leven bestond. Doch dat leven kon natuurlijk niet bijgewoond worden en ondervonden door het zo geheel veranderde lichaam onder den grond, maar wèl daarentegen door de, als de wind, onzichtbare oorzaak, waardoor het lichaam indertijd had geademd en gelachen, gesproken en gekust. Die oorzaak noemde men geest of ziel. En Ik geloof, dat men van daaruit zich verder gaan latende op zijn gedachten en, met kinderlijke naïveteit, hoop voor zekerheid nemende, al zeer spoedig kwam tot het aannemen van 't bestaan ener gehele bovenzinnelijke wereld, met een Opperwezen als Koning, andere bovenaardse wezens als hulp-regenten, en de zielen van alle afgestorvenen als onderdanen, die het dan in die verre gewesten noodzakelijk veel beter of slechter moesten hebben dan in het aardse leven, al naar gelang zij zelf aan enige voorwaarden van goed en kranig leven meer of minder of ook wel in 't geheel niet hadden voldaan. Zo ongeveer, ondanks alle nuances, leerden alle godsdiensten, die vóór het Christendom hadden bestaan. Toen kwam dit, en welke dan ook zijn precieze, historische oorsprong moge geweest zijn, hierin onderscheidde het zich gunstig van al zijn voorgangers, dat het een sentiment van liefde, d.w.z. mededeelzaamheid en menselijke zachtheid, van alle mensen onderling, op den voorgrond bracht in zijn leer, een sentiment dat op zijn toppunt werd gedreven in het treffende verhaal van het leven, het lijden en den dood van den half menselijke, half goddelijke stichter, den armen Jezus van Nazareth.

Zie, wij zullen ons hier natuurlijk niet ophouden met naar de oplossing te trachten van al de vraagstukken, die zich in den ontwikkelden modernen mens, bij zijn denken over het Christendom, voordoen. In hoeverre de Evangelische verhalen wezenlijk historische feitelijkheid weergeven, en, in verdere instantie, welke der twee grote Christelijke belijdenissen, Katholicisme of Protestantisme, het beste en zuiverste de bedoelingen van den stichter, of wil men, de stichters, van het Christendom vertegenwoordigt, moet men ter definitieve beslissing aan de heren theologen-zelf overlaten, ofschoon zij 't er onderling nooit over eens zullen zijn.

Maar wel moet mij de persoonlijke bekentenis van het hart, dat 't oudste Christendom, het Katholicisme, op den onbevangen buitenstaander een veel weldadiger indruk maakt. Want het Katholicisme is en blijft een eenheid, een consequente, onveranderlijke, niet zoals het Protestantisme, in onderling-strijdige, vierkant tegenover elkander staande onderkerkjes verdeelde, en wel omdat het niets anders doen wil als op kinderlijk-naïeve wijze de met den mens mee geborene hoofdvraag te beantwoorden: Wat betekent het leven en waar loopt het op uit?

Terwijl het Protestantisme met zijn aanvaarden van het dagelijks verstand als meebeslissende factor in geloofszaken, in den beginne, al naar men 't nemen wil, te ver of te weinig ver is gegaan, en daardoor tot een soort van halve houding is geworden tegenover het levensmysterie, die onze Rede niet kan bevredigen, maar evenmin ons gevoel. Eerst de kranige Strausz, en Baur en de anderen hebben de lijn volledig doorgetrokken, waarbij er weliswaar van het Christendom als godsdienst niet veel anders overblijft als het zedelijk beginsel, dat men ook zonder godsgeloof betrachten kan.

Als ik de toekomst durfde voorspellen – maar wie kan dat? – zou ik willen zeggen, dat, naar mijn indruk, over vijfhonderd jaar het Katholicisme hoogstwaarschijnlijk nog zal omhoog staan, zij 't al een beetje verzwakt en op den achtergrond gekomen, terwijl er van het Protestantisme niets anders zal zijn overgebleven, als een zeer groot aantal kleine sekten, die niets met elkander gemeen hebben dan den naam, en die zich onderling zó verschrikkelijk haten of ook uitlachen, dat er nooit meer van verzoening sprake kan zijn. Nu reeds valt deze algehele verbrokkeling en uitelkander spatting van 't Protestantisme duidelijk te bespeuren: Ds.Huqenholtz staat tienmaal verder van Dr.Kuyper dan b.v. Luther van Calvijn stond en tussen die beiden in vindt men over de hele wereld zóveel nuances van vrijzinnigheid of steilte, allen elkaar verketterend, als er nuances zijn in der mensen begrip of temperament. Zo’n vaak vijandelijk tegenover elkander staande verscheidenheid van Inzichten, in één zelfden godsdienst, die allen nog dezelfde agressieve naam voeren, maakt het voor den zich neutraal houdende agnosticus duidelijk, dat de op een protest, dus op een soort van ontkenning, berustende Hervormde godsdienst, door zich telkens weer ader te laten en een gedeelte van zijn kracht te verliezen, langzaam, door de eeuwen heen, ten zekeren ondergang, want ter algehele ontbinding neigt. Terwijl daartegenover het Katholicisme niet zozeer in zijn geestelijkheid, als wel in zijn diepste essentie, veel menselijk-beminnelijker, en, al strijdt het met ons weten, veel eerbiedwekkender, want prachtiger – één blijft, en niet met, in iedere eeuw, anders redenerende mensenhersens, datgene gaat wijzigen wat in essentie, wil het niet van zichzelf ontaarden, niets anders mag zijn als een sterk gevoel. Welke uiterlijke vormen men dienen wil of niet-dienen, hoe men zich als mens het metafysisch-goddelijke, dat toch buiten onze bevatting valt, vóór wil stellen, och, dat doet er eigenlijk niets toe; als de essentie van het geloof, het echte, diep-innige, enigszins mystieke voelen maar aanwezig is, kan de godsdienst voortgaan, levenskrachtig te bloeien, terwijl alle menselijk-verstandelijk redeneren noodzakelijkerwijze dat onmisbare voelen verminderen, ja, ten slotte doden moet. En om dat godsdienstige gevoel steeds levendig te doen blijven in de harten der minder-ontwikkelde mensen, die de meerderheid uitmaken, kan het goed zijn, om al die zichtbare voorstellingen, al the uitwendige ceremoniën in den eredienst in stand te houden. Want men wordt daardoor gesuggereerd tot een zweem tenminste van dat innerlijke gevoel, dat anders in het nuchtere daglicht zo dikwijls achterwege blijven, of geheel teloor gaan zou, en zonder hetwelk het kerkbezoek zeer dikwijls niets zou kunnen wezen dan een nuchter-kille conventie en gewoonte-sleur.

Tot deze beschouwing over en betrekkelijke rechtvaardiging van de Katholieke eredienst en mythologie, (waardoor ik hoop dat vele Protestanten een enigszins ander denkbeeld zullen krijgen van een hen minder plezierig aandoend geloof, als zij tot dusver hadden), ben ik gekomen, o.a. doordat ik in de Imitatie hetzelfde gemis aan toespelingen op die uiterlijke vormen gewaar werd, als mij vroeger in de Confessiones van Augustinus getroffen had.

Die beide alleruitnemendste, ja, men kan gerust zeggen, grote Katholieken, elk van hen levend in een geheel ander tijdperk van de geschiedenis der Kerk, en beiden over het intiemste van hun geloven sprekend, roeren wat de Protestanten, wel een beetje eigenwijs smadend “het Roomse" noemen, ternauwernood aan. Ja, Thomas, in zijn laatste afdeling, uit zich over het sacrament der Communie, maar dit is een algemeen-christelijke ceremonie, die ook nog door de Protestanten, zij 't op een verschillende wijze, wordt gevierd. Maar over al de andere kerkelijke gebruiken, waar de Protestanten, zonder wezenlijke reden, soms zo glunder om glimlachen, vindt men ook bij Thomas geen enkel woord. 't Is of die dingen niet langer voor hem bestaan, als hij zich in zichzelf gaat verdiepen en ons de mysteriën van zijn Binnenwezen onthult. En de wijze ook waarop hij over dat-éne, de H-Communie, spreekt, geeft er een diepere, geestelijke zin aan, waar een Protestant mee tevreden kan zijn.

Waaruit wel blijkt, dat voor die grote Katholieken van vroeger, het eigenlijk wezen van den godsdienst niet zozeer was gelegen in die uiterlijkheden, maar, evenals bij de Protestanten, in iets zuiver-geestelijks bestond. Een grote fout van de Hervorming, bij haar opkomst, is m.i. dan ook geweest, dat zij den boze Vijand, dien zij te bestrijden had, te veel in die uiterlijke vormen heeft gezien, en zich tevredenstelde met te menen, dat, als die maar eerst wegwaren, de rest vanzelf wel goed zou gaan. De kwade geest zat echter niet daarin, maar in de verslapping van 't godsdienstig gevoel. Dit laatste alleen, het diepe bewustzijn nl., dat er een God bestond, en onsterfelijkheid, en men dienovereenkomstig had te leven, 't welk, blijkens de geschiedenis, zo dikwijls scheen zoekgeraakt bij de geestelijkheid dier dagen, dat hadden Luther en de anderen in de Kerk, of, daar dat niet ging, daarbuiten in een tweede Katholieke kerk, met een nieuwe bezieling der oude gebruiken en met een degelijker, oprechter en meer waarachtig-godsdienstige geestelijkheid, behoren te beproeven: en ik wed, dat de hele wereld dan langzamerhand achter hen aan was komen lopen, en de andere, reeds zo lang bestaan hebbende en toen ontaarde, in den steek gelaten had.

Dan ware meteen niet die kinderachtige, en dikwijls misdadige, want de schoonheid vernietigende beeldenstorm voorgevallen, welke kwajongensstreek nu nog wel eens, god beter 't, verheerlijkt wordt, alsof ze een magnifieke geloofsdaad waar!

Om een levenskrachtige godsdienst te kunnen blijven, had het Protestantisme uitsluitend moeten beginnen met dat ene, waar iedere nieuwe Godsdienst van uit behoort te gaan, nl. met een zuivere intuïtie van het Bovenzinnelijke, met 't kinderlijk-naïeve geloof. De eerste Protestanten trachtten daar ook wel naar, maar door een verkeerd begrijpen hunner positie, die zo heel anders was als die der eerste Christenen tegenover de Heidenen, terwijl zij haar soms vrijwel gelijkvormig daaraan zagen, lieten zij hun nuchtere verstand te veel werken, om den reeds bestaande Katholieke, toch óók Christelijken, godsdienst te kritiseren, en op de vingers te tikken, zonder te bedenken, dat het geloof, dat zij aanvielen, in essentie hetzelfde als hun eigene was. En daardoor kwam hun geloof van den beginne een element van verstandelijke redenering te bevatten over zichzelf, dat natuurlijkerwijze de nieuwe gelovigen al dadelijk moest verdelen in verschillende partijen, omdat de verstandelijke meningen der mensen altijd onderling verschillen, en dat ten slotte zelfs moordend moest inwerken, zoals 't nu ook gedaan heeft, op het hele geloof zelf in zijn innerlijken aard. Geloof is nu eenmaal iets kinderlijks, streng waarbinnen wel, zoals b.v. Augustinus deed, maar waaroverheen zich niet laat redeneren, op straffe, dat het zichzelf anders den doodsteek geeft. Als geloof, dat, evenals poëzie, een intuïtieve zielsaandoening is, zich met nuchtere redenering gaat mengen, komt er ten slotte niets van terecht, precies zoals het met de dichtkunst gaat in 't zelfde geval.

Intuïtief hebben de oude Protestanten dit wel begrepen, en daarom trokken ook zij lijnen, waarbuiten de redenering niet zou mogen gaan. Dus werden de protestantse dogma's opgesteld. Maar de lijnen, die zij daarvoor trokken, waren niet afkomstig, zoals bij de Katholieken, van de diepste gevoelsovertuigingen dier grote intuïtieve, de kinderlijk-godsdienstige, en binnen hun engere grenzen, zeer filosofisch-aangelegde kerkvaders, maar van mannen, wier zielsgevoel reeds sterk gedempt was door de grotere nuchterheid der latere eeuwen, en die dus veel verder, dan die oude Christenen, afstonden van de kinderlijke geestesgesteldheid, die Christus zelf van zijn gelovigen had geëist. Koude, abstracte producten waren die dogma's van intelligente berekening en diplomatisch verstand, en daardoor wisten zij, bijna een kwart -duizendjaren lang, zelfs de hersens van de verstandigere helft der mensheid te beheersen, maar geen ook gevoel en verbeelding, dus den hele mens suggererende producten-van-subtiele intuïtie, zoals de leerstellingen der echt oud-Christelijke wijzen, waar nog de Katholieken aan vasthouden, zijn, en die nu reeds wel zesmaal zolang, en niet zo telkens krachtig door haar belijders zelf aangevochten, als de Protestantse, omhoog bleven staan.

Voor een ongelovig, zowel als voor een nieuwer twintigste-eeuwer, kunnen natuurlijk beide soorten van Christendom niets anders meer zijn als historische merkwaardigheden; maar ik geloof dat als de stichter van het Christendom nog eens op aarde zou kunnen of willen terugkeren, hij het Katholicisme, als zijn lievere en wijs-menselijkere dochter, vergevensgezind aan de borst zou sluiten zonder veel van vroegere feilen te gewagen, terwijl hij het in vergelijking jeugdige Calvinisme, meelijdend-boos in de ogen zou kijken, met de rustige woorden: “Uw dwaze eigengerechtigheid en hardheid tegen alle anderen, op grond van wat uw thans daarboven tot bekering gekomene Meesters, bijna driehonderd jaar geleden, zonder Mij te begrijpen, tot de wereld dorsten zeggen, bewijst mij, dat ook gij mij niet goed kunt verstaan."

Ten slotte: De Katholieke Christelijkheid heeft kunstwerken weten te scheppen, groot en onsterfelijk, omdat de kern van haar geestesleven uit onvermengd, niet door menselijke redenatie bedorven, maar uit de diepte harer Onbewustheid stijgend, prachtig-godsdienstig voelen bestond. En de navolging van Christus, die verderop den lezer, in getrouwe vertaling, wordt aangeboden, is er een overtuigend bewijs van, dat echte Kunst, d.i. die diep-in gevoeld is, door alle eeuwen heen leesbaar blijft, hoe ook de ideeën der mensen zich mogen wijzigen, in de opeenvolgende geslachten, en hoe anders dus de latere lezer, met zijn denkvermogen, tegenover den inhoud van zo'n kunstwerk komt te staan.

***

Voor het gemak van den lezer volgen hier nu nog enige biografische bijzonderheden over den schrijver, die ik putte uit het goede boek:

Thomas à Kempis, zijn Voorgangers en zijn Tijdgenooten, door W. G. A. J. Boring. (Utrecht, Dekker & Van de Vegt. 1902).

Wij zullen het kort maken: de lezer, die er meer van weten wil, kan gemakkelijk dit boek zelf kopen en opslaan; het is zeer goedkoop, en hoewel opgesteld door een katholiek, en op kosten van een geestelijke gedrukt, toch zeer onderrichtend geschreven, ook voor andersdenkenden, en volkomen vrij van enigerlei nodeloos te koop lopen, door den schrijver, met zijn eigen godsdienstig geloof. Het onderscheidt zich hier gunstig van vele boeken, door Protestantse gelovigen op 't papier gebracht, waar men de blinkende wapenrusting van den kerkelijke krijgsman telkens weer ziet te voorschijn schemeren tussen de openhangende plooien van het priesterkleed. Geloven toch, indien het aller waarachtigst zuiver wil zijn, moet in de eerste plaats wezen: zich liefdevol verdiepen in eigen overtuiging, en niet een, bij iedere gelegenheid zelfbewust uittrekken van eigen gesmeed slagzwaard, om neer te willen vellen, met hovaardige glimlach, wat een ander toch-evenzeer-recht -op-vrijheid hebbend mens, meent dat hijzelf geloven moet en kan. Daarom, ofschoon ik volstrekt geen katholiek ben, las ik dit boek met zo’n vredig genoegen, want ik proefde er uit, dat de schrijver wel alles diep-in meent wat hij gelooft, maar tevens met hoge echte christelijke zachtheid, niet telkens toornig een ronde krijgstoorts aansteekt, omdat een ander alle dingen een klein beetje anders ziet. Zo spreekt er een weldadige innerlijke vrede uit dit boekwerk, waar menige protestant met zijn onverstandig hakken op wat andere mensen voelen, goed mee zou doen als hij hem zich eigen maken wou.

Thomas Hämerken werd in 1379 of '80 te Kempen (in Rijnland) geboren. Vader: Johannes Hämerken, zilversmid of horlogemaker, die zijn familienaam waarschijnlijk dankte aan den hamer, door hem bij zijn handwerk gebruikt.

Op zijn 12e of 13e jaar (1392) ging Thomas naar het klooster Windesheim, waar zijn broeder Johannes reeds 5 jaar vroeger was komen inwonen. Deze, natuurlijk oudere, broeder zond hem vandaar naar de kapittelschool te Deventer. Daar ging Th. zich onder leiding van Floris Radewijns voor den geestelijken stand bekwamen. Vandaar in 1399 naar het klooster op den St. Agnietenberg bij Zwolle. Na zeven jaar daar vertoefd te hebben, werd hij in 1406 opgenomen In de orde van St. Augustinus. In 1413 of '14 werd hij tot priester gewijd.

Tot hoge geestelijke waardigheden heeft de gemoedelijk-geniale Thomas het nooit weten te brengen. Nog op zijn 68e jaar (in 1448) was hij (voor de tweede maal) supprior in zijn klooster, waardoor het vermoeden zich laat wettigen, dat hij minder een praktisch en zichzelf vooruit te helpen wetend dan wel uitsluitend een dichterlijk en beschouwend mens is geweest. Hij heeft zeer veel geschreven, en stierf op den 25en Juli 1471, In het 92e jaar zijns levens.

Thomas was geen geleerde. Hoewel hij de Latijnse taal vrij goed kende en bijna uitsluitend zijn werken schreef in 't Latijn, las hij nooit de klassieke schrijvers. Maar, ofschoon dus een volmaakt stylist als Cicero misschien een beetje vreemd zou hebben opgezien, hier en daar, van 't proza der Imitatio, heeft dit toch voor ons lateren, die geen geboren Romeinen zijn van 2000 jaar geleden, en dus niet de fijnheden van 't Latijnse taaleigen zó spontaan-onderscheidend kunnen voelen als de eerste-rangs-kranige oud-wereldse stylisten, een gevoelige bekoorlijkheid, die de lectuur ervan tot een wezenlijk genoegen maakt. Dat zijn proza echter, ondanks al wat Latinisten er op aan te merken hebben, als proza toch volmaakt is, blijkt wel hieruit, dat ik, 20e eeuws-Hollander, de Imitatio letterlijk, ja, woord voor woord, heb kunnen overzetten, zonder dat ooit de gedachte bij mij op behoefde te komen: Zou ik dit of dat, voor mijn publiek, niet een beetje duidelijker, eenvoudiger of korter moeten uitdrukken, dan de schrijver zelf het heeft gezegd? En buitendien zit er een harmonische zachtvloeiendheid in den loop zijner volzinnen, die ons soms door haar aangenaamheid doet vergeten om er op te letten, of het, nuchter-beschouwd, wel aller belangwekkendst is wat de schrijver zegt.

Dit, nu valt niet anders te verklaren als door te zeggen, dat Thomas een soort van dichter is, een dichter, die door zijn gedeeltelijk aangeborene, gedeeltelijk verworven esthetische bekwaamheid, die gelijklopende wederzijde van zijn innerlijk voelen, ook het minder belangrijke belangrijk weet te maken door de schone gevoeldheid waarmee hij alles zegt.

Ik hoop dus maar, dat ons publiek een soortgelijk genoegen door deze vertaling zal mogen smaken, als ik zelf mocht ondervinden door de lezing, doordringing en woordgetrouwe weergave van den nooit genoeg te prijzen oorspronkelijken tekst.

***

De tekst, dien ik volgde, luidt:

THOMAE à KEMPIS,

De Imitatione Christi,

Libri Quatuor.

Textum edidit, etc,

HERMANTJS GERLACH.

Friburgi Brisqoviae.

1889.

WILLEM KLOOS.

(Mei-tot-Juni 1907).

Aantekeningen.

Toen ik dit geschreven had, kwam mij onder handen: Over de Navolging Christi door Matthys Acket (Breda, P. B. Nieuwenhuys, 1898). Dit is een innemend boekje, waarvan ik de lezing aan ieder kan aanbevelen. De schrijver is blijkbaar goed doorgedrongen in het intiemere karakter der Imitatio, zó zelfs dat zijn zegging, niet slechts uiterlijk in haar beweging, maar ook enigszins in haar daarmee gelijklopende, innerlijke gevoelssoort, aan dien van Th. à Kempis denken doet.

Alleen zou ik een zeer kleine restrictie op den inhoud willen maken. Zoals ongetwijfeld ieder moet doen, die zonder vooroordeel de “Navolging" doorleest, houdt ook de heer Acket zeer véél van zijn schrijver, maar toch vindt hij het nodig, uitdrukkelijk te verklaren, dat deze niet is wat men noemt “een groot man." Daartegenover echter stel ik de vriendelijke vraag: “Is deze opvatting van Thomas à Kempis, wel helemaal juist?" Want de schrijver der Imitatio was zeker niet groot in den zin, waarin Napoleon, de daadkrachtige, Goethe, de universele, Kant, de diepzinnig-wijze, zo genoemd mogen worden, maar wel verdient hij zo te heten om de, zodra hij tot bezinning was gekomen, zuiver volgehouden kracht van zijn godsdienstig voelen, die zó sterk-prachtig en harmonisch-zuiver, bijna zijn hele leven door, in hem voortleefde, dat zij hem o.a. in staat stelde, een vlekkeloos algemeen-christelijk gedachte-gedicht te schrijven, als de ongebroken-schone hoog-godsdienstig gehouden en toch tevens vaak innig-menselijke meditatie, die “De Imitatione Christi" heet. Wie dat vermocht heeft, en wel op zo’n wijze, dat, nog een half duizend jaren later, zelfs een andersdenkende zijn boek met bewondering en vaak met instemming moet lezen, zo iemand verdient naar mijn vaste overtuiging, indien er dan van “groot" moet gesproken worden, dien ere-naam, boven allen twijfel, wèl.

Maar omdat de gemoedelijk-hoge Thomas zelf, die geheel opging in zijn godsdienstig gevoel, zo’n betiteling zijner essentie, indien hij haar vernam, met een licht verbaasden glimlach zou afgewezen hebben, geloof ik wezenlijk, dat het nog beter zou zijn, indien men het vraagpunt in 't geheel niet aanroerde, en Thomas à Kempis eenvoudig opvatte als wat hij wou wezen: een enkelvoudig mens die de zuivere bezonkenheid zijner godsdienstige emotie gaf aan de wereld in meesterlijk proza als een altijd-waardevol bezit.

Ten slotte: dat de Imitatio niet zou geschreven zijn door onzen landgenoot Thomas, maar door Johannes Gerson, zoals vroeger vaak beweerd werd, is een door latere onderzoekingen gelogenstrafte fantasie geweest. Het nodige omtrent die kwestie kan men vinden zowel bij Röring, blz. 207-208, als bij Acket, blz. 19-24.

EERSTE BOEK

Nuttige vermaningen voor ieder, die inderdaad geestelijk wil leven

Eerste hoofdstuk

Dat men alle ijdelheden dezer wereld moet verachten en Christus navolgen

Die mij volgt en zal in de duisternisse niet wandelen, spreekt de Heer. Dit zijn de woorden van Christus, waarmede hij ons vermaant, dat wij na moeten volgen zijn leven en gezindheid, indien wij waarlijk willen verlicht worden en van alle blindheid onzes harten verlost. Onze voornaamste zorg moet het daarom wezen, het leven van Christus te bepeinzen, voor-en-na.

De leer van Christus gaat alle leringen der Heiligen te boven: en wie den Geest Gods mocht hebben, zou daarin het verborgene Manna vinden. Maar men ziet het gebeuren, dat velen, ofschoon zij zeer vaak het Evangelie horen, toch weinig baat erbij vinden, omdat zij niet in zich hebben de Geest van Christus. Wie toch Christus’ woorden heerlijk en ten volle wil proeven en begrijpen, die behoort er zich op toe te leggen, dat ook zijn gehele leven gelijkvormig aan dat van Christus zij.

Wat baat het u, of gij kunt redekavelen over de Drievuldigheid, indien gij mist den deemoed, zonder welke gij der Drievuldigheid niet aangenaam zijt? Waarlijk, al spreekt gij verhevene woorden, daardoor zult gij niet heilig en rechtvaardig worden: alleen door een deugdzaam leven maakt gij u bemind bij God. Ik wil liever voelen de pijnlijke steken der innerlijke bezinning, dan dat ik precies zou kunnen uitleggen wat het woord “innerlijke bezinning" beduidt. Al wist gij den helen Bijbel uit uw hoofd en buitendien alles wat de wijsgeren gezegd hebben, wat zou het u baten, indien gij Gods liefde en genade niet kreegt? IJdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid, behalve God lief te hebben, en Hem-alleen te dienen. De hoogste wijsheid bestaat hierin, dat men, de wereld minachtende, heen streeft naar het Hemelrijk.

Derhalve is het ijdelheid, naar vergankelijke rijkdommen te trachten, en dáárop zijn hoop te stellen. IJdelheid is het ook, onderscheidingen na te jagen, en zich te verheffen tot een grote staat. IJdelheid is het, de begeerlijkheden des vlezes te volgen, en, zodoende, datgene te begeren, waarom men later noodzakelijk streng gestraft worden moet. IJdelheid is het, een lang leven te willen hebben, en tegelijkertijd er niet om te denken, of ons leven wel een goed leven is. IJdelheid is het, alleen op dit leven, dat wij thans hebben, te letten, en nooit vooruit te zien, hoe het met ons, in het Toekomende, zal gaan. IJdelheid is het, om datgene lief te hebben wat met grote snelheid voorbijvliegt, en ons niet daarheen te spoeden, waar eeuwig-durende vreugde ons wacht.

Wees dikwijls indachtig aan wat de Prediker zegt: “de ogen en worden niet verzadigd met zien, noch de oren en worden niet vervult van horen." Streef er daarom naar, uw hart af te trekken van de liefde der zichtbare dingen, en keer het liever den onzichtbaren toe. Want wie hun zinnelijkheid volgen, bevlekken hun geweten en verliezen de genade Gods.

TWEEDE HOOFDSTUK.

(Dat men zich nederig moet voelen.)

Ieder mens begeert van nature veel te weten, maar wat baat u de wetenschap, indien gij de vreze Gods niet hebt? Beter is voorwaar een eenvoudig landman, die Gods wil opvolgt, dan de trotse wijsgeer, die den loop der sterren in ogenschouw neemt. Wie door-en-door zichzelf kent, die wordt deemoedig en voelt zich niet gestreeld door der mensen lof. Al zou ik alle dingen ter wereld weten, maar ik had de liefde niet: wat zou mij dat dan helpen bij God, die mij immers oordelen zal naar wat ik wezenlijk ben.

Laat af ervan om, te veel te willen weten: want dat trekt u uit u zelf en stelt u te leur. Die veel weten hebben ook graag dat men op hen let en hen “wijzen" noemt. Maar veel is er, dat, al weet gij 't ook allemaal, u weinig of niets zal baten voor uwe ziel. En een grote dwaas is hij, die zijn aandacht schenkt aan andere dingen, als aan die welke bevorderlijk zijn voor zijn eeuwig heil. De ziel wordt geenszins verzadigd door veel woorden: maar een braaf leven verfrist het gemoed, en een zuiver geweten geeft ons een groot vertrouwen op God.

Hoe meer en hoe beter gij alles weet, des te zwaarder oordeel zal ook over u geveld worden, indien gij niet tevens ook des te vromer daardoor hebt geleefd. Verhef uzelf dus nooit vanwege we kunst of wetenschap, maar wees liever voorzichtig, omdat gij er zoveel meer door in het oog loopt. Al verbeeldt gij u ook, dat gij vele dingen weet, en die goed weet: blijf toch navragen, omdat er nog veel meer dingen zijn, die gij niet weet. Doe u daarom niet al te wijs voor, maar kom liever uit voor uw onwetendheid. Wat zoudt gij uzelf voortrekken boven iemand anders, daar er toch zoveel mensen bestaan, die geleerder zijn en meer ervaren dan gij? Indien gij iets behoorlijk wilt weten en leren, dan moet gij zorgen onopgemerkt te blijven en zó dat niemand u in de hoogte steekt.

Zichzelf te kennen en zichzelf te versmaden is de allerhoogste en nuttigste keuze. Grote, ja, volmaakte wijsheid is het, zichzelf te houden voor niets, maar van andere mensen altijd goed en hoog te denken. Al zaagt gij een ander klaarblijkelijk zondigen of lelijke dingen bedrijven, daarom moet gij u zelf toch niet beter achten, omdat gij niet weet, hoe lang gij zelf in het goede zult kunnen volharden. Wij zijn allen broos: maar niemand zult gij aanzien voor brozer dan u zelf.

DERDE HOOFDSTUK.

(Van de leer der Waarheid.)

Zalig is de mens, die onderwezen wordt door de waarheid-zelve, zoals deze is in haar eigen wezen, en niet met beelden en klanken, die voorbijvliegen en vergaan. Want ons menen en ons waarnemen bedriegt ons dikwijls, en wordt niet veel gewaar. Wat baat het ons, druk te kibbelen over verborgene en duistere dingen, waaromtrent wij, op den dag des laatsten oordeels, toch niet zullen weerlegd worden en berispt, al wisten wij ze dan ook niet? Het is een zeer grote dwaasheid, om nuttige en noodzakelijke dingen te verwaarlozen, en onze aandacht te richten op andere, die onbeduidend, ja, schadelijk zijn. Dusdoende zijn wij met ziende ogen blind.

Waarom leggen wij ons toe op fijn-onderscheidende redeneerkunst, terwijl toch hij alleen, tot wien het eeuwige Woord spreekt, van de vele wanbegrippen verlost worden kan? Uit één Woord toch zijn alle dingen, en alle dingen zeggen één-en-het-zelfde altijd. En dát is het Begin van alles, dat ook spreken wil tot ons, en zonder 't welk niemand iets begrijpen kan of juist beoordelen. Hij, wien alle dingen één zijn, en die alles betrekt op dat éne, en alles ook in dat éne ziet, kan een bestendig Binnenste hebben, dat rust vindt en vrede in God, altijd-door. O, God, die de Waarheid zijt, maak mij Eén met U in onafgebroken Liefde. Dikwijls verveelt het mij, om veel te lezen en te horen, want in U is alles, wat ik wil en begeer. Laten alle geleerden zwijgen, en een iegelijk stil zijn voor Uw aangezicht: en spreek Gij alleen met mij.

Hoe meer een mens één is geworden met zichzelf en dus van binnen vereenvoudigd, des te grotere en hogere dingen leert hij begrijpen, zonder enige moeite, omdat hij dan uit den Hemel het licht krijgt van 't verstand. Een zuivere, eenvoudige en standvastige geest wordt niet door veel bemoeiingen heen en weer geslingerd, maar bewerkstelligt alles wat hij onderneemt ter ere Gods, en doet zijn best om nooit te zoeken naar eigen nut of winst. Wat toch hindert en bezwaart u meer dan de niet ter dood gebrachte begeerte uws harten? Een goed mens vol toewijding regelt zijn daden eerst, voordat hij die ten uitvoer gaat brengen in de buitenwereld. Want zo voeren zij hem niet tot zondige begeerten, maar zelf bestuurt hij zijn handelingen naar den wil en de uitspraak van het goede inzicht en het rechte verstand. Wie heeft grotere strijd te bestaan, dan hij die zich inspant, om zichzelf te overwinnen? En dat zou toch onze bezigheid en taak moeten zijn: wel te weten, ons zelf te overwinnen, en dagelijks door eigen kracht wat sterker te worden, en toe te nemen in het goede.

Alles wat volmaakt heet in dit Ieven heeft toch nog iets onvolkomens óók, en bij al onze overdenkingen blijft er toch nog iets over, wat duister is. Nederig kennis te nemen van uzelf is een gewissere weg tot God, dan dat gij diepe wijsgerige onderzoekingen houdt. Wel is de wetenschap niet te veroordelen, noch welke eenvoudige kennisname ook van het een of ander dat goed is, op zichzelf beschouwd, of door God is verordineerd: maar verre te verkiezen is toch altijd een goed geweten en een deugdzaam leven. Maar omdat zeer velen meer erop gespitst zijn, om te weten, dan om goed te leven, dáárom dwalen zij vaak en brengen weinig of geen vrucht voort.

O, als men evenveel vlijt aanwendde tot het uitroeien der ondeugden en het inplanten der deugden, als men besteedt om vraagstukken op te werpen en uit te pluizen, dan zou er niet zoveel kwaad en schandaal onder het volk zijn, noch zoveel losbandigheid in de kloosters. Zeker, als de dag des oordeels komt, dan zal er niet aan ons gevraagd worden wat wij gelezen, maar wat wij gedaan hebben, en niet of wij goed gesproken hebben, maar of wij godsdienstig hebben geleefd. Zeg mij toch, waar zijn nu al die heren en leraren, die zo bekend waren, toen zij nog leefden, en door hun geleerdheid uitstaken rondom?

Anderen bezitten nu hun kerkelijke inkomsten, en ik weet niet, of die nog wel aan hen terugdenken. In hun leven schenen zij iets te wezen, maar onmiddellijk dáárna zwijgt men over hen.

O, hoe snel gaat de glorie dezer wereld voorbij! Ware hun leven maar even voortreffelijk geweest als hun kunde: dan zouden zij gestudeerd en gelezen hebben, zoals ’t behoort.

Hoe velen gaan verloren door de ijdelheid der wetenschap, in dezen tijd, want zij zorgen er niet voor, dat zij Gode dienen! En omdat zij liever groot zijn dan deemoedig, wolken zij weg in hun eigen overwegingen.

Waarlijk groot is wie grote liefde heeft. Waarlijk groot is, wie zichzelf klein voelt, en voor niets telt alle verheffing en eer. Waarlijk wijs is, die al het aardse acht als drek, opdat hij Christus voor zich winne. En in waarheid zeer geleerd is hij, die zijn eigen wil verwerpt, maar Gods wil volgt en volbrengen leert.

VIERDE HOOFDSTUK.

(Dat de mens niet te haastig moet zijn in zijn oordeel en dat hij zichzelf niet al te veel geloven moet.)

Men moet niet vertrouwen op ieder woord dat gezegd wordt, noch op iedere aandrift van onszelf, maar voorzichtig en lankmoedig moet men alles, wat men vaststellen wil, van te voren naar Gods wil overleggen en regelen. Maar helaas, vaak wordt het slechte gauwer dan het goede van iemand geloofd en gezegd omdat wij zo zwak zijn. Wijze mensen echter geloven niet alles wat gezegd wordt, want zij kennen de menselijke zwakheid, en hoe die steeds afhelt naar het kwade, en, in haar woorden onzeker, zich vaak vergist.

Zeer wijs is het, om niet overhaast te handelen, en niet hardnekkig op zijn eigen zin en mening te blijven staan. Ook behoort hier nog toe, dat men niet gaat geloven wat het den eersten den besten mens gelieft te zeggen, noch mag men wat men gehoord en geloofd heeft dan onmiddellijk weer blazen in andermans oren. Neen, pleeg raad met een wijs en gewetensvol man, en probeer liever, op die manier, onder richt te worden door iemand die boven u staat In vroomheid, dan dat gij uw eigen bedenkselen volgt. Een vroom leven maakt iemand wijs naar Gods welgevallen, en in vele dingen ervaren.

Des te deemoediger iemand in zichzelf, en des te onderdaniger hij aan God is, des te wijzer en vredelievender zal hij ook wezen in alles wat hij denkt en doet.

VIJFDE HOOFDSTUK.

(Op welke manier mende Heilige Schrift moet lezen.)

De waarheid moet men zoeken in de Heilige Schrift en niet de welsprekendheid. De hele Heilige Schrift moet gelezen worden met denzelfden geest, als waarin zij is geschreven. In de Schrift moeten wij meer zoeken naar het nut dan naar de fraaiheid der uitdrukking en dus even graag de alleen-maar-vrome en eenvoudige boeken lezen als die andere die diepzinnig zijn en verheven. Gij moet niet letten op den schrijver, of hij veel of weinig gezag kan hebben, al naar gelang hij meer of minder heeft gelezen en gewerkt: neen, alleen de liefde tot de zuivere Waarheid moet er u toe brengen, om aan 't lezen te gaan. Kortom, vraag niet wie het gezegd heeft, maar luister slechts aandachtig naar wat hij zegt.

De mensen gaan voorbij, maar de waarheid Gods blijft in eeuwigheid. God spreekt tot ons op verschillende wijzen, zonder aanzien des persoons. Onze nieuwsgierigheid belemmert ons dikwijls in het lezen der Schrift, omdat wij willen begrijpen en beredeneren datgene waar men met onbevangen geest overheen lopen moet. Indien gij waarlijk uit de Schrift wilt putten wat er in zit, lees dan nederig, eenvoudig en vertrouwend, en doe geen moeite om een geleerde te lijken. Ondervraag gaarne de Heilige mannen, en luister dan, terwijl gij zelf zwijgt, naar hun woorden. En laten u hun beelden en vergelijkingen niet mishagen; want niet zonder reden hebben zij die gebruikt.

ZESDE HOOFDSTUK.

Over de onbehoorlijke vleselijke begeerten.

Zodra een mens iets onbehoorlijks gaat begeren, wordt hij dadelijk in zichzelf onrustig. De hovaardige en gierige heeft nimmer rust; maar wie arm en nederig van geest is, gaat door het leven in veelvoudige vreê. Een mens, die binnen-in zich nog niet geheel en al als gestorven zich voelt, die wordt snel aangelokt en gekluisterd door dingen, die klein en nietig zijn. Wie zwak van geest is en nog enigszins vleselijk en dus tot de zichtbare dingen zich aangetrokken voelt, die kan bezwaarlijk zich geheel en al afwenden van de aardse begeerten. Daarom wordt hij vaak droevig, als hij zich daaraan tracht te onttrekken en vertoornt zich zelfs lichtelijk op hem die hem in zijn begeerten wederstaat.

Maar als hij dan verkregen mocht hebben wat hij begeert: dan voelt hij zich dadelijk bezwaard door de beschuldiging van zijn geweten: omdat hij zijn hartstocht nagelopen is, die hem echter niet kan helpen aan den vrede, dien hij zoekt. Daarom wordt de ware vrede des harten alleen gevonden, doordat men zijn hartstochten tekeer gaat, en niet als men hun slaaf is.

Daarom is er ook geen vrede in het hart van een vleselijk mens, noch in dat van hem die aan het aardse gehecht is: neen, zij zetelt alleen in dat van hèm, die vurig en geheel en al geestelijk is.

ZEVENDE HOOFDSTUK.

(Dat men alle ijdele hoop, zowel als elke overmoed te vermijden heeft.)

Wie zijn hoop stelt op mensen of in 't algemeen op iets wat geschapen is, dwaalt. Maar schaam u niet om anderen te dienen, uit liefde tot Jezus Christus, en daardoor, in dit geslacht, arm te schijnen. Ga niet boven op u zelf staan om te steunen, maar vestig uw hoop op God. Doe zoveel als in uw macht is, dan zal God uw goeden wil te hulp komen. Vertrouw niet op uw eigen kennis, noch op de list van enig levend mens, maar veeleer op de genade Gods; want Hij helpt degenen die zich kleinmaken, maar wie zich veel van zichzelf verbeelden vernedert Hij.

Verhef u niet op uw rijkdommen, indien gij die hebben mocht, noch ook op uw vrienden, al mogen deze machtig wezen, doch roem alleen op God, die u alles geeft, maar bovenal Zichzelf aan u geven wil. Bluf ook niet op de kracht of de schoonheid van uw lichaam, want door een geringe ziekte kan die, bedorven worden en lelijk gemaakt. Vlei uzelf ook niet om uw bekwaamheid of uw verstand, want daardoor zoudt gij God mishagen: van Hem toch komt alles wat gij van nature goeds moogt hebben.

Acht uzelf niet beter dan anderen, opdat gij niet, voor Gods aangezicht, als hun mindere gerekend wordt: want Hij weet heel goed, hoe 't er van binnen bij u uitziet. Wees niet trots op uw goede werken, want God velt anders oordeel als de mensen doen: en vaak mishaagt Hem wat den mensen behaagt. Als gij zelf iets goeds moogt hebben, geloof dan, dat anderen nog beter zijn, want zó zult gij nederig kunnen blijven. Het zal u geen kwaad doen, dat gij u onderdanig maakt aan alle mensen: maar wel zal het u zeer schaden, indien gij u-zelf vóór gaat trekken boven één enkel mens, wie hij ook zij: Altijddurende vrede is met den nederige: maar in 't hart van den trotsaard woont de onrustige wil en gestadige toorn.

ACHTSTE HOOFDSTUK.

Dat men niet te vertrouwelijk moet zijn.

Leg niet voor leder mens uw hart bloot, maar bespreek uw aangelegenheden met hem die wijs is en godvrezend. Bemoei u weinig met jonge mensen en vreemdelingen. Met rijke mensen moet gij niet opzettelijk lief doen, en zorg een beetje, dat gij uit de nabijheid der grote heren blijft. Pleeg omgang met de minderen en eenvoudigen, die inschikkelijk zijn en toewijding hebben, en bespreek met hen datgene grondig wat tot stichting dienen kan. Wees nooit gemeenzaam met enigerlei vrouw, maar beveel, in het algemeen, alle goede vrouwen aan in de genade Gods. Alleen aan God en zijn engelen moet gij bekend willen wezen, maar den drukken omgang met mensen vermijden.

Wel moet gij liefde voelen voor alle mensen, maar 't gemeenzame verkeer met hen dient tot niets. Het wil wel eens gebeuren, dat een mens, dien gij nooit gezien hebt, toch uitblinkt door zijn goeden roep; komt hij echter te voorschijn, dan lijkt hij den ogen der aanwezigen donker, ja, zwart. Wij menen soms, dat wij anderen wel zullen bevallen als zij maar met ons omgaan, en gaan hun dan toch nog meer mishagen omdat zij de slechtheid onzer zeden zien.

NEGENDE HOOFDSTUK.

(Van gehoorzaamheid en onderwerping.

Te leven in dienende gehoorzaamheid onder iemand die boven ons gesteld is, en dus niet zijn eigen baas te zijn, dat is een groot en goed ding. Als onderdaan staat men veiliger dan als overheid. Velen echter zijn ondergeschikt, méér omdat zij móeten dan omdat zij liefdevol willen, en die beschouwen het als een straf, en morren nu en dan lichtelijk. En die kunnen dan ook de binnenste vrijheid in zich niet terugkrijg gen, indien zij zich niet van ganser harte onderwerpen ter wille van God. Loop hierheen of daarheen: nergens zult gij rust vinden, tenzij gij u nederig onderwerpt aan 't beheer van wie boven u is gesteld. Want velen worden in de war gemaakt, doordat zij zich hun toestand voorstellen en naar een verandering haken.

Het is waar, dat ieder graag handelt naar zijn eigen zin, en zich het meeste aangetrokken voelt tot hen, die het eens met hem zijn. Maar wanneer God onder ons woont, dan kan het niet anders, of wij moeten, ter wille van den vrede, nu en dan van eigen willen en wensen afstand doen. Want wie is zó wijs, dat hij alles ten volle zou kunnen weten? Daarom wil niet al te veel vertrouwen op uw eigen inzicht, maar hoor ook gaarne aan wat de anderen vinden. Al is het goed dat gij uw eigen mening hebt, toch moet gij die laten varen om Gods wil en doen naar die van een ander, want daardoor zult gij meer nut stichten en de wereld meer vooruithelpen.

Want dikwijls heb ik horen zeggen, dat men zekerder ging door raad aan te horen en op te volgen, dan door dien zelf te geven. Want aan ieder mens kan het wel eens te beurt vallen, dat hij het juiste voelt en ziet: maar om daarom nooit een ander te willen bijstemmen, terwijl toch het wezen der zaak en de redelijkheid dat zouden eisen, dat zou voorwaar een bewijs zijn van hardnekkige trots.

TIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men nooit te veel woorden moet gebruiken.)

Vermijd, zoveel gij kunt, de drukte van der mensen verkeer: want het wereldse gedoe af te handelen, dat zit u in den weg en houdt u tegen, zelfs indien het met een zuivere bedoeling geschiedt. Spoedig toch worden wij dan door den ijdele schijn besmet en gevangen gehouden. Ik zou willen, dat ik meermaals gezwegen had en niet onder de mensen ware geweest. Maar waarom spreken wij toch zo graag en maken elkander wat wijs, terwijl wij dan toch zelden het zwijgen hernemen, zonder dat ons geweten schade heeft geleden?

Daarom praten wij zo graag, omdat wij door het wederzijdse gesprek troost van elkander willen ontvangen, en ons hart willen opluchten, daar het door veel en verschillend denken is vermoeid. En wij praten heel graag over de dingen, waar wij veel van houden, en waarnaar wij verlangen, of die wij voelen, dat tegen ons ingaan:

Maar, wee ons! vaak helpt ons dat niets en doen wij 't vergeefs. Want de uiterlijke vertroosting, die wij zodoende krijgen, doet grote schade aan den waren inwendige en goddelijks troost. Daarom moeten wij waken en bidden, opdat onze tijd niet in ledigheid voorbij ga. Waar het van pas is en baat kan geven om te spreken, zeg daar de dingen waar goeds uit kan voortkomen. De slechte gewoonte en onze achteloosheid, om er niet op te letten, dat wij vooruitgaan in het goede, zijn er oorzaak van, dat wij onze tong niet beter in bedwang houden. De zich toewijdende samenspreking over geestelijke dingen helpt ons evenwel zeer veel tot onzen geestelijken vooruitgang, vooral waar diegenen zich tezamen onderhouden, die beiden, God voelende, gelijk zijn van ziel en zin.

ELFDE HOOFDSTUK.

(Hoe men den innerlijken vrede ver onzen ijver om vooruit-krijgt en over te komen.)

Wij zouden 't heel rustig en vreedzaam kunnen hebben, indien wij ons maar niet wilden bemoeien met andermans woorden en daden, noch met andere dingen, die ons ook volstrekt niet aangaan.

Hoe toch zou hij lang in vrede kunnen blijven, die zich indringt in de zaken van zijn medemens, die zich zelden in zichzelf terugtrekt, maar altijd buiten zich naar voorraad zoekt? Zalig zijn daarom de eenvoudigen en bescheidenen, want zij genieten een voortdurende rust.

Waarom zijn sommige Heiligen zo volkomen geweest, en leidden zij zo’n heerlijk beschouwend leven? Omdat zij zich bevlijtigd hebben, af te sterven van zichzelf en van alle aardse begeerten, opdat zij alleen aan God zouden kunnen hangen met het diepste van hun hart, en dus, onafhankelijk van alles, alleen konden bestaan voor het beste deel van hun eigen zelf. Wij maken ons te bezorgd om wat toch voorbijgaat, en zijn van aardse hartstochten al te zeer vervuld. Zelden zal het gelukken, een onzer gebreken volkomen te overwinnen, omdat wij ons zelf niet aanvuren, om dagelijks een beetje vooruit te komen: dies blijven wij allen lauw, ja koud.

Indien wij volkomen dood waren voor onszelf, en niet in aardse dingen verstrikt zaten: dan zouden wij wijs kunnen worden in het goddelijke, en geoefend in de beschouwing van het hemelse. Het grootste, ja het enige beletsel is, dat wij niet vrij zijn van hartstochten en begeerlijkheden, en daarom geen moeite doen om op den weg te komen, waarlangs de volmaakte Heiligen zijn gegaan. Want wanneer wij een klein beetje tegenspoed ontmoeten, laten wij ons veel te spoedig terugwerpen, en wenden we ons weer den vertroostingen der mensen toe.

Indien wij ons best deden om te staan als sterke mannen in den strijd: voorwaar dan zouden wij de hulp van den Heer boven onze hoofden uit den Hemel zien komen. Hij toch is bereid om hen, die strijden en uitzien naar Zijn genade, bij te staan: want de gelegenheid om te strijden geeft Hij ons juist, opdat wij overwinnen zouden kunnen. Wanneer wij onzen vooruitgang in het godsdienstige enkel achten gelegen te zijn in de uitwendige vormen en plechtigheden, dan zal het spoedig gedaan zijn met onze vroomheid. Neen, laten wij den bijl aan den wortel leggen, om, gezuiverd van onze hartstochten, in ons aan te kweken een vreedzame en dus vrede gevende gemoedsgesteldheid.

Indien wij ieder jaar, zij ’t slechts éne ondeugd, in ons uitroeiden, dan zouden wij spoedig volmaakte mensen worden. Maar wij willen dikwijls liever andersom doen, en wel zoo, dat wij later van ons zelf ontdekken, dat wij zuiverder en beter waren in den aanvang onzer bekering, dan thans, nu wij het geloof reeds menig jaar beleden hebben. Onze ijver en onze vooruitgang moeten dagelijks meer opschieten: maar thans wordt het iets zeer belangrijks geacht, indien men een gedeelte van zijn eerste vuur, en ijver ten slotte overhoudt. Indien wij ons echter niet zo geweldig inspanden in den beginne, dan zouden wij later alles wat vereist wordt kunnen blijven doen met gemakkelijke blijheid.

Moeilijk is het, de dingen, waaraan wij gewend zijn, te laten varen, maar moeilijker nog om in te gaan tegen onzen eigenen wil. Maar, indien gij het kleine en gemakkelijke niet meester wordt, hoe zult gij dan te boven komen wat moeilijker is? Weersta in den beginne datgene waartoe gij geneigd zijt, en wen u uw slechte gewoonten en levenswijze af, dan zult gij niet langzamerhand in nog grotere moeilijkheden gebracht worden. O, indien gij woudt opmerken, hoe veel vrede aan u zelf, hoeveel blijdschap gij aan anderen bereidt, door u goed te gedragen, dan geloof ik wel, dat gij meer moeite zoudt doen, om in het geestelijke vooruit te komen.

TWAALFDE HOOFDSTUK.

Over het nut van den tegenspoed.

Het Is goed voor ons, om soms moeilijkheden en tegenspoeden te hebben, want daardoor keert een mens in tot zijn eigen hart, en leert erkennen, hoezeer hij hierbeneden slechts in het land der ballingschap verkeert, en dat hij dus niet zijn hoop mag bouwen op enig ding dezer wereld, wat ook. Het is goed, dat wij soms tegengesproken worden, en dat men ons verkeerd of niet volkomen begrijpt, ook al hebben wij het goede voor, en doen wij daarnaar: want zo worden wij geholpen om nederig te zijn, en ons zelf vrij te maken van ijdele roemzucht. Dan ook zullen wij ernstiger zoeken naar den God, die in ons leeft, om Hem als onzen getuige te hebben, als wij van-buiten af door de mensen gesmaad worden, omdat men ons niet vertrouwt.

Daarom moet een mens zich zo sterk gaan maken in God, opdat hij de vertroostingen der mensen zal kunnen missen. Wanneer een mens, die van goeden wil is, geplaagd wordt of op de proef gesteld, of door slechte gedachten bedroefd, dan voelt hij des te meer, dat hij God nodig heeft, zonder Wien hij, zoals hij weet, tot niets goeds bij machte is. Dan wordt hij ook treurig en zucht, en gaat bidden van wege de ellende, die hij door moet staan. Dan kwelt 't hem, dat hij nog langer moet leven, en wenst hij, dat de dood moge komen: want daardoor zou hij, ontbonden worden, en bij Christus zijn. En dan wordt hij ook helder gewaar, dat de volkomene zekerheid en de volmaakte vrede in deze wereld niet kunnen bestaan.

DERTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men den verleidingen moet weerstand bieden.)

Zolang wij zijn in deze wereld, houden de kwellingen en aanvechtingen niet op. Daarom staat er in “Job" geschreven: “Heeft niet de mens een strijd op de aarde?" Daarom moet ieder zorgzaam zijn tegen in de aanvechtingen, die over hem komen, en waakzaam in 't gebed, opdat niet de duivel gelegenheid vinde om hem te bedriegen: Want deze slaapt nooit, maar gaat rond, zoekende, wien hij kan verslinden. Niemand is zó volmaakt en heilig, dat hij nooit in verleiding zou komen: en helemaal vrijlopen van deze kunnen wij niet.

Dikwijls zijn echter de beproevingen nuttig voor de mensen, ook al zijn zij lastig en zwaar te dragen: want de mens wordt erdoor vernederd, gezuiverd en onderricht. Alle Heiligen zijn door tal van beproevingen en aanvechtingen heen moeten gaan en hebben er baat bij gevonden. En allen die de aanvechtingen niet hebben kunnen doorstaan, zijn verworpen geworden en afgevallen. Er is geen stand zo heilig en geen plaats zó afgezonderd, waar geen beproevingen zijn en tegenspoeden.

De mens is niet geheel-en-al veilig voor aanvechtingen, zolang hij leeft: daar het in ons-zelf ligt datgene, waardoor wij beproefd worden, omdat wij door begerigheid geboren zijn. Als een beproeving of aanvechting verdwijnt, komt er een andere te voorschijn, en altijd hebben wij iets te lijden: want het goed van onze gelukzaligheid zijn wij kwijt gegaan. Velen beproeven de verleidingen te ontvluchten en vallen er daardoor des te erger in. Door de vlucht alleen kunnen wij niet overwinnen, maar door geduld en ware nederigheid worden wij sterker dan al onze vijanden.

Wie alleen uiterlijk voor de aanvechtingen op zij gaat, en ze niet met wortel-en-al uitroeit, die zal weinig baat er bij vinden: want des te sneller zullen zij ook tot hem terugkeren, en des te erger zal hij ze voelen. Langzaamaan, en door geduld en lankmoedigheid zult gij, met Gods hulp, beter de baas blijven, dan door hardheid en slechtgehumeurdheid. Als gij in beproeving komt, neem dan dikwijls raad aan, en behandel hem, die er zelf van te lijden heeft, niet hard, maar stort hem troost in, zoals gij ook zoudt wensen dat met u geschiedde, in hetzelfde geval.

Het begin van alle kwade beproevingen is de onstandvastigheid van onzen geest, en dat wij God zo weinig vertrouwen: Gelijk een schip zonder roer hierheen en daarheen door de golven wordt gedreven, zo wordt ook de mens, die slap is en zijn voornemens niet ten uitvoer brengt, op verschillende wijzen gekweld.

Het vuur maakt het metaal zuiver, maar de beproeving den rechtvaardigen mens. Men moet echter vooral op zijn hoede zijn tegen het begin van een verleiding: omdat dan de vijand gemakkelijker overwonnen wordt, wanneer men hem namelijk niet toestaat binnen te treden door de poort des gemoeds: maar nog vóór den drempel, zodra hij zal geklopt hebben, dan wordt hem tegenstand geboden: Van daar dat iemand gezegd heeft: Bied weerstand tegen het eerste begin: want als 't kwaad vergevorderd is, duurt het lang, eer 't geneesmiddel klaar komt. Eerst toch sluipt er bij ons binnen een kleine gedachte alleen, die vervolgens een sterke voorstelling wordt, en ten slotte een aangename, maar verkeerde gemoedsbeweging, waaraan wij onzen bijval niet kunnen onthouden. En zo schrijdt langzamerhand de gemene vijand geheel en-al binnen, omdat hem niet dadelijk weerstand geboden is. En hoe langer iemand traaglijk verzuimd heeft, om weerstand te bieden, des te zwakker wordt hij ook iedere dag, en de vijand krijgt hoe langer hoe meer macht tegen hem.

Sommigen ondergaan de zwaarste beproevingen in 't begin hunner bekering: anderen hebben die meer op het eind. En enkelen zijn er ook, die 't, als 't ware, hun gehele leven door, benauwd hebben. Enkelen worden zacht aangepakt, volgens de wijsheid en billijkheid der goddelijke verordening, die den staat en de verdiensten der mensen weegt, en alles van te voren ordent tot heil van hen, die zij heeft uitverkoren.

Daarom moeten wij niet wanhopen, als wij beproefd worden, maar des te vuriger God aansmeken, opdat Hij ons waardig keure, dat wij geholpen worden in alles wat wij te verduren hebben, en het daarheen leide, zoals de apostel Paulus zegt, dat de droefenis en ellende zulk een einde neme, dat wij haar verdragen kunnen. Laten wij dan onze zielen klein maken onder de hand Gods in alle kwelling en beproeving, daar Hij hen, die nederig zijn van geest, redden en verheffen zal.

Door de aanvechtingen, die hem overvallen, wordt de mens op de proef gesteld, hoeveel hij wel vermag: want daardoor komt onze verdienste het beste omhoog, en kan onze deugd het allerklaarst blijken.

Het betekent niet veel, of een mens vurig is en toegewijd, indien hij geen moeilijkheid heeft ondervonden: alleen, indien hij in den tijd des tegenspoeds zich geduldig zal omhoog gehouden hebben, dan is er hoop op een grote vooruitgang. Sommigen blijven voor grote verleidingen bewaard, en worden toch dagelijks door de kleine overwonnen: opdat zij, daardoor vernederd, nooit te veel op zichzelf zullen vertrouwen in de grote dingen, daar zij in zulke geringe reeds zwak bevonden zijn.

VEERTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men niet lichtvaardig oordeel moet spreken.)

Let liever op u zelf, dan dat gij gaat beoordelen wat andere mensen doen. Want als men anderen gaat beoordelen, doet men moeite om niets: men vergist zich dan maar al te dikwijls, en komt er zelfs makkelijk toe, om zonde te bedrijven: maar altijd werkt men met vrucht, als men wat men zelf doet onderzoeken en beoordelen gaat. Want wij oordelen over ieder ding, zoals wij 't zelf voelen: en omdat wij onszelf zo liefhebben, gaan wij dus het juiste oordeel over iets zo gemakkelijk kwijt. Maar als God altijd het loutere voorwerp onzer begeerten was, dan zouden wij ons niet zo licht door den slechten invloed onzer zintuigelijke waarnemingen in de war laten maken.

Maar vaak is er iets van binnen bij ons verborgen of komt van buitenaf aanzetten om ons met zich mede te trekken in zijn oordeel. Velen zoeken, zonder 't zich bewust te zijn, alleen zichzelf in alles wat zij doen. Zij lijken ook in vrede te leven, wanneer de zaken uitvallen, zoals zij dat willen: maar wanneer het anders loopt als zij willen, dan worden zij plotseling onrustig en bedroefd. Door verschil van gevoelen en gedachte ontstaat er dikwijls onenigheid tussen vrienden en medeburgers, tussen geestelijken en gelovigen.

Een oude gewoonte wordt moeilijk afgelegd, en niemand laat er zich graag toe brengen, om verder te zien dan zijn eigen belang. Indien gij liever wilt steunen op uw eigen inzicht en ijver dan op de gelatenheid en kracht van Jezus Christus, dan zult gij zelden en langzaam een wezenlijk-verlichte worden: want God wil dat wij ons geheel-en-al aan Hem onderwerpen en door onze vurige liefde tot Hem meer bereiken dan waartoe ons verstand in staat zou zijn.

VIJFTIENDE HOOFDSTUK.

(Van de werken, die gedaan worden uit liefde.)

Voor niets ter wereld, ja, zelfs niet uit liefde voor wie ook, mag er ooit enig kwaad gedaan worden: maar ter wille van iemand, die er baat bij vindt, moet soms wel een goed werk worden geschorst, of verwisseld voor een ander dat beter is. Want indien men dit doet, wordt natuurlijk het goede werk niet te niet gedaan, maar alleen voor een beter verruild. Een uiterlijke daad draagt geen vruchten, als zij niet uit liefde geschiedt: want alles wat uit liefde gedaan wordt, hoe klein en onaanzienlijk het moge wezen, brengt zegen voort, geheel-en-al. Want God slaat er veel meer acht op, of iemand iets doet uit grote liefde, dan of het werk groot is, dat diezelfde doet.

Veel doet wie veel liefheeft. Veel doet, wie iets goed doet. Goed doet, wie meer bedacht is op het algemene welzijn dan op het volgen van zijn-eigen wil. Soms schijnt iets christelijke liefde te zijn, wat toch maar vleselijke begeerte is, omdat wij zo zelden geheel van ons af kunnen zetten onze ingeborene neigingen, onzen eigenen wil, de hoop dat wij voor wat wij doen iets terug zullen krijgen, en ons gesteld zijn op eigen welzijn en gemak.

Wie de ware en volmaakte liefde bezit, zoekt nooit zijn eigen voordeel of genoegen, maar wenst en begeert dat Gods roem alleen door alle dingen vermeerderd worde. Niemand benijdt hij ook, want hij verlangt geen vreugde voor zichzelf: hij wil zich niet in zichzelf verheugen, maar boven alle andere goederen verlangt hij gelukkig gemaakt te worden in God alleen. Niemand schrijft hij iets goeds toe, maar betrekt alles op God, uit Wien, als uit een bron, alle dingen voortkomen, en in Wien ten slotte alle Heiligen profijtelijk zullen rusten.

O, wie maar een vonkje had van de ware Liefde, hij zou stellig gewaarworden, dat al het aardse vol is van ijdele leegte.

ZESTIENDE HOOFDSTUK.

(Hoe men andermans gebreken moet leren verdragen.)

Wat een mens in zichzelf of in anderen niet verbeteren kan, dat moet hij dragen en uithouden met geduld, totdat God het anders schikt. Denk daar eens over na, omdat het zó misschien beter is voor uwe beproeving en om geduld te leren, zonder welke twee onze verdiensten niet veel gewicht in de schaal zullen leggen.

En met betrekking tot zulke “sta-in-den-weggen" moet gij dan ook smeken, dat God zich verwaardige u ter hulp te komen en gij dus dat alles zachtmoedig leert verdragen.

Indien iemand, nadat gij hem eens of tweemaal vermaand hebt, het niet met u eens wordt, wil dan niet langer met hem redetwisten: maar laat verder alles aan God over, opdat Zijn wil geschiede en Hem door alle mensen eer worde gebracht: want Hij zal wel, weten het kwaad in goed te verkeren. Streef er naar, om met geduld te verdragen de tekortkomingen, en welke zwakheden ook, van uw medemensen: omdat er ook in uzelf zovele dingen zijn, die een ander op zijn beurt moet verdragen. Daar gij uzelf niet kunt maken, zoals gij wel zijn woudt, hoe zoudt gij dan anderen er toe kunnen krijgen om te worden, zoals gij hen graag hebben woudt? Graag zouden wij alle mensen volmaakt willen zien, en denken er toch niet aan om onze eigen gebreken te verbeteren.

Wij willen dat anderen streng gestraft worden, maar zelf willen wij ongestraft blijven. Dat anderen altijd kunnen doen wat zij willen, mishaagt ons zeer, maar ons-zelve willen wij daarom toch niets ontzeggen van datgene, waar wij verlangen naar dragen. Wij willen dat anderen door strenge wetten worden ingetoomd, maar zelf willen wij in alle opzichten vrij zijn. Hieruit blijkt duidelijk, hoe zelden wij onzen evenmens met dezelfde maat meten als ons zelf. Indien wij allen volmaakte mensen waren, wat zouden wij dan ooit van elkander te lijden hebben door den wil van God?

Nu echter heeft God het zó geregeld, dat wij moeten leren elkanders lasten te dragen: omdat niemand zonder gebrek is en niemand zonder bezwaring en omdat er ook niemand is die geen ander als zichzelf nodig zou hebben, of die altijd door zichzelf alleen zou weten, hoe hij in 't een of ander heeft te doen; daarom moeten wij elkander dulden en troosten, en elkaar wederzijds helpen, onderrichten en vermanen. En hoeveel krachtdadige deugd iemand heeft, dat blijkt het beste als het ongeluk dáár is. Want de omstandigheden maken den mens niet zwak, maar laten hem alleen zien, zoals hij wezenlijk is.

ZEVENTIENDE HOOFDSTUK.

(Over de roeping van den mens op aard.)

Gij moet eerst leren, uzelf krachtig te bedwingen in vele dingen, indien gij vreedzaam en eendrachtig met anderen wilt leven. Het is geen kleinigheid, om te leven in een klooster of als lid ener congregatie, en dan zonder getwist met anderen om te gaan, en getrouw in alles te volharden tot den dood. Wel gelukkig is hij te noemen, die daar goed geleefd heeft en zalig is gestorven. Indien gij wilt leven zoals 't behoort en geestelijke vorderingen maken, doe dan als of ge een vreemde balling op aarde zijt. Indien gij een godsdienstig leven wilt leiden, dan behoort gij, om Christus' wil, een dwaas te worden.

De kleding en de tonsuur geven maar weinig, op zichzelf beschouwd: maar de algehele wijziging der levensgewoonten en tenietdoening der vleselijke begeerten, dát tekent den waarachtigen geestelijken heer. Doch wie iets anders zoekt te verwerven als God-alleen en 't geluk zijner ziel, die zal slechts kwelling en smart ontmoeten. En wie er niet naar streeft de minste van allen, en aan allen onderworpen te zijn, die zal niet lang vreedzaam en gerust kunnen leven.

Gij zijt in dien stand gekomen, om te, dienen en niet om te heersen, gij weet dat ge geroepen zijt, om te dulden en te werken, niet om te luieren en te babbelen. Hier toch worden de mensen gekeurd en gezuiverd, zoals het goud in den oven.

Hier kan niemand lang blijven en volharden, die zich niet eerst van ganser harte klein heeft willen maken, zoals God het beveelt.

ACHTTIENDE HOOFDSTUK.

(Over de voorbeelden, door de Heilige Vaderen gegeven.)

Beschouw de levende voorbeelden der Heilige Vaderen, in wie de ware volmaking en vroomheid heeft geschitterd, want dan zult gij zien, hoe weinig het is, ja bijna niets wat wijzelf doen. Wee, wat is ons leven, als het vergeleken wordt met dat van hen!

De heiligen, die de vrienden van Christus waren, hebben den Heer gediend in honger en dorst, en als zij koud waren en naakt, in arbeid en vermoeienis, en als zij waakten en vastten, in gebeden en heilige overpeinzingen, en als zij vervolgd werden en met schande beladen.

O, wat zijn er vele en zware kwellingen geleden door de Apostelen en martelaren, door de belijders en de maagden en al de overigen die hebben willen treden in de voetstappen van Christus! Want in dit leven hebben zij hun eigene zielen gehaat, opdat ze er in 't eeuwige leven plezier van zouden hebben. O, wat een streng en als afgestorven leven hebben de heilige Vaderen in eenzaamheid geleid!

Hoe lang en zwaar waren de beproevingen, die zij' doorstonden! Hoe vaak rijn zij door hun vijanden geplaagd geworden! Hoe talrijk en vurig waren de gebeden die zij opzonden tot God! Wat hebben zij een harde onthoudingen doorgemaakt! Hoe groot was hun ijver en hun vurigheid om geestelijk vooruit te komen! Hoe zwaar hebben zij gestreden om hun ondeugden te beteugelen! Hoe zuiver en recht hebben zij innerlijk hun weg naar God heen gericht! Overdag hebben zij gearbeid, en 's nachts hielden zij tijd over voor het gebed: En ook als zij werkten, hielden zij niet op met te bidden, ofschoon zij dan niet spraken.

Al hun tijd besteedden zij nuttig: alle uren bij elkaar schenen hun te kort om zich geheel aan God te wijden: en omdat zij hunne inwendige beschouwingen zo zoet vonden, dachten zij niet aan de noodzaak van hun lichaam te verkwikken. Zij deden afstand van alle rijkdommen, waardigheden, eerbewijzen, van vrienden en verwanten: van de wereld begeerden zij niets te hebben, en namen nauwelijks de nooddruft des levens tot zich: want zij vonden het niet aangenaam, om hun lichaam te dienen, ook zelfs niet in zover dat noodzakelijk was. Arm waren zij dientengevolge in aardse dingen, maar rijk bovenmate In Gods genade en in deugd. Uiterlijk leden zij gebrek, maar inwendig werden zij weer opgekwikt door de goddelijke genade en troost.

In de wereld waren zij vreemden, maar tegelijkertijd de naasten aan God, en Zijn bijzondere vrienden. Zichzelf hielden zij voor niets, en in de wereld waren zij veracht; maar in Gods liefhebbende ogen waren zij kostelijk. Zij stonden in de ware nederigheid, zij leefden in eenvoudige gehoorzaamheid, en liepen in geduld en liefderijkheid; en daarom gingen zij dagelijks geestelijk vooruit en verwierven grote gunst bij God. Zij werden als een voorbeeld gesteld voor alle geestelijken van later en veel meer moesten wij ons door hèn laten bewegen tot geestelijken vooruitgang en groei, dan dat wij ons slap zouden laten maken door de vele lauwen.

O, hoe groot was de inwendige ijver bij alle leden der geestelijke orden, in 't begin, toen zij pas waren opgericht! Wat een vroomheid kon men horen in hun redevoeringen! Hoe wedijverden zij met elkander in werkdadige deugd! Hoe sterk werd gehandhaafd de tucht en de regel! Hoe levend bloeiden toen de eerbied en de gehoorzaamheid bij allen onder het bestuur der overheden! Sporen ervan zijn nog over hier en daar en geven nog getuigenis, dat het in-waarheid zijn geweest heilige en volmaakte mannen, die, zó stevig strijdende, de wereld onder den voet hebben gekregen. Maar nu wordt iemand reeds groot geoordeeld, indien hij geen overtreder geweest is, indien hij, wat hem opgelegd was, met geduld heeft kunnen dragen.

Maar thans, wat een lauwe nalatigheid in onze rijen, dat wij zo spoedig afgevallen zijn van die allereerste geloofsdrift, en het ons zelfs reeds verveelt om te leven, zó ellendig moe en lauw als wij zijn! Moge daarom nimmer in u, diep-in-u, de deugd, die steeds moet aangroeien, in slaap vallen, daar gij toch meermalen zóvele voorbeelden hebt gezien van mensen, die met toewijding God hebben gediend!

NEGENTIENDE HOOFDSTUK.

(Hoe een goed geestelijke zich te oefenen heeft.)

Het leven van een goed geestelijke moet versierd zijn met alle mogelijke deugden, opdat hij er van binnen evenzo uitzie, als hij naar-buiten voor de mensen verschijnt. En naar recht moet er meer van binnen wezen, dan van-buiten gezien wordt, omdat God ons door-en-door kan gadeslaan, God, Dien wij uit alle macht vereren moeten, waar we ons ook bevinden mogen, en voor Wiens aangezicht wij wandelen moeten, zo rein en heilig alsof wij Engelen zijn. Iederen dag moeten vrij ons voornemen vernieuwen, en onszelf opwekken tot ijver alsof 't heden de eerste dag onzer bekering ware, en zeggen: sta mij bij, o mijn Heer en God, in mijn goede voornemens en mijn dienen van U, en vergun mij, dat ik, met den dag van heden, mag beginnen met helemaal goed te zijn, daar het toch allemaal niets is wat ik tot dusverre deed.

Zoals ons voornemen is, zo zal ook de loop onzer vorderingen zijn: want wie goed vooruit wil komen, die moet ook veel ijver hebben. Maar daar zelfs de mens, die zich ernstig iets voorneemt, dikwijls verslapt en niets bereikt, hoe moet, het dan wel met hem gaan, die zelden of minder vast zich voorneemt iets te doen? Velerlei aanleidingen zijn er om af te laten van wat we ons voorgenomen hebben: en reeds een kleine nalatigheid zelfs indien we ons bevlijtigen, kan grote gevolgen hebben en schade doen.

Een goedgezind mens vertrouwt bij zijn voornemens meer op Gods genade dan op eigen wijsheid: en op God blijven zij vertrouwen, wat hun ook weervare. Want de mens wikt, maar God beschikt, noch kan de mens zeggen: Zó wil ik gaan.

Indien wij soms, uit vroomheid of om medebroeders te helpen, de oefening in het goede nalaten, waaraan wij ons gewend hebben, dan kan dat later makkelijk ingehaald worden; wat echter uit verveling of luiheid wordt verzuimd, dat moet strafbaar heten en 't wordt als iets schadelijks gevoeld. Al doen we ons best, zoveel wij kunnen, toch schieten we in vele dingen te kort. Daarom moeten we ons iets bepaalds voornemen, en vooral ons tegen datgene verzetten, wat ons op den goeden weg tegenhouden kan. De innerlijke en de uiterlijke omstandigheden moeten gelijkelijk door ons onderzocht en geregeld worden, omdat beide instaat zijn, ons vooruit te helpen.

Indien gij u niet voortdurend kunt bezinnen, doe het dan tussenbeide, ééns op een dag tenminste, nl. 's morgens of 's avonds. De morgen is de tijd om voornemens te maken, de avond om uw levenswijze te onderzoeken, hoe gij dien dag geweest zijt in woord en werk en denken; omdat gij in deze dingen misschien meermalen God en uw naaste kunt beledigd hebben. Gord u aan, als een man, tegen de boosheid des duivels, bedwing uw lust in eten en drinken, zo zult gij alle vleselijke neigingen des te gemakkelijker kunnen betomen. Wees nooit geheel werkloos, maar lees of schrijf, of bid, of overpeins, of wel, tracht iets nuttigs voor anderen te doen. Lichamelijke oefeningen echter moeten met keuze gedaan worden, want niet alles van deze is voor ieder even goed.

Maar de oefeningen, die niet gemeenschappelijk geschieden, die moet gij niet aan ieder laten zien, want uwe eigene dingen doet gij veiliger in 't verborgene. Maar toch moet gij er op passen, dat gij niet traag zijt in 't gemeenschappelijk-gedane, terwijl gij wel veel ijver toont in datgene wat gij voor-u-zelf alleen doet: neen, nadat gij getrouwelijk en algeheel datgene gedaan hebt wat u opgelegd is, doe dan voor uzelf datgene wat gij wilt, als gij er tijd voor over hebt en zoals uw gelovig gevoel u daartoe aanzet. Wij kunnen ook niet allen dezelfde oefeningen doen, maar den ene past dit beter, den andere weer dat. Ook is het geschikt, dat men niet altijd dezelfde oefeningen doet, maar die afwisselt, al naar de gelegenheid des tijds is: enige zijn beter voor de hoge feestdagen, andere weder voor de gewone naamdagen der heiligen. In dagen van beproeving hebben wij weer andere nodig, dan in een tijd van vrede en rust. Als wij droevig zijn ook, denken wij liever over andere dingen als wanneer wij blij zijn in den Heer.

Op de grote feestdagen moeten wij de goede oefeningen vernieuwen en des te vuriger smeken om de voorspraak der Heiligen. Van den enen feestdag tot den andere moeten wij ons voor ogen houden, dat wij in dien tijd uit dit leven kunnen weggenomen worden, om op het eeuwige feesttij te worden gebracht.

Daarom moeten wij, gedurende de aan God gewijde dagen, ons voorbereiden en des te overgegevener vroom met elkander omgaan en spreken, en nauwgezet er op letten, of wij wel al het voorgeschrevene in acht nemen, alsof wij binnenkort uit Gods hand loon-naar-werken zullen krijgen.

En zo dit laatste niet gebeurt en 't dus uitgesteld blijft, dan moeten wij 't ervoor houden, dat wij nog niet goed genoeg voorbereid zijn, en dus zo’n verheerlijking in 't geheel nog niet waardig, de verheerlijking die ons moet te beurt vallen op den vooraf bepaalden tijd: en daarom moeten wij er ons dan op toeleggen, om ons nog beter op ons uiteinde voor te bereiden, dan wij tot dusver hadden gedaan: Want gelukkig de dienaar (zegt de Evangelist Lukas) die, als de Heer komt, zal worden bevonden, wakende te zijn. Waarlijk, ik zegge u: Hij zal zo iemand aanstellen als opzichter over alle Zijne goederen.

TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men graag eenzaam en stilzwijgend moet willen zijn.)

Zoek den geschikten tijd uit, dat gij alleen met uzelf kunt wezen, en denk dikwijls na over al het goede, dat God voor u doet.

Laat u niet in met spitsvondigheden, maar lees zulke geschriften, die u tot berouw en boete brengen en niet alleen-maar u bezighouden. Als gij u onthoudt van nutteloze gesprekken en van het rondwandelen in lediggang, als gij weigert te luisteren naar nieuwtjes en geruchten, dan zult gij tijd genoeg vinden, om te kunnen doorzetten uw vrome overpeinzingen. De grootsten onder de Heiligen hebben den omgang met mensen ontvlucht, waar zij maar konden, want liever dienden zij God in 't verborgene.

Iemand heeft gezegd: Telkens als ik met mensen had verkeerd, ging ik weer van hen vandaan als een slechter mens. Dat ondervinden wij dikwijls, wanneer wij lang met elkaar spreken. Gemakkelijker valt het om helemaal te zwijgen, dan om niet te zondigen, als men spreekt. Gemakkelijker is het, om thuis te blijven, dan buitenshuis te zijn en op te passen dat men niet misdoet. Wie er verlangen naar draagt, om tot het inwendige geestelijke leven te komen, die moet zichzelf, met Jezus, afhouden van der mensen gewoel. Niemand wandelt veilig onder mensen, behalve hij die vrijwillig in 't verborgene leeft. Niemand praat zonder gevaar, of hij moet ook zwijgen kunnen en willen. Niemand kan beter als overheid optreden dan wie gaarne ondergeschikt is. Niemand is beter in staat, anderen te regeren en voorschriften te geven, dan wie eerst geleerd heeft om gehoorzaam te zijn.

Niemand is blijde zonder zorg, die zich niet bewust is een goed geweten te hebben. Maar al waren ook de Heiligen in dat opzicht zeker van zichzelf, toch waren zij vol van de vreze Gods. En door hoe groter genade van deugden zij uitblonken, des te bezorgder en nederiger zijn zij ook in hun binnenste geweest. Maar de zelfverzekerdheid der bozen wordt geboren uit trots en verwaandheid, en verandert ten slotte in gruwelijk zelfbedrog. Niemand in dit leven moet denken, dat hij zeker van zichzelf kan zijn, ook al ware hij een brave kloosterling of een kluizenaar vol zelfverzaking.

Wie, in de ogen der mensen, de allerbesten waren, zijn dikwijls het zwaarste en diepste gevallen, omdat zij te veel op zichzelf hadden vertrouwd. Daarom is het voor velen beter, dat zij niet geheel en al vrij blijven van verzoekingen, maar dat zij aangevochten worden, want dat belet hen om te zeker van zichzelf te zijn, zichzelf trotslijk te verheffen, en al te graag zich te laten inpalmen door uitwendige vertroostingen. O, wat zou hij zijn geweten zuiver kunnen houden, die nimmer trachtte naar vergankelijke vreugde, en nooit zich inliet met de wereld! En wat zou hij zich een grote vrede en rust verwerven, die alle ijdele bezorgdheid van zich afsneed, en alleen maar dacht aan God, Die hem heil kan brengen, en op Wien hij al zijn hoop te stellen heeft!

Niemand is de goddelijke vertroosting waardig, die zich niet eerst vlijtig heeft geoefend in de heilige boete van 't berouw!

Indien gij u wilt bezinnen tot diep in uw hart, om berouw te krijgen, ga dan in uw binnenkamer, en sluit het geraas der wereld daarbuiten, zoals er staat geschreven: In uw binnenkamer zult gij u berouwen.

In uw kamertje zult gij vinden, wat gij maar al te vaak daarbuiten kwijtraakt. Hoe langer gij in zo’n enge ruimte vertoeft, des te aangenamer zal u die worden, maar hoe meer gij er buitenkomt, des te vervelender zal zij u lijken. Als gij in 't begin uwer bekering, u daar inwoont en haar gesloten houdt, zal zij u later een lieve vriendin zijn, en de heerlijkste troost.

Door te zwijgen en zich stil te houden, komt de vrome ziel het meeste vooruit, en leert zij de geheimen der Schrift verstaan. Daarin zal zij tranenstromen vinden, om zich iederen nacht mee te wassen en te versieren, opdat zij des te liever worde aan haren Schepper, hoe langer zij zich afgezonderd houdt van het wereldse gewoel. Wie zich ver houdt van zijn bekenden en vrienden, hem zal God nadertreden met zijn heilige Engelen. Het is beter in 't verborgene te leven en zorg te dragen voor zijn eigen dingen, dan, zonder op zichzelf te letten, wonderen te doen.

Lof en eer komt toe aan den vrome, die zich aan God heeft gegeven, hem die zelden buiten zijn deur komt, en niet wil gezien worden, evenals hij zelf ook de mensen niet wil zien.

Want waarom wenst gij te zien wat gij toch niet moogt hebben? De wereld met haar begeerlijkheid gaat voorbij: Uw zinnelijke begeerten drijven u, om te gaan wandelen: maar als dat gebeurd is, wat anders brengt gij dan mee naar huis als bezwaring des gewetens en verwardheid in uw gemoed? Een blijde uitgang eindigt vaak met een droevigen terugkeer, en een vrolijke late avond maakt dat gij den volgenden morgen treurig moet zijn. Zo treedt alle vleselijke vreugde met vleiing binnen, maar ten slotte bijt zij u dood. Wat toch kunt gij elders zien, dat hier niet te zien is? Aanschouw den hemel en de aarde en alle elementen: want daaruit zijn alle dingen gemaakt.

Wat kunt gij hier of elders zien, dat lang zal voortbestaan onder de zon? Gij gelooft misschien dat gij verzadigd zult worden, maar gij zult het toch niet hebben kunnen aanraken, door-en-door. Al zoudt gij alles zien wat er nu is, wat zou het anders wezen als een ijdele verschijning? Neen, hef uw ogen tot God in den Hooge, en bid tot Hem uw zonden en nalatigheid af. Laat de dwazen dwaasheden doen: maar richt gij uw aandacht op wat God u heeft bevolen. Sluit uw deuren goed af, en kniel, en roep Jezus tot u binnen, dien gij liefhebben moet. Vertoef bij Hem in uw kamertje, want nergens elders zult gij zo’n vrede vinden. Indien gij niet uitgegaan waart en niets gehoord hadt van wat er gebabbeld wordt, dan zoudt gij beter behouden hebben uwen inwendigen vrede. Want het kan niet anders, of, wanneer ge er behagen in schept, nu en dan iets nieuws te horen, dan moet gij later daardoor lijden aan onrustige verwarring uws gemoeds.

EEN-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over 't ware berouw des harten.)

Wilt gij enigszins vooruitkomen, houd u dan aan de vreze Gods en wil niet al te vrij zijn, maar beheers uw zinnen met strenge tucht en geef u niet over aan zinneloze vrolijkheid. Laat uw hart zich benauwen, want dan zult gij de ware godsvrucht vinden. Door het berouw zal veel goeds zich voor u opdoen, wat door de loszinnigheid verloren placht te gaan.

Het is onbegrijpelijk, hoe de mens zich ooit volkomen zou kunnen verheugen in dit leven, wanneer hij zijn ballingschap hier op aarde en al de gevaren, die zijn ziel bedreigen, in ogenschouw neemt en die overweegt.

Uit luchthartigheid, en door niet te letten op onze tekortkomingen, worden de smarten onzer ziel ons niet voelbaar; maar dikwijls lachen wij dwaselijk, wanneer wij in waarheid hadden moeten wenen. De ware vrijheid en de echte vrolijkheid bestaat alleen in de vreze Gods en een goed geweten. Zalig, wie alle beletselen van zich kan werpen der wereldse verstrooiing, en zich kan verdiepen en zichzelf terugvinden in het allesomvattende, heilige Berouw. Zalig wie afstand doet van wat zijn geweten kan bezoedelen of bezwaren. Strijd als een man en de slechte gewoonte zal door de goede overwonnen worden. De mensen zullen u vrij laten, om te doen wat gij goed vindt, indien gij zelf de mensen niet lastig valt.

Trek u niets aan van anderer mensen zaken en begeef u ook niet in de onderlinge twisten der grote heren. Gij moet in de eerste plaats op u zelf het oog slaan en u zelf eerst de les lezen, voordat gij 't uw liefsten vrienden doet. Al staat gij bij de mensen niet in de gunst, bedroef u daarom niet: laat het u alleen tot ergernis zijn, dat gij u niet goed genoeg ge tegenover mensen, en let er zorgvuldig op,-draagt dat gij met hen spreekt, en omgaat, zoals een vrome dienaar Gods behoort te doen. Het is dikwijls heilzamer en veiliger, dat een mens niet te veel vertroostingen heeft in dit leven, voornamelijk niet te veel lichamelijken troost. Indien wij echter den goddelijken troost niet krijgen, of dien maar zelden ondervinden, dan is dat onze eigene schuld, omdat wij er niet naar streven om 't innerlijke berouw te voelen, en wij niet het ijdele en uitwendige helemaal van ons afgooien.

Erken dat gij onwaardig zijt de goddelijke vertroosting dat gij veeleer nog verdient te krijgen tal- en van ellendige kwellingen. Wanneer een mens volkomen berouwvol is, dan lijkt de hele wereld hem. zwaar en bitter. Een goed mens vindt altijd voldoende stof om te klagen en te wenen. Want, hetzij hij zichzelf beschouwt, hetzij hij over een ander nadenkt, hij weet, dat niemand hier ongeplaagd leeft. En hoe nauwkeuriger hij zichzelf beschouwt, hoe meer reden hij krijgt om te treuren. Want onze zonden en ondeugden, waarin wij zó bevangen liggen, dat wij maar zelden het hemelse kunnen beschouwen, zijn een gestage stof voor ons van waarachtige smart en innerlijk berouw.

Indien gij vaker over uw dood dacht dan over de verlenging van uw leven, dan is er geen twijfel aan, of gij zoudt met meer ijver een beter mens trachten te worden. Indien gij ook ernstiger overdacht de straffen van de hel of van 't vagevuur, ik geloof, dat gij dan willig verdriet en moeite zoudt verdragen en voor geen aardse naarheid terugschrikken. Maar omdat die dingen van na-het-sterven ons niet ter harte gaan, en wij meer houden van de aardse verlokkingen, daarom blijven wij koel en traag bij die dingen, waarin wij 't niet moesten zijn.

Het ellendige lichaam houdt er van, te klagen, omdat onze geest zo armoedig is en zwak. Smeek daarom nederig tot den Heer opdat hij u schenke den geest der boetedoening, en zeg met den Profeet: Spijzig mij, Heer, met tranenbrood, en drenk mij met een grote mate van tranen.

TWEE-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Beschouwing der menselijke ellende.)

Indien gij u niet tot God wendt, dan zijt en blijft gij ongelukkig, waar gij ook mocht geweest zijn, en waarheen gij u ook mocht keren. Waarom bedroeft gij u, als iets niet uitvalt, zoals gij wilt en wenst? Wie is er, die alles ziet gebeuren, precies zoals hij zelf verlangt? Dat valt niet mij toe, noch u, noch iemand anders van de mensen. Niemand leeft er op de wereld, die niet enigerlei kwelling of benauwing moet lijden, zelfs al is hij Koning of Paus. Maar wie is er beter aan toe? Natuurlijk, hij die in staat is iets te ondergaan en te lijden, ter wille van God.

Dwazen en zwakken zeggen veelal: Zie, wat heeft die mens daar een prettig leven, wat is hij rijk en groot, wat is hij machtig en in top van ere gesteld. Maar vestig gij liever uw aandacht op de hemelse goederen, want dan zult gij zien, hoe al die tijdelijke dingen niets waard zijn, want zij zijn onzeker en hun bezit bezwaart u, omdat gij dan ook zorg en vrees moet hebben. Wezenlijk, het is geen geluk, overvloedig gezegend te zijn met tijdelijke goederen, een matige voorspoed zal ons beter voldoen. O, het is een ware ellende, op de aarde te leven! Want hoe vromer en geestelijker een mens wil wezen, des te bitterder zal hem ook worden zijn leven, omdat hij dan des te beter en klaarder zal zien en voelen de gebreken der menselijke verdorvenheid. Dat men moet eten toch en drinken, en, waken en slapen, en rusten en werken, en onderworpen is aan de overige eisen der natuur, is een grote ellende en droefenis voor den godgewijden mens, die er liefst niets mee te maken zou willen hebben, om zodoende vrij te kunnen zijn van alle zonde.

Want de inwendige mens voelt zich in deze wereld zeer bezwaard door de lichamelijke behoeften. Daarom vraagt de profeet vromelijk: Help mij omhoog o Heer, uit alle mijne noden! Maar wee hen, die hunne ellende niet erkennen; en nog meer wee over hen, die zelfs liefhebben hun ellende en dit vergankelijke leven. Want sommigen houden er zóveel van (ofschoon zij door werken of bedelen ternauwernood hun nooddruft kunnen bijeenkrijgen) dat zij om Gods rijk nooit zouden denken, als zij maar altijd hier op aarde konden blijven.

O, die zotten en ontrouwen die zo diep terneerliggen dat zij niets anders kennen in het aardse, als wat vleselijk is. Maar die ellendigen zullen op het einde verschrikkelijk gewaarworden, hoe laag en niets waard datgene is, wat zij hebben bemind. Gods heiligen echter en de vrienden, die met toewijding den Zaligmaker aanhingen, hebben geen acht geslagen op wat hun zinnen streelde, noch op al het andere wat in deze tijden opgeld doet: neen, hun hele hoop en bedoeling hijgde naar de goederen der Eeuwigheid. Hun verlangen ging geheel en al uit naar omhoog, naar datgene wat blijvend is en onzichtbaar: want zij wilden niet terneer getrokken worden naar den afgrond uit liefde voor de dingen, die zij konden zien. Wanhoop daarom niet aan uw beterschap en uw vooruitgang in het geestelijke, mijn lieve broeder: want tijd en gelegenheid zijn nog daar.

Waarom wilt gij uw goede voornemen uitstellen? Sta op, en begin dadelijk en zeg: Nu is het tijd om te handelen, nu is het tijd om te strijden, nu is het de goede tijd om mij te verbeteren. Wanneer gij het te kwaad krijgt en gekweld wordt, dán is het tijd om zich verdienstelijk te maken. Door water en vuur moet gij lopen, eer gij tot de verkwikking komen kunt. Indien gij uzelf geen geweld aandoet zult gij de ondeugd niet overwinnen. Zolang wij dit broze lichaam moeten dragen, kunnen wij niet zonder zonde zijn, en ook niet zonder dat het leven ons verdriet en verveelt. Graag zouden wij alle ellende vrijlopen, maar daar wij onze onschuld door de zonde hebben verloren, zijn wij ook het ware geluk kwijt gegaan. Daarom moeten wij geduld oefenen en Gods barmhartigheid afwachten: totdat al deze ongerechtigheid voorbij is gegaan, en de sterfelijkheid wordt opgezwolgen door het (eeuwige) Leven.

O, hoe groot is de menselijke zwakheid, daar zij altijd overhelt naar het Boze! Heden zult gij uw zonden bekennen, en morgen bedrijft gij wederom wat gij gisteren hebt bekend. Thans neemt gij u voor, om behoedzaam te zijn, maar na een uur handelt gij, alsof gij u niets voorgenomen hadt. Met recht kunnen wij dus onszelf vernederen, en nooit moeten we ons verheffen op wat ook, daar wij weten, dat wij zo broos en onstandvastig zijn. In een ogenblik tijds kan ook weer verloren gaan, door zorgeloosheid, wat wij met veel moeite ternauwernood hadden verworven door de genade Gods.

Wat moet er ten slotte nog van ons worden, daar wij in den beginne zo lauw zijn geweest? Wee ons, als we ons nu reeds laten afglijden naar de rust, alsof wij reeds in vrede en veiligheid leefden, terwijl er In onzen handel en wandel toch nog geen spoor is te ontdekken van ware godsvrucht. Het zou goed zijn, indien wij, als beginnende scholieren, nog weer eens onderricht werden in wat de goede zeden vorderen, als er tenminste enige hoop kon gevoed worden op beterschap en vooruitgang in het geestelijke voor de toekomst.

DRIE-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men moet nadenken over den dood.)

Spoedig zal het hier met u gedaan zijn: Ga daarom verder na, hoe het met u gesteld is: vandaag is 't een mens, maar morgen wordt het niet meer gezien. Wanneer gij echter eenmaal uit 't gezicht zijt verdwenen, zult gij ook spoedig uit de gedachtenis zijn. O, wat is het menselijk gemoed toch zwak en hard, dat het alleen denkt om het tegenwoordige, en niet beter vooruitziet wat in de toekomst kan gebeuren! Gij moest u eigenlijk bij al uw doen en denken zó gedragen, alsof het heden uw stervensdag ware. Indien gij een zuiver geweten hadt, zoudt gij niet zo bang zijn voor den dood. Het is beter, dat gij oppast, geen zonde te doen, dan dat gij moet terugschrikken voor den dood, als hij komt. Als gij vandaag niet gereed zijt, hoe zult gij 't dan morgen zijn! De dag van morgen is onzeker: en wie weet, of gij dien zult beleven?

Wat baat het of men lang leeft, wanneer men zo weinig zichzelf verbetert? Ach, neen, een lang leven maakt ons niet altijd tot betere mensen, maar dikwijls vergroot het nog onze schuld. Het ware zeer te wensen, dat wij één helen dag in ons leven goed hadden geleefd! Velen tellen de jaren samen van hun bekeerd-zijn, en toch is de vrucht hunner betering uiterst klein. Al is 't verschrikkelijk om te sterven, het is misschien toch nog gevaarlijker om lang te leven. Gelukkig hij, die) zich altijd voor ogen houdt het uur van zijn dood, en zich daarom dagelijks voorbereidt op 't sterven. Indien gij ooit mensen hebt zien sterven, denk dan goed na, omdat gij dienzelfden weg óók zult moeten gaan.

Als het morgen is geworden, moet gij u verbeelden, dat gij den avond niet zult halen. Maar als de avond weer is gevallen, wees dan niet zo brutaal om te denken, dat gij den daarop volgenden morgen zeker nog in leven zult zijn. Sta dus altijd klaar, om hiervandaan te gaan, en leef zódanig, dat de dood u nooit onvoorbereid kan treffen. Vele mensen sterven eensklaps en onverwacht. Want de Zoon des Mensen zal komen op een uur, dat hij niet verwacht wordt.

Als die laatste stonde daar zal zijn, zult gij uw ganse voorbijgegane leven heel anders gaan voelen, en gij zult zeer bedroefd zijn, omdat gij zo nalatig en slap zijt geweest.

Hoe gelukkig en verstandig is hij, die zodanig tracht te wezen in zijn leven, als hij wil bevonden worden te zijn op het uur zijns doods. Het geeft den mens een groot vertrouwen, dat hij eens zalig zal kunnen sterven, indien hij de wereld geheel en al ver een vurige begeerte koestert om hoe langer-acht, en hoe deugdzamer te worden, en zich te oefenen in de tucht, in 't berouw zowel als in de gehoorzaamheid en de zelfverzaking, en in het verdragen van allen mogelijken tegenspoed uit liefde tot Christus. Zolang gij gezond zijt, kunt gij veel goeds teweegbrengen, wordt gij echter ziek, dan weet ik niet wat gij zoudt kunnen. Weinig mensen worden beter na een ziekte: en zo ook wie veel meedoen aan bedevaarten, worden daar toch zelden heiliger door.

Vertrouw er niet op dat uw vrienden en verwanten na uw dood zullen doen wat gij hun opdroeg, want de mensen zullen u sneller vergeten zijn dan gij waant.

Stel 't daarom niet tot later uit, indien gij voor uw zaligheid wilt zorgen: het is beter, dat gij nu bijtijds daarin voorziet, en reeds van te voren iets afstaat, dan te hopen dat in de toekomst anderen dat voor u zullen regelen, zoals gij dat wenst. Indien gij nu niet in dit leven zorg draagt voor uzelf, hoe kunt gij verwachten dat anderen dat voor u zullen doen in later tijd? Nu is de tijd kostelijk: nu is het de tijd, waarin ge u zalig kunt maken, en dien gij niet ongebruikt voorbij moet laten gaan.

Maar, o droefenis, indien gij dezen tijd niet nuttiger besteedt, nu gij toch daarin van te voren de eeuwige zaligheid verdienen kunt! Later kan 't gebeuren, dat gij u een dag, of een uur maar, zult toewensen, om u te verbeteren: maar ik weet niet, of u dat dan wel gegeven worden zal.

Bedenk, mijn liefste, de grootheid van 't gevaar en de vrees, waaruit gij u zelf kunt redden en bevrijden, indien gij maar altijd een beetje angstig wilt zijn, en bedenken dat de dood op handen wezen kan. Beijver u daarom, om zodanig te leven, dat gij in het stervensuur meer reden kunt hebben om u te verheugen dan om te vrezen.

Indien gij nu de wereld af wilt sterven, zo zult gij alsdan al dadelijk met Christus kunnen gaan leven. Indien gij thans wilt leren alle dingen te versmaden, zo zult gij alsdan vrijelijk kunnen doortrekken naar Christus heen. Kastijd thans uw lichaam in boetediening, want dan zult gij een onwankelbaar vertrouwen voelen, wanneer de laatste stonde dáár is.

O, dwaas, die denkt dat gij lang zult leven, terwijl gij van geen enkelen dag zeker zijt. Hoe velen zijn niet bedrogen, en onverhoopt uit het lichaam weggehaald! Hoe dikwijls hebt gij niet horen zeggen, dat deze door het zwaard is gevallen, dat gene verdronken is, dat een derde zijn hals heeft gebroken, omdat hij van een hoogte viel, terwijl nog weer een ander stikte in het eten, of onder het spelen zijn einde vond? De Bene komt om door 't vuur en de ander door het ijzer, deze door pest en gene door moord: en zo is het einde van alle mensen de dood, en het leven schiet voorbij, zo snel als een schaduw.

Wie zal u gedenken na den dood? En wie zal voor u bidden? Kom aan dan, mijn Liefste, en doe wat gij kunt: omdat gij niet weet, wanneer gij sterven zult, weet gij ook niet, wat er na uw dood met u gebeuren kan. Gaar dus bijeen, zolang het nog tijd is, de schatten der onsterfelijkheid. Denk over niets anders als over uw eeuwig heil: bekommer u alleen om datgene wat van God is. Maak u thans vrienden, door Gods heiligen te vereren, en hen na te volgen, in hun daden, opdat zij u, als dit leven u begeeft, ontvangen mogen in de woningen der Eeuwigheid.

Beschouw u zelf op de aarde als een pelgrim en vreemdeling, wien de zaken der wereld niet aan Houd uw hart vrij en omhooggericht tot God,-gaan. omdat gij hier geen blijvende standplaats hebt. Richt uw dagelijkse beden en verzuchtingen, al wenende, tot Hèm, opdat 't uw ziel, na uw dood, veroorloofd moge wezen, zaliglijk door te reizen naar den Heer. Amen.

VIER-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over het laatste oordeel en de bestraffing der zonde.)

In alle dingen moet gij op het einde letten, en hoe gij staan zult voor den gestrengen Rechter, wien niets verborgen blijft; die niet verzoend wordt door geschenken, en die geen verontschuldigingen aanvaarden zal, maar rechtvaardiglijk oordelen. O, gij beklagenswaardige, dwaze zondaar, die wel het aangezicht eens mensen, als hij boos is, soms vreest, wat zult gij toch antwoorden aan God, Die al uw kwade eigenschappen en zonden kent? Beangstigt gij u niet voor den dag des laatsten oordeels, als niemand door een ander zal kunnen verdedigd worden of zelfs maar verontschuldigd, maar waar ieder zal op moeten komen voor zichzelf?

Maar thans zou uw moeite nog vrucht kunnen dragen: uw wenen is thans nog aangenaam, en uw zuchten kunnen verhoord worden, uw smart kan nog veel goedmaken en u schoonwassen nu.

Hij leeft als in een groot en heilzaam vagevuur, de mens, die geduldig is, en, als hij onrecht ondervindt, meer treurt over de kwaadwilligheid van zijn belagers, dan om het onrecht dat hem zelf wordt aangedaan, die graag bidt voor wie hem tegenstreven, en in den grond zijns harten niet boos wordt om hun schuldige daad; die niet nalaat om vergiffenis van anderen te vragen: die eer beklagen zal dan boos worden, die vaak zichzelf riet geweld bedwingt, en zich bevlijtigt, zijn vlees geheel en al onderdanig te maken aan zijn geest.

Het is beter, dat men zich van zonden zuivert en zijn ondeugden uitsnijdt, dan dat men die als-opspaart, met de bedoeling, zich er wel later eens van te zullen ontdoen. Want dan bedriegen we ons zelf, omdat wij zo’n mateloze liefde hebben voor alles wat vleselijk is.

Wat anders zal dat vuur, dat vagevuur verteren, tenzij uwe zonden? Hoe meer gij U zelf thans ontziet en de inspraak van het vlees volgt, des te harder zult gij later moeten boeten, en des te groter wordt de oorzaak waarom gij zult moeten branden. Datgene waar een mens in gezondigd heeft, met datzelfde zal hij des te zwaarder worden getuchtigd. De zorgelozen en luien zullen met gloeiende prikkels door en door gedrongen worden, en de vraatzuchtigen zullen gemarteld worden door geweldigen honger en dorst. De weelderigen en wellustelingen zullen daar worden overgoten met brandende pik en stinkende zwavel en zullen kwaadaardiglijk. als dolle honden, janken van pijn.

Iedere ondeugd zal daar haar eigen bestraffing vinden. De hovaardigen zullen daar te schande gemaakt worden, de gierigaards zullen er worden benauwd door verschrikkelijke armoede en gebrek. En één uur van straf zal daar zwaarder zijn om te dragen dan honderd jaren der diepste boetedoening hier op aard. Want dáár is geen rust, geen troost voor de verdoemden: terwijl hier ten minste tijdelijke opschorting is der pijnen, en men den troost zijner vrienden genieten kan. Daarom wees altijd vol zorg en kommer vanwege uwe zonden, dan zult gij op den Dag des oordeels Gerust kunnen wezen met hen die zalig zijn. Want dan zullen de rechtvaardigen kunnen staan met grote vastheid tegenover hen, die hen beëngd hebben en, verdrukt. Dan zal Hij rechtspreken over ieder, die vroeger zich deemoedig door de mensen heeft laten berechten. Dan zal de arme en nederige een groot toevertrouwen voelen, maar de hoogmoedige zal rondom zich van alle kanten iets verschrikkelijks zien.

Dan zal blijken, dat wijs in deze wereld geweest is, die dwaas en veracht heeft willen zijn ter wille van Christus. Dan zal goedgevonden worden ieder, die de rampspoeden geduldig heeft gedragen, maar de boze onrechtvaardigheid moet zwijgen, daar haar mond wordt dichtgestopt. Dan zullen alle vromen blij zijn, en alle ongelovigen treuren. Dan zal het gekwelde vlees meer opspringen in vreugde, dan het lichaam dat in weelde en wellust is gekoesterd. Dan zal de geringe kleding gaan schitteren, en het fijn bewerkte gewaad zal dof worden en onaanzienlijk. En de armoedige woning zal meer lof krijgen dan 't vergulde paleis. Dan zal het gestadige geduld meer juichen, dan wie alle macht ter wereld heeft gehad. En de onnozele gehoorzaamheid zal hoger worden verheven dan alle wereldse vaardigheid en list.

Dan zal het goede en zuivere geweten meer vreugde krijgen dan de wijze geleerdheid. En de verachting der rijkdommen zal meer gewicht in de schaal leggen dan alle schatten der aarde bij elkaar. En door een gebed vol toewijding zult gij meer getroost worden, dan u het lekkerste eten zou kunnen doen. En meer plezier zult ge er van hebben, dat gij hebt gezwegen, dan indien gij lang gebabbeld hadt. Goede werken zullen daar meer kracht hebben dan een grote hoeveelheid mooie woorden. Daar zal een eng, streng leven en een hevig berouw beter in den smaak vallen dan alle genoegens der wereld. Leer hier op aarde maar een weinig te lijden, dan zult gij in staat zijn om in de andere wereld vrij te komen van veel zwaardere pijnen. Hier moet gij proberen wat gij later zult kunnen uithouden. Want indien gij hier zo weinig kunt verdragen, hoe zult gij dan later de eeuwige kwellingen doorstaan? Indien een matig lijden u reeds zo ongeduldig maakt, wat voor indruk moet het helse lijden dan wel op u maken? Zie, in waarheid kunt gij niet allebei de vreugden hebben, hier, in de wereld, het plezier, en later de heerschappij met Christus.

Ik vraag u: al hadt gij geleefd tot den huldigen dag, altijd-door, in wellust en aardse grootheid, wat zou dat alles u gebaat hebben, indien gij nu op dit ogenblik moest sterven? Alles is dus ijdelheid, behalve God lief te hebben en hem altijd te dienen. Want wie God van ganser harte liefheeft, die vreest noch den dood, noch de straffen, noch het Oordeel, noch de Hel: omdat zijn volkomen liefde hem ongehinderd den toegang geeft tot God. Het is geen wonder, dat iemand den dood en het oordeel vreest, als hij nog altijd plezier heeft om te zondigen. Indien u echter de liefde niet van het kwaad kan terughouden, dan is het goed dat tenminste de vrees voor de hel u bedwingt. Doch wie de vreze Gods op den achtergrond schuift, kan niet lang volharden in het goede, maar valt zeer spoedig in de strikken des duivels.

VIJF-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men vurig moet trachten zijn hele leven te verbeteren.)

Wees waakzaam en ijverig in den dienst van God, en bedenk dikwijls: Waartoe ben ik gekomen, en waarom heb ik de wereld verlaten? Is het niet, opdat ik voor God alleen zou leven, en een geestelijk mens worden zou? Streef er dus uit alle kracht naar, om vooruit te gaan in liefde tot God en alle goede dingen, omdat gij toch binnenkort het loon voor al uw inspanning en moeite zult verwerven, en een grote rust vinden, ja, een altijddurende vreugd. Als gij vurig en getrouw zult volharden in uw daden, zal God ook zonder twijfel getrouw en rijk in zijn beloningen zijn. Wel moet gij goede hoop behouden, dat gij de overwinning zult behalen, maar zorgeloos moet gij niet worden, want dan zoudt gij dof worden of wel uitgelaten.

Toen eens iemand, met een angstig gemoed, voortdurend weifelde tussen hoop en vrees, en hij, toen de beurt aan de droefenis was gekomen, zich in de Kerk voor het altaar had neergeworpen, om te bidden, overwoog hij het volgende bij zichzelf, en sprak het aldus uit: “O, ik wou zo graag weten, of ik voortdurend zou kunnen blijven volharden!" En dadelijk hoorde hij toen binnen-in-zich als de stem van God, die sprak: “En al wist gij dat nu, wat zoudt gij dan doen? Doe nu maar wat gij doen zoudt, in geval gij een bevestigend antwoord hoordet op uw vraag, dan kunt gij verder zonder zorg zijn." Hierdoor gauw getroost en opgebeurd, gaf hij zich over aan den goddelijken wil, en hield hij op, angstig te wikken en te wegen. Hij wilde niet langer nieuwsgierig uitvorsen, om te weten wat er met hem in de toekomst zou gebeuren: neen, veeleer poogde hij te weten te komen wat Gods wil en welbehagen was, ten einde altijd iets goeds te kunnen beginnen en voleinden.

Hoop op den Heer en doe wat goed is, zegt de Profeet: blijf in uw land en voed u met de rijke opbrengst ervan. Iets is er, dat velen terughoudt van vooruitgang en ijverige verbetering: n.l. de afschuw ervoor, omdat het zo moeilijk is, en de strijd zo inspannend. Maar, voorwaar, ik zegge u: die komen 't meeste, boven alle anderen, vooruit in 't goede, die zo mannelijk mogelijk trachten de baas te worden over datgene wat hun zwaar valt en wat tegen hen ingaat. Want geen mens kan zich méér verbeteren, noch grotere genade bij God ontmoeten, dan wie zich zelf overwint en zijn vlees doodt door den geest.

Maar niet allen hebben evenveel te overwinnen en zich te ontzeggen. Een ijverig strever zal evenwel meer kracht hebben om vooruit te komen en er beter in slagen, al heeft hij meer hartstochten, dan iemand van zachter aard, maar die niet zoon vurig verlangen heeft naar de deugd. Twee dingen in 't bijzonder zijn er, die mee kunnen helpen tot de grote zelfverbetering: n.l. 1e zich met geweld te onttrekken aan datgene, waar onze zondige natuur zich toe geneigd voelt, en 2e ernstig-willend en met gloed dat goede na te jagen, waar men 't meeste gemis aan voelt. Beijver u ook vooral, om die dingen te vermijden of te bedwingen in u zelf, die u zo dikwijls tegenstaan, als gij ze aantreft in andere mensen.

Van overal moet gij zien te halen uw middelen om vooruit te komen: zo b.v. als gij goede voorbeelden ziet of hoort, voel u dan ontvlammen om die na te volgen. Maar indien gij iets bemerkt mocht hebben wat gij berispen moet, zorg dan dat gij niet in dezelfde fout vervalt, of als gij dit laatste toch gedaan mocht hebben, tracht u dan zo spoedig mogelijk te verbeteren. Want even als uw oog ziet wat andere mensen doen, zo wordt gij op uw beurt door anderen gageslagen. O, hoe heerlijk is het, wanneer men aller ijverigste en zich-geheel-gevende, zich goed-gedragende en deugdzaam-levende mensen ziet! En hoe treurig daarentegen is 't, om anderen te zien, die maar wildweg rondlopen en niet de dingen doen, waartoe zij zich hebben verplicht. Hoe veel schade doet het niet, als men verwaarloost datgene, waartoe men beroepen is en zijn zin richt op dingen, die men nalaten moet.

Wees de goede voornemens indachtig, waartoe gij sterk zijt besloten, en stel u het beeld voor ogen van den Gekruisigde. Wel zeer moet gij u schamen, als gij het leven van Jezus Christus aanziet, omdat ge er u nog niet meer op toegelegd hebt, om uw leven gelijkvormig te maken aan het Zijne, ofschoon gij reeds lang daartoe het plan hadt gehad.

Maar een wezenlijk-christelijk mens, die, voor een tijdje zijn andere dingen vergetend, zich geheel en al wil gaan verdiepen in het leven en lijden van den Zaligmaker, zal daar rijkelijk alles vinden wat hem nuttig en nodig kan zijn: en hij zal dan verder, behalve naar Jezus, naar niets anders kunnen verlangen. O, als wij den gekruisigden Jezus maar in ons hart wilden laten komen, hoe snel en volkomen zouden wij dan alles weten, wat ons nodig is!

Iemand, die waarachtig-voelend godsdienstig is, draagt gelaten en aanvaardt alle dingen, die hem worden opgelegd. Maar als men nalatig en lauw is in het geloof, krijgt men kwelling op kwelling en ondervindt benauwing van allen kant: want in zichzelf vindt hij dan geen troost en de vertroosting van-buiten-af blijft hem ontzegd. Een belijder, die leeft zonder tucht en regel, staat er telkens aan bloot, om een zwaren val te doen. Want zoekt hij 't in slapheid en nalatigheid, dan zal hij altijd in de benauwenis zitten; omdat nu eens het ene en dan weer 't andere hem mishagen zal.

Hoe moeten dan toch wel de vele andere vromen het maken, die zo eng beperkt worden door de kloostertucht? Zij gaan zelden uit, leven als 't ware alleen in 't abstracte, eten armoedig, dragen grove kleren, arbeiden veel, spreken weinig, waken langduriglijk, staan vroeg op, bidden zo lang mogelijk, lezen herhaaldelijk, en houden zich in alles aan de strengste tucht. Denk eens aan de Karthuizers, de Cisterciënzers, en de monniken van alle verschillende orden, hoe zij te iedere ure van den nacht opstaan, om Gode lof te zingen. En daarom zou het schande wezen, indien gij in zo heilige werkzaamheden vertragen zoudt moeten, waarmede zo talrijke scharen van kloosterlingen hun verheerlijking en lofprijzing Gods inzetten en beginnen.

O ware het ons gegeven, niets anders te moeten doen dan den Heer, onzen God, uit de volheid onzes harten, met onze keel te prijzen! O, dat wij nooit behoefte hadden aan eten, drinken of slapen, maar God konden prijzen altijd-door en ons alleen bezighielden met geestelijken arbeid, dan zouden wij veel gelukkiger wezen dan nu wij ons vlees moeten dienen, op deze manier of gene, omdat het niet anders kan. O, hadden wij al die behoeften maar niet, en bestonden er alleen geestelijke verkwikkingen voor onze ziel! Doch deze proeven wij, helaas, maar al te zelden!

Wanneer een mens zóver kan komen, dat hij bij geen enkel sterfelijk schepsel troost zoekt, dán eerst begint God hem volkomen te smaken: en dan zal hij ook geheel en al gerust zijn over den afloop van alle dingen, hoe die ook zij. Dan zal hij ook niet verheugd worden door iets, alsof het groot is, noch door hetzelfde bedroefd, als ware het maar klein, maar hij zal geheel en al en vol vertrouwen rust vinden in God. God die hem alles in alles is; God, voor Wien niets verloren gaat of sterft, neen, voor Wien alles in leven blijft, en wien alles zonder aarzeling altijd door dient.

Gedenk altijd aan het einde, en dat de verlorene tijd niet terugkomt. Gij kunt u nimmer deugden eigen maken, indien gij zonder ijver en zorg, wilt zijn. Zodra gij lauw begint te worden, zult gij gaan merken, dat liet slecht met u is gesteld. Maar, als het u ernst is met uw godsvrucht, dán zult gij een groten vrede vinden, en de inspanning zal u lichter vallen, omdat gij Gods genade ondervindt en de deugd lief krijgt. Een mens die vurig en ijverig is, is bereid alle dingen te ondergaan. Uw ondeugden en hartstochten te weerstaan is een zwaardere taak, dan dat gij lichamelijk werkt in het zweet uws aanschijns. Wie de kleine tekortkomingen niet vermijdt, zal langzamerhand tot grotere vervallen. lederen avond zult gij u blij voelen, indien gij den dag maar vruchtbaar hebt besteed. Waak over uzelf, wek u zelf op, en vermaan u zelf; en hoe het ook met andere mensen moge gaan, en wat, zij mogen doen, hordt toch niet op, om op u zelf te letten. Want zelf zult gij juist zoveel vooruitkomen en toenemen in deugd, als gij uw eigen ik met geweld daartoe gedwongen hebt. Amen.

TWEEDE BOEK

Vermaningen om tot u zelf in te keren

EERSTE HOOFDSTUK

(Over den innerlijken omgang van den mens met zichzelf.)

Zó spreekt de Heer: Het koninkrijk Gods ligt binnen in u zelf. Went u tot den Heer met geheel uw hart, en zie af van deze ellendige wereld, dan zal uw ziel rust vinden. Leer de uiterlijke dingen te verachten en u zelf over te geven aan ’t inwendige, dan zult gij zien, dat het koninkrijk Gods in u komt. Want het rijk Gods is de vrede en de vreugde in den Heiligen Geest, maar deze worden niet gegeven aan de goddelozen. Christus zal tot u komen, en zal u Zijne vertroostingen laten zien, indien gij binnen-in-u voor Hem zult klaargemaakt hebben een woning, die Hem waardig is. Al Zijn roem en sieraad ligt in t inwendige, en dáár alleen schept Hij behagen in. Den inwendigen mens zoekt Hij op, telkens weer, en Hij spreekt met Hem lieflijk, troost hem heerlijk, geeft hem vollen vrede en is wonderbaarlijk vertrouwelijk met hem.

Welaan, getrouwe ziel, maak uw hart gereed voor dezen Bruidegom, om te zien in hoeverre Hij zich verwaardigt om tot u te komen en te wonen in u. want zo spreekt Hij: Zo wie Mij liefheeft, die zal bewaren wat Ik zeg, en tot hem zullen Wij dan komen, en Onze woning in hem opslaan. Maak daarom plaats voor Christus, maar weiger den toegang aan alle anderen. Indien gij Christus zult gekregen hebben, zijt gij rijk, want meer hebt gij niet nodig. Hij zal in alles voorzien en voor alles zorgen, zodat gij niets meer behoeft te hopen van de mensen. Want deze, de mensen, veranderen spoedig en vallen u gauw af, maar Christus blijft in der eeuwigheid, en zal u standvastig bijstaan tot het einde.

Op een zwak, want sterfelijk, mens moet men geen groot vertrouwen stellen, al is hij ook nuttig en al houdt gij van hem: en ook moet gij niet zeer bedroefd worden, al verzet hij zich wel eens tegen u, en spreekt hij u tegen. Wie vandaag mèt u zijn, kunnen morgen tegen u ingaan: evenals de winden draaien zij dikwijls om. Stel uw gehele vertrouwen op God, want Hij moet zowel uw vrees als uw vreugde zijn. Hij zal voor u antwoorden en het goed met u maken, zoals 't het allerbeste is. Hier hebt gij geen blijvende standplaats, en waar gij ook moogt wezen, daar zijt gij een vreemdeling en een pelgrim, en nergens zult gij rust vinden, tenzij gij met Christus zeer nauw verbonden wordt.

Wat ziet gij hier rond, terwijl dit toch geenszins de plaats is, waar gij rust en verkwikking vinden zult? Uwe woning moet zijn in de hemelse gewesten, terwijl gij al het aardse alleen maar als in 't voorbijvliegen moet zien. Alle dingen gaan voorbij en gij gelijkelijk met deze. Zorg dat gij niet ergens vast blijft haken, opdat gij niet gevangen genomen wordt en verderft. Tot den Allerhoogste zij uwe gedachte, en tot Christus uw voorbede gericht, zonder dat gij aflaat. Al kunt gij u niet verdiepen in hoge en hemelse dingen, rust dan uit, door het lijden van Christus te beschouwen, en vertoef gaarne, met uw gedachten, in Zijn heilige wonden. Want indien gij vol toewijding heenvlucht tot de wonden en doodstekenen van Jezus Christus, zult gij daar een grote vertroosting vinden voor uw kwellingen: bekommer u dus niet om de minderachting der mensen, dan zult gij gemakkelijk kunnen verdragen de woorden van hen die u neer willen halen.

Want ook Christus werd in de wereld door de mensen veracht, en toen Zijn nood op het hoogst was, werd Hij door vrienden en bekenden alleen gelaten met hen, die Hem smaadden. Christus heeft willen lijden en veracht zijn, hoe durft gij u dan beklagen over iets ook maar? Christus-zelf heeft vijanden gehad en tegensprekers, en gij wilt hebben dat alle mensen uw vrienden en weldoeners zullen zijn? Weswegen zal uw geduld gekroond worden, indien gij geen enkelen tegenspoed ondervondt? Indien gij niets wilt ondergaan van wat tegen u is, hoe zult gij dan een vriend van Christus zijn? Houd u staande met Christus en vóór Christus, indien gij met Christus heersen wilt.

Waart gij slechts eenmaal geheel-en-al doorgedrongen in het binnenste van Jezus, en hadt gij maar een weinig geproefd van Zijne brandende liefde, dan zoudt gij helemaal niet geven om uw eigen genoegen of ongemak, maar veeleer zoudt gij u verheugen over de schande die u wordt aangedaan: de liefde tot Jezus toch maakt, dat de mensen zichzelven minachten gaan. Wie Jezus liefheeft en de waarheid, wie waarachtig innerlijk leeft en vrij is van ongeregelde begeerten, kan zich vrijelijk tot God wenden, en zich boven zichzelf verheffend in den geest, rust vinden tot genoegen en voordeel voor zichzelven.

Wien alle dingen smaken, zoals zij wezenlijk zijn, en niet zoals zij gezegd of geacht worden te zijn, die is de ware wijze, omdat hij zich, meer dan door de mensen, laat leren door God. Wie weet te wandelen volgens 't inwendige, en de uiterlijke dingen niet veel telt, die heeft geen bepaalde plaatsen nodig en wacht ook niet een vasten tijd af, om zijn godsvruchtige oefeningen te houden. De innerlijk-levende mens is gauw geheel en al bij zichzelf, omdat hij zich nooit geheel uitgiet naar de uiterlijke dingen. Uiterlijke arbeid of andere noodzakelijke bezigheden, zoals zij kunnen voorkomen, belemmeren hem, niet, maar zoals alles wil lopen, zo gedraagt hij zich ook, naar gelang daarvan. Wie van-binnen goed geschikt is en geregeld, die let niet op de wonderlijke en verkeerde uitingen der mensen. Een mens toch wordt alleen in zoverre gehinderd en afgeleid, als hij zich aantrekt wat buiten hem gebeurt.

Alles zou zich voor u ten goede keren en u vooruithelpen, indien het goed met u zelf waar gesteld en gij van alles gereinigd waart.

Daarom mishagen u zovele dingen en brengen zij, u in de war, omdat gij tot dusverre nog geenszins van alles zijt afgestorven, en ge 't aardse nog niet als iets u-vreemds beschouwt. Niets verontreinigt en verwart zo het hart des mensen, als de onzuivere liefde tot het geschapene. Indien ge er van afziet, om door 't uitwendige getroost te worden, dan eerst kunt gij 't hemelse aanschouwen en zult gij merken dat gij jubelt; in uw hart.

TWEEDE HOOFDSTUK.

(Over den Deemoed.)

Gij moet het niet van veel gewicht achten, of iemand vóór of tegen u zij: maar let er wèl op en zorg ervoor, dat God met u zij in alle dingen die gij doet. Heb een goed geweten, dan zal God u krachtig beschermen. Want wien God heeft willen te hulp komen, dien zal de boosheid van geen enkel mens schade kunnen doen. Indien gij weet te zwijgen en te lijden, zult gij u zonder twijfel door God zien helpen. Hij weet den tijd en de wijze om u vrij te maken, en daarom moet gij u aan Hem onderwerpen. God komt het toe, u bij te staan, en u van alle stoornis te bevrijden. Dikwijls draagt het er veel toe bij, om ons uiterst nederig te maken, dat anderen onze gebreken kennen, en ons daarover bestraffen met woorden.

Wanneer een mens zichzelf vernedert vanwege zijne gebreken, dan verzoent hij daardoor ge anderen met zich, en geeft een beetje-makkelijk de voldoening aan wie toornig op hem zijn. God beschermt en bevrijdt den nederige, en den nederige bemint Hij en troost Hij ook. Naar den nederige neigt Hij zich toe, Hij schenkt hem rijkelijk Zijn grote Genade, en na de dagen der verdrukking duet Hij hem weder in glorie opstaan. Aan den nederige openbaart Hij Zijne geheimen, en trekt hem zoetjes tot zich en nodigt hem uit. Als den nederige een tegenslag treft, dan blijft hij toch in vrede met zichzelf en met allen: want zijn vertrouwen rust op God en niet op de wereld. Gij moet niet denken, dat gij ook maar iets bereikt zoudt hebben, indien gij u niet de mindere voelt van alle mensen op aard.

DERDE HOOFDSTUK.

(Over den goeden en vreedzamen mens.)

Bewaar eerst den vrede in uzelf, en dan zult gij anderen tot vrede kunnen brengen. Meer kan van nut zijn een vreedzaam mens, dan iemand die geleerd is. Maar een mens in wien de hartstochten woeden, kan de goede dingen maken tot kwade, en gelooft ook makkelijk dat iets kwaad is. Een goed en vreedzaam mens echter maakt van alles iets goeds.

Wie tevreden is, koestert tegen niemand argwaan; maar wie ontevreden is, en inwendig opgewonden, wordt heen en weer geslingerd door allerlei vermoedens: zelf kan hij geen rust vinden, en wil daarom ook niet dat anderen die genieten. Hij zegt dikwijls wat hij had moeten zwijgen, en laat dingen na, die 't hem beter ware geweest dat hij deed. Hij gaat na wat anderen verplicht zijn te doen, maar verwaarloost datgene waartoe hijzelf verplicht is. Breng u dus eerst in beweging over uw eigen tekortkomingen, dan zult gij het ook over die van uw naaste kunnen doen.

Gij weet uw eigen daden goed te verontschuldigen en te kleuren, maar de zelfverontschuldigingen van een ander wilt gij niet aannemen. Gij zoudt recht doen, als gij u zelf gingt aanklagen, maar-vaardiger uw naaste zoveel mogelijk vrijpleiten. Indien gij zelf wilt verdragen worden, verdraag dan eerst een ander. Zie, hoever gij nog af zijt van de ware liefde en nederigheid, want deze kan op niemand boos worden of verontwaardigd, behalve op zichzelf.

Het is niet moeilijk, om met goede en zachtaardige mensen om te gaan (uiteraard vinden alle mensen dat plezierig, omdat iedereen graag vrede houdt, en dus het meeste gesteld is op hen die 't met hem eens zijn,) maar vreedzaam te kunnen leven met harde of verdorvene, onbeschaafde of ons slecht behandelende mensen, dat is een grote genade, zeer lofwaardig, en met recht een mannelijke handelwijs.

Er zijn mensen, die in vrede leven met zichzelven en met anderen. En er zijn er ook, die noch vrede in zichzelf vinden, noch anderen met vrede laten: voor anderen zijn zij moeilijk, maar nog moeilijker zijn zij voor zichzelf: er zijn er ook, die zichzelf in vrede houden, en ook trachten anderen tot den vrede terug te brengen.

Maar al de vrede, dien wij verkrijgen kunnen in dit ellendige leven, moet meer hierin gezocht worden, dat wij nederig alles willen ondergaan wat ons opgelegd wordt, dan dat we ons niet zouden bekommeren om datgene wat tegen ons ingaat. Wie het beste weet te lijden, zal ook den grootsten vrede voelen. En iemand die zó is, van dien kan gezegd worden, dat hij zichzelf heeft overwonnen, en dat hij Christus' vriend en een erfgenaam des hemels is.

VIERDE HOOFDSTUK.

(Over het zuivere, oprechte en eenvoudige gemoed.)

Met twee vleugels verheft zich de mens boven 't aardse nl. door eenvoud en zuiverheid. Eenvoud moet er zijn in onze bedoelingen, zuiverheid in onze genegenheden. De eenvoud richt zich naar en doelt op God, de zuiverheid neemt Hem waar, en proeft Hem, als 't ware.

Alles wat gij doet ten beste zal u niet schaden, indien gij in uw binnenste vrij blijft van teugelloze begeerten. Indien gij niets anders in het oog houdt dan Gods welbehagen en het nut van uw evenmens, zult gij voor 't overige, wat u zelf betreft, vrij zijn om te doen zoals gij wilt. Indien 't er bij u uitzag van binnen zoals 't behoorde, dan zou al het geschapene u een spiegel zijn des levens en als een boek van heilige wetenschap. Want er is geen schepsel zo klein en laag, dat er Gods goedheid niet volledig uit blijken zou.

Indien gij van binnen maar goed en zuiver waart, dan zoudt gij alle dingen zonder verhindering kunnen waarnemen en er het goede gebruik van maken. Een zuiver hart dringt door den hemel, zowel als door de hel. Zoals iemand zelf van binnen er uitziet, zo beoordeelt hij ook wat buiten hem is. Indien er ooit vreugde in de wereld is, dan moet die noodzakelijk ergens wonen in hem, die zuiver is van hart. En als er kwelling en benauwing is, dan zal een slecht geweten die het sterkst gewaarworden. Zoals een ijzer, dat in het vuur ligt, zijn roest verliest en geheel blank wordt gemaakt, zo wordt een mens, die zich keert tot God, geheel zoals hij is, vrij van zijn vroegere verstijving en verdoving, en zodoende een nieuw mens.

Begint een mens lauw en nalatig te worden, dan schrikt hij terug ook voor een geringe inspanning, en neemt hij gaarne troost aan van-buiten-af. Maar als hij volkomen meester begint te worden over zichzelf, en als een man te wandelen op den weg dien God wil, dan acht hij alles voor niets wat hem eerst moede lijk leek te zijn.

VIJFDE HOOFDSTUK.

(Over de zelfbeschouwing.)

Wij moeten niet te veel op ons zelf vertrouwen, want Gods gunst en het goede inzicht blijven ons daartoe te dikwijls ontzegd. Er is maar weinig licht in ons, en dat kunnen wij nog gauw verliezen, doordat wij zorgeloos zijn. Wij bemerken ook dikwijls niet, dat wij zo blind zijn van binnen. Dikwijls doen wij verkeerd, en onze verontschuldiging, dat wij! zo gedaan hebben, maakt het dan nog erger. Soms worden wij door kwaden hartstocht bewogen, en wanen dat het ijver voor het goede is. Andere mensen berispen wij om kleine dingen, maar onze eigene gebreken, die groter zijn, gaan wij stilzwijgend voorbij. Gauw genoeg voelen wij en leggen we op een gewichtschaal, wat wij van anderen moeten verdragen: maar hoeveel die anderen van ons hebben uit te staan, daar letten wij niet op. Als iemand nauwkeurig nawoog zijn eigen fouten, dan zou hij die van anderen niet zo streng kunnen veroordelen.

De inwendig-levende mens zorgt in de eerste plaats voor zijn eigen verbetering: en wie vlijtig acht slaat op zichzelf, die kan gemakkelijk zwijgen over anderen. Nimmer zult gij een waarlijk-vroom mens kunnen zijn, of gij moet over anderen zwijgen kunnen, en uw aandacht in 't bijzonder vestigen op uzelf. Als gij u geheel en al richt op uzelf en op God, dan laat het u koud, wat gij buiten u ziet gebeuren. Want waar blijft gij, als gij niet zijt bij u zelf en bij wat gij doet? En al zoudt gij alles doorlopen hebben en doorzocht, wat zou het u baten, indien gij daardoor uzelf verwaarloost? Kortom, gij moet alle dingen achter u laten en uzelf alleen voor ogen houden, indien gij wilt leven in vrede en in ware eenheid met God.

Gij zult zeer vooruitkomen, indien gij u vrijhoudt van alle aardse zorgen. Maar tekort zult gij schieten in alles, indien gij u inlaat met tijdelijke dingen. Niets moet u groot, of hoog, of aangenaam, of welkom zijn, of 't moet louter God zelf wezen, dan wel komen van God. Acht iedere vertroosting ijdel, die u toevalt van iets wat geschapen is. De ziel, die God liefheeft, ziet, in Gods hoede, op alle dingen neer. Een troost voor de ziel en een ware blijdschap des harten is alleen God, die, eeuwig en mateloos, alles vervult.

ZESDE HOOFDSTUK.

(Over de blijdschap van een goed geweten.)

Het aanzien, waarin een braaf mens staat, geeft getuigenis van zijn goede geweten. Indien gij een goed geweten bezit, zult gij altijd reden tot blijdschap hebben. Een goed geweten kan zeer veel verdragen, en voelt zich opgeruimd, ook in den tegenspoed. Maar een kwaad geweten doet altijd verlegen en onrustig. Heerlijke rust zult gij in u voelen, indien uw eigen binnenste u niets te verwijten heeft. Alleen moogt gij vrolijk zijn, indien gij handelt zoals het behoort. Slechte mensen kennen niet de waarachtige blijdschap, en voelen geen vrede in zich: want de goddelozen hebben geen rust, zegt de Heer. En al zeggen zij: “wij zijn helemaal veilig, en geen kwaad kan ons wedervaren: wie zou ons schade kunnen berokkenen?" – geloof hen daarom toch niet: want Gods toorn kan plotseling opstaan, en hun daden kunnen teniet gedaan worden, en hun gedachten zullen vergaan.

Voor een liefhebbend mens is het niet moeilijk om opgetogen te zijn in de verdrukking: want als men zich op die manier verheugt, verheugt men zich in het kruis van Christus. De roem en de eer, die van mensen tot mensen gaat, en de daardoor verwekte vreugde, zijn slechts kort van duur. 's Werelds roem gaat altijd vergezeld van droefenis. Maar de goede mensen vinden hun glorie en blijdschap in hun eigen geweten, en niet in dat wat anderen zeggen. De vreugde der rechtvaardigen komt van God en leeft in God, en als zij juichen, juichen zij over de Waarheid. Wie naar de waarachtige en altijddurende vreugde verlangt, bekommert zich niet om de tijdelijke. En wie najaagt de tijdelijke roem en vreugd, of haar tenminste niet minacht in het diepst van zijn ziel, van hem is het zeker, dat hij niet bijzonder gesteld is op de eeuwige eer. De mens, die zich bekommert om lof noch om smaad, voelt zich in zijn gemoed heel rustig.

Hij, wiens geweten zuiver is, kan makkelijk vreedzaam en tevreden zijn. Al prijst men u, daarom wordt gij toch niet heiliger: en gij zult er niet minder om zijn, al wordt gij gesmaad. Wat gij zijt, dat zijt gij, en 't baat u niets, of gij groter genoemd wordt, dan gij inderdaad zijt in Gods ogen. Als ge er acht op slaat, wat gij binnen-in-u zijt voor u-zelf, dan raakt het u niet,; wat de mensen van u zeggen. De mensen kijken naar den schijn, God alleen daarentegen ziet uw hart. De mensen nemen de daden in rekening, maar God weegt de bedoelingen af. Een nederig gemoed herkent men daaraan, dat het altijd goed handelt, maar zichzelf toch niet hoog stelt. En het is een teken van grote zuiverheid en inwendig toevertrouwen, dat men niet getroost wil worden door enig sterfelijk wezen.

Wie geen getuigenis van buiten af voor zich begeert, heeft zich blijkbaar geheel en al in Gods hand gegeven. Want iemand is niet goed, om dat hij zichzelf prijst (zegt Paulus) maar omdat de Heer hem prijst. Van binnen met God te wandelen, en niet te worden vastgehouden door enige begeerte of neiging tot het uitwendige, dat is zoals de inwendig-levende mens behoort te zijn.

ZEVENDE HOOFDSTUK.

(Dat men Jezus boven alles lief moet hebben.)

Zalig is hij, die begrijpt wat het inhoudt, om Jezus lief te hebben en zichzelf te minachten om Jezus' wil. De mens moet alles wat hij liefheeft verlaten om Hem dien hij liefheeft, want Jezus wil bemind worden boven alles. De liefde tot het geschapene is bedrieglijk en onzeker: de liefde tot Jezus echter getrouw en volhardend. Wie zich hecht aan iets wat geschapen is, die zal vallen, omdat ook 't geschapene moet vallen: maar wie Jezus omarmt, zal sterk staan voor eeuwig: Heb lief en houd bij u, als een vriend, Hem, die u niet zal verlaten, schoon alle anderen zich terugtrekken, en die, als alles voorbij is, u niet te gronde zal laten gaan. Want van de mensen moet gij eens scheiden, 't zij gij wilt of niet.

In leven en sterven moet gij u houden aan Jezus, en u getrouwelijk aan Hem overgeven, daar Hij alleen u helpen kan, schoon alle andere van u afvielen. Want Hij, dien gij liefhebt, is van zodanige aard, dat Hij geen ander bij u toe wil laten; Hij wil uw hart hebben alleen voor Zichzelf, en daar zitten als een koning op zijn eigen troon. Jezus zou graag bij u willen wonen, indien gij van al het geschapene los kondt zijn. Want alles zal verloren bevonden worden, wat voor hoop gij ook bouwt op de mensen, buiten Jezus om. Stel geen vertrouwen op, noch zoek steun bij een rietstengel, die door den wind wordt bewogen: want alles, wat vlees is, is gelijk het hooi, en de heerlijkheid daarvan zal allemaal afvallen als de bloem van het hooi.

Uw ontgoocheling zal snel zijn, indien gij alleen naar den uiterlijken schijn ziet van den mens, en wilt gij troost en aanwinst zoeken bij anderen, dan zult gij merken, dat gij; meestal schade en nadeel ondervindt. Zoekt gij in alle dingen Jezus, dan zult gij Jezus in alle dingen vinden, zoekt gij echter u-zelf, dan zult gij wel u-zelf vinden, maar tot uw eigen verderf alleen. Want een mens, die Jezus niet zoekt, berokkent zichzelf meer schade, dan de hele wereld en al zijn vijanden hem zouden kunnen aandoen.

ACHTSTE HOOFDSTUK.

(Over de vertrouwelijke vriendschap met Jezus.)

Wanneer Jezus bij u is, is alles goed en niets schijnt u moeilijk: maar is Jezus niet tegenwoordig, dan valt alles zwaar: Wanneer Jezus niet binnen -In u spreekt, dan betekent alle, andere vertroosting niets: indien Jezus evenwel slechts één woord spreekt, dan gaat gij een grote vertroosting voelen. Stond Maria Magdalena niet dadelijk op van de plaats, waar zij weende, toen Martha tot haar zeide: Daar is de Meester en Hij roept u? O, zalige stonde, als Jezus u oproept uit uw tranen tot de geestelijke vreugd! Hoe dor en droog zijt gij zonder Jezus! Hoe dwaas en ijdel zijt gij, indien gij iets begeert buiten Jezus! En lijdt gij dan niet groter schade, dan of gij de hele wereld verloort?

Wat kan de wereld u verschaffen buiten Jezus om? Zonder Jezus te zijn, is een akelige hel, en met Jezus te wezen, een heerlijk paradijs. Indien Jezus met u ware, zou geen vijand u kunnen schaden. Wie Jezus gevonden heeft, heeft een goeden schat gevonden, ja, een goed dat boven alle goed gaat. En wie Jezus verliest, verliest al te veel, ja, meer dan de gehele wereld. Hij is de armste, die zonder Jezus leeft, hij is de rijkste, die het met Jezus goed kan vinden.

Te weten, hoe men dagelijks met Jezus moet omgaan, dat is een grote kunst: en Hem altijd bij zich te kunnen houden, daar behoort een grote wijsheid toe. Wees nederig en vreedzaam, dan zal Jezus met u wezen. Wees vroom en stil, en Jezus zal blijven bij u. Gij kunt Jezus snel wegdrijven en Zijn genade verliezen, indien gij u naar de uiterlijke dingen keert en daartoe afzakt. En als gij Hem op de vlucht hebt gejaagd en verloren, tot wien moet gij u dan begeven en wien moet gij tot uw vriend maken? Zonder vriend toch kunt gij niet goed leven, en als Jezus niet uw vriend is boven alle anderen, zal het treurig en verlaten met u zijn gesteld. Dwaselijk handelt gij dus, indien gij op een ander vertrouwt of vreugd zoekt bij een ander. Het is verkieselijker, dat gij de hele wereld tegen u hebt, dan dat gij Jezus zoudt vertoornen. Van allen die u lief zijn, moet dus Jezus alleen Degene zijn, die u bijzonder aan 't hart ligt.

Alle mensen moet gij liefhebben om Jezus' wil, maar Jezus alleen van allen, omdat Hij is, zoals Hij is. Maar Jezus Christus alleen moet bijzonderlijk bemind worden, omdat Hij, boven alle andere vrienden, de enige goede en getrouwe is bevonden. Om Zijnentwil en in Hem moeten vrienden en vijanden u gelijkelijk lief zijn: en voor alle deze moet het van Hem afgesmeekt worden, dat allen Hem mogen leren kennen en liefhebben. Nooit moet ge er sterk naar verlangen om bemind of geprezen te worden, meer dan anderen; want dit komt alleen God toe, die Zijns gelijken niet heeft. Gij moet niet willen, dat iemand in zijn hart van u vervuld zal zijn, noch moet gijzelf vervuld zijn van liefde tot een ander: neen, Christus slechts zij in u, en in het hart van iederen goeden mens.

Gij, wees geheel zuiver en vrij van binnen, zonder dat gij u daar, door neiging tot iets van 't geschapene, in de war laat brengen.

Naakt moet gij zijn, en uw hart, in zijn volle zuiverheid, naar God toewenden, indien gij ongehinderd wilt gewaarworden, hoe zoet de Heer inderdaad is. En zekerlijk zult gij daartoe niet kunnen geraken, indien Zijn genade u niet tevoren komt en aantrekt, zodat gij, van alles verlost en bevrijd, enig en alleen met Hem wordt verenigd.

Wanneer toch de genade Gods komt tot den mens, wordt deze machtig en bekwaam tot alles, maar verlaat die genade hem, dan blijft hij achter, zwak en arm, en 't zal hem zijn, als werd hij overgeleverd aan den beul, om gegeseld te worden. Toch moet men dan niet neergeslagen worden noch wanhopig, naar, zoals God het wil, gelijkmoedig blijven staan, en alles wat ons overkomt, verdragen, ter ere van Jezus Christus. De zomer volgt immers op den herfst, en na den nacht keert de dag terug, en als het woeden van het onweer bedaard is, schijnt weer de klare zon, voluit.

NEGENDE HOOFDSTUK.

(Hoe zich de mens moet gedragen, als hem alle troost ontzegd wordt.)

Indien gij den goddelijken troost kunt krijgen, zal het niet zwaar vallen om te versmaden de ver Maar voortreffelijk is 't, ja,-troosting der mensen. groot bovenmate, om alle, zowel menselijke als goddelijke vertroosting te kunnen ontberen, en, ter ere Gods, willig de grootste ellende des harten te verdragen, en daarbij nooit zichzelf te zoeken, noch op zijn eigen verdienste acht te slaan. Hoe kunt ge er u op beroemen, dat gij in vrolijke vroomheid leeft, dewijl de genade Gods u zegent? Ieder wil toch gaarne beleven den tijd, dat dit gebeurt. Wie door de genade Gods gedragen wordt, rijdt zachtjes en prettig. En hoe zou hij de zwaarte van zijn last kunnen voelen, die door den Almachtige-zelf wordt voortbewogen, en geleid door den allerhoogsten Gids?

Gaarne hebben wij iets, dat ons tot troost kan zijn, en moeilijk kan de mens geheel afzien van zich heeft de wereld overwonnen door-zelf. St. Laurentius zijn Priester: want zelfverloochenend heeft hij neergezien op alles wat de wereld hem aangenaams scheen te willen geven, en dus heeft hij het toegevend verdragen, om Christus' wil, dat Sixtus, Gods opperpriester, dien hij zeer liefhad, van hem werd weggenomen. Uit liefde tot zijn Schepper heeft hij dus zijn liefde voor een mens overwonnen en het goddelijke welgevallen was hem liever dan menselijke troost. Zo moet ook gij leren, een bloedverwant en lieven vriend, om den wille van Gods liefde, te verlaten.

Daarom moet gij 't ook niet zo verschrikkelijk vinden, indien een vriend u voor altijd verlaat, want gij weet toch, dat wij, ten slotte, allen van elkander moeten scheiden.

Lang en veel moet een mens met zichzelven strijden, voordat hij in staat is, zijn eigen Ik geheel te overwinnen, en al zijn liefde en gehechtheid op God over te brengen. Wanneer een mens alleen vertrouwt en bouwt op zichzelf, vervalt hij er licht toe, menselijke vertroostingen aan te nemen, maar wie Christus waarachtig liefheeft en volijverig het pad betreedt der deugd, komt geen vertroosting tegen, want hij zoekt niet naar zulke voelbare zoetheden, maar wel veel meer naar krachtige oefeningen, waarin hij, voor Christus, harden arbeid doet en draagt.

Wil God u dus geestelijken troost doen geven, ontvang dien dan met dankzegging: maar beschouw hem als een geschenk van God, en niet als een beloning voor uw eigen verdiensten. Wil dus niet bovenmatig blij zijn, en koester ook niet dwaselijk grote gedachten over uzelf: maar wees des te nederiger, juist omdat gij iets gekregen hebt, en des te voorzichtiger en beschroomder in alles wat gij doet: want deze goede tijd zal voorbijgaan en dan komt de aanvechting. En als uw troost u ontnomen wordt, wanhoop dan niet dadelijk: maar wacht met deemoed en geduld, totdat de Hemel u weer opzoekt, want God is immers in staat, u, voor het verlorene, een veel groteren troost terug te geven. Dit is niets nieuws noch iets vreemds voor wie de wegen Gods kennen, want bij de grote Heiligen en de oude profeten heeft er zo dikwijls, op die wijze een verandering plaats gegrepen van uiterlijke omstandigheden.

Daarom heeft eens iemand, toen hij in genade verkeerde, gezegd: “Toen 't mij wel ging, zeide ik: Dat kan in der eeuwigheid niet veranderen." Maar toen de genade hem ontnomen werd, voegde hij aan dat eerste toe wat hij in zichzelf gewaar werd, en zeide: Gij hebt Uw gelaat van mij afgekeerd, en na ben ik ontsteld. Onderwijl echter wanhoopt hij geenszins, maar roept hij des te dringender den Heer aan, en zegt: “Ik wil roepen tot u, o Heer: tot mijn God wil ik smeken." Eindelijk gewordt hem het loon voor zijn gebed, en hij geeft getuigenis, dat hij verhoord is, door te zeggen: “De Heer heeft gehoord en zich mijner ontfermd. De Heer is mijn helper geworden." Maar waarin dan toch? Hij zeide: Gij hebt mijn gejammer in vreugde verkeerd, en hebt mij met vrolijkheid omgeven. Als het nu zó gegaan is met grote Heiligen, dan moeten wij, zwakken en armen, niet wanhopen, al zijn zij nu eens in den gloed en dan weer in de kilte: naardien de Geest komt en weggaat naar het welgevallen van zijn eigen wil. Daarom zegt de zalige Job: “Gij zoekt hem op, bij het aanbreken van den morgen, en stelt hem dadelijk op de proef."

Wanneer kan ik dus hopen, of op wien moet ik vertrouwen, zo het niet is op de enige grote goedheid Gods, en op de hoop alleen der hemelse genade? Want al zijn er goede mensen bij mij, of vrome broeders, of getrouwe vrienden, of de heilige boeken, of schone verhandelingen, of zoete zangen en liederen: die helpen allen maar weinig, en smaken mij maar matig, indien ik, verlaten door de genade, in mijn eigene armoede achterblijf. En er is geen beter geneesmiddel te dien tijde dan geduld en de verloochening van mijn zelf, zoals God dit wil.

Nooit heb ik iemand aangetroffen, al was hij ook nog zo vroom en godsdienstig, die niet tussenbeiden voelde dat de genade hem ontnomen werd, of dat zijn ijver verminderde. Ja, geen Heilige zweefde ooit, bij zijn leven, zo hoog in verrukking of werd zó innerlijk verlicht, dat hij niet vroeger of later moest strijden met boze aanvechtingen. Want wie niet; voor God, gestadig gekweld en bedroefd is geworden die is ook niet waardig God te beschouwen in Zijn diepste Wezen. Want de beproeving, die voorafgaat, pleegt een aanwijzing te zijn, dat er troost zal volgen. Want aan hen, die in de vertroostingen goed zijn bevonden, wordt de hemelse troost beloofd. Wie overwonnen heeft, staat er, dien zal Ik te eten geven van den boom des levens.

De goddelijke troost toch wordt ons gegeven, op, dat wij sterker zouden zijn, om den tegenspoed te verdragen. En de beproeving volgt, opdat wij onszelf er niet op zouden verheffen, dat wij zo goed zijn. Want de duivel slaapt niet, en ons vlees is geenszins afgestorven: daarom laat niet na, om u voor te bereiden op den strijd: want links en rechts van u staan er vijanden, die nooit rusten.

TIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men dankbaar moet zijn voor de genade Gods.)

Waarom tracht gij naar rust, terwijl gij toch ge zijt om te arbeiden? Schik u er meer toe, om-boren geduld te hebben, dan om troost te krijgen, en meer om 't u opgelegde kruis te dragen, dan om vrolijk te zijn. Wie van de wereldse mensen zou niet gaarne troost en geestelijke vreugde genieten, als hij die maar altijd krijgen kon? Want de geestelijke vertroostingen overtreffen in zoetheid alle wereldse genoegens en alle wellusten des vlezes. Alle genoegens der wereld toch zijn nietswaardig of slecht. Maar de geestelijke vreugden, deze alleen, zijn aangenaam en behoorlijk: zij zijn geboren uit de deugden en worden door God alleen gegund aan hen, die een zuiver gemoed hebben. Maar deze goddelijke vertroosting mag niemand genieten, zoveel hij maar zou willen, want de tijd der beproevingen blijft niet lang uit.

De verschijning der hemelse machten wordt echter dikwijls tegengegaan en verhinderd, doordat de ziel zich, in haar waan, te vrij voelt en te veel op zichzelf vertrouwt. God doet goed, door de genade der vertroosting te geven, maar de mens doet slecht, omdat hij niet met dankzegging alles aan God toeschrijven wil. En daarom kunnen de gaven der genade bij ons niet binnen vloeien, omdat wij ondankbaar zijn jegens Hem, van Wien zij komen, en wij ze niet geheel terug doen vloeien in de bron van hun oorsprong. Want hem, die behoorlijk dankbaar weet te zijn, blijft altijd gunst verschuldigd, maar weggenomen wordt deze van hem die zich verheft, en toegewezen aan den bescheidene.

Ik wil geen vertroosting, als zij mij mijn berouw ontneemt: ik vermijd alle zelfbeschouwing, als zij mij tot zelfverheffing leidt. Want al wat verheven is, is nog tiet heilig, en al wat zoet is, is nog niet goed, alle begeerte is niet zuiver en geenszins is alles wat ons lief is God aangenaam. Gaarne neem ik de genade aan, door welke ik bescheidener en beschroomder bevonden zal worden, en meer bereid om mijzelf te verlaten. Wie onderwezen is geworden doordat hij de gaven der genade kreeg, en deze hem daarna weer werden ontnomen, als ging het met zweepslagen, die zal zichzelf niets goeds durven toeschrijven, maar zal veeleer bekennen dat hij arm is en naakt. Geef aan God wat Godes is en schrijf aan uzelf toe wat waarlijk van uzelf is; dat wil zeggen: breng God dank voor Zijne genade, en word tevens gewaar, dat gij slechts schande en schade voor uw schuld behoort te dragen.

Plaats u zelf bij het laagste, dan zal u het hoogste gegeven worden, want het hoogste zou niet bestaan zonder het laagste. Wie bij God als de grootste heiligen gelden, voelen zich, o, zo klein in zichzelf, en hoe glorierijker zij zijn, des te nederiger zijn zij ook. Vol als zij zijn van de waarheid en de hemelse glorie, kennen zij geen verlangen naar ijdele glorie. Omdat zij in God gegrondvest staan, kunnen zij geenszins hovaardig zijn. En zij, die alles wat zij goeds ontvingen, aan God toeschrijven, die zoeken geen eer van elkander te krijgen, maar willen alleen de eer, die alleen van God komt, en zij verlangen, dat God, binnen- in hen en in alle heiligen, boven al het andere geëerd en geprezen worde, en daarnaar streven, daarop werken zij te allen tijd.

Wees daarom dankbaar voor het kleinste, dan zult gij waardig zijn om het grootste te ontvangen. Het kleinste moet u als het grootste wezen, en wat het meeste versmaad wordt, behoort u te gelden als een uitnemende gave. Indien men denkt aan de waardigheid en 't aanzien van Hem, die geeft, dan zal geen geschenk ons klein of nietswaardig lijken. Want wat de allerhoogste God ons geeft, dat is niet klein. Zelfs indien hij ons straffen en zweepslagen zou geven, moet het ons aangenaam zijn, omdat alles wat Hij over ons laat komen, altijd alleen voor ons welzijn geschiedt. Wie Gods genade wenst te behouden, moet dankbaar zijn als die genade hem wordt geschonken, en 't geduldig verdragen, indien ze hem weer ontnomen wordt. Hij moet dan bidden, dat zij terug moge keren: en steeds moet hij oppassen, dat hij haar niet verliest.

ELFDE HOOFDSTUK.

(Dat het kruis van Christus zo weinig ware liefhebbers heeft.)

Jezus heeft thans velen, die naar het koninkrijk der Hemelen verlangen, maar weinigen die ook dragers van Zijn kruis willen zijn. Velen heeft hij die vertroosting willen krijgen, maar weinigen die gekweld willen worden. Velen heeft Hij, die met Hem aan tafel willen aanzitten, maar weinigen, die zich iets ontzeggen kunnen. Allen willen met Hem in vrolijkheid leven, maar weinigen zijn er, die voor Hem iets uit willen staan. Velen volgen Jezus tot aan de breking des broods, maar weinigen tot waar de kelk des lijdens moet geledigd worden. Velen vereren Zijne wonderwerken, maar weinigen willen den smaad van Zijn kruis ondergaan. Velen hebben Jezus lief, zolang geen tegenspoed hen treft. Velen prijzen en zegenen Hem, zolang zij enigerlei troost van Hem ontvangen, maar als Jezus zich verborgen houdt, en hen een-beetje-maar alleen laat, beginnen zij te klagen of vervallen zij tot de grootste wanhoop.

Wie Jezus echter liefhebben om Jezus' wil en niet om enige vertroosting die zij zelf van Hem krijgen kunnen die zegenen Hem, zowel wanneer zij in angst en droefenis zitten, als wanneer zij ten opperste gezegend zijn. En al zou Hij hun nimmer troost willen geven. Dan prijzen zij Hem toch ten allen, tijde en zeggen hem altijd dank.

O, wat vermag niet de zuivere liefde tot Jezus, onvermengd als die is met eigenliefde of gedachte aan eigen geluk! Zijn zij niet loonslaven te noemen, de mensen, die altijd naar vertroostingen vragen? Blijken zij niet zichzelf méér lief te hebben dan Christus, daar zij altijd denken om hun eigen gemak en voordeel? Waar vindt men hem, die God zou willen dienen zonder beloning?

Zelden vindt men iemand die zó geestelijk is, dat hij alles van zich afgelegd zou hebben. Ja, waar vindt men den mens, die waarlijk arm van geest zou zijn, en van al het aardse ontbloot? Want diens beloning ligt ver vooruit, in de laatste toekomst. Al zou een mens al zijn geld en have weggegeven hebben, dan betekent dat nog niets. En al had hij zich berouwd en grote boete gedaan, dan zou dat nog maar weinig zijn. En al had hij alle kunst en wetenschap geleerd, dan laat de beloning toch nog op zich wachten. En al bezat hij alle deugd en een overvurige godsvrucht, dan zou hem toch nog veel ontbreken, nl. dat ene wat hij het allermeeste nodig heeft. Wat is dat dan? Dat hij alles verlatende, ook zichzelf verlate en geheel en al afstand doe van zichzelf, en niets voor zich achterhoude van zijn liefde voor bijzondere mensen. En als hij alles gedaan heeft wat hij, weet dat gedaan moet worden, dan moet hij zich toch voelen alsof hij niets heeft gedaan.

Hij moet niets van grote waarde achten, waarvan men zou kunnen zeggen, dat het grote waarde heeft: neen, hij moet bekennen, dat hij in waarheid een nutteloze knecht is, zoals de Waarheid zegt: Al hadt gij alles gedaan wat u opgedragen werd, blijft dan toch nog zeggen: Wij zijn onnutte knechten. Want dan zal hij in-waarheid arm en naakt van geest mogen zijn, en met den Profeet zal hij kunnen zeggen: Arm ben ik en ellendig. Niemand echter is rijker, machtiger en vrijer, dan hij die in staat is, zichzelf en alle dingen te verlaten, en zich neer te zetten bij en te berusten in het allergeringste en minste wat er is.

TWAALFDE HOOFDSTUK.

(Over den koninklijken weg van het heilige Kruis.)

Velen lijkt het hard, deze toespraak te horen: “Verloochen u zelf, neem uw kruis op en volg Jezus." Maar veel harder zal het zijn, te moeten horen dat allerlaatste woord: “Gaat weg van mij, vervloekten. in het eeuwige vuur." De mensen echter, die thans het woord des kruizes gaarne horen en daarnaar handelen, die zullen ook niet vrezen, als zij eens horen van de eeuwige verdoemenis. Het teken des Kruizes zal aan den hemel staan, als de Heer zal komen om te oordelen. En dan zullen alle dienaars van het Kruis, die zich in hun leven aan den Gekruisigde gelijkvormig hebben gemaakt, den rechter Christus nadertreden met grote gerustheid.

Waarom vreest gij dan het Kruis op te nemen, terwijl men daardoor toch het rijk Gods binnenkomt? In het Kruis is het heil, in het Kruis het leven, in het Kruis vindt gij bescherming tegen uwe vijanden; door het Kruis komt de ingieting van de opperste zoetigheid: in het Kruis ligt de kracht en de vreugde van den geest, in het Kruis de hoogste deugd en de volmaakte heiligheid. Er bestaat geen zaligheid voor de ziel, noch is er hoop op het eeuwige leven, behalve in het Kruis. Neem dus uw kruis op en volg Jezus, want zo zult gij in het eeuwige leven komen. Hij is u vooruitgegaan, dragende Zijn kruis, en is voor u aan het kruis gestorven, opdat ook gij uw kruis moogt gaan dragen, en verlangen voelen, om aan 't kruis te sterven: want indien gij, evenals Hij, gestorven zult zijn, zult gij ook gelijkelijk met Hem leven. Zijt gij deelgenoot geweest van Zijn lijden, dan zult gij 't ook van Zijn glorie zijn.

Zie, alles is in het Kruis gelegen, en in het sterven ligt alles opgesloten: en geen andere weg is er tot het Leven en den waren inwendigen vrede, als die weg des Kruizes en des dagelijksen afstervens. Wandel waar gij wilt, zoek op wat gij wilt, gij zult, boven, geen hongeren weg vinden, en, beneden, geen weg, die veiliger is, dan de weg is van het heilige Kruis. Regel en schik alles, zoals gij het zelf wilt en goedvindt: gij zult er niets door bereiken dan dat gij altijd iets, willens of onwillens, lijden moet, en dus zult gij altijd vinden het Kruis. Want gij zult of smart voelen in uw lichaam, of kwellingen des geestes zult gij hebben te doorstaan.

Nu eens zult gij u verlaten voelen door God, dan weer in onrust gebracht door uw evenmens, en, wat het ergste is, dikwijls zult gij u zelf tot last zijn: en toch zult gij door geen enkel middel, hetzij bevrijd, hetzij verlicht kunnen worden, neen, gij moet het verdragen zolang als God wil. Want God wil, dat gij de kwellingen leert doorstaan, zonder dat gij troost krijgt, en dat gij u geheel aan Hem onderwerpt, en u nederiger gaat voelen, omdat gij gekweld wordt. Niemand heet zo diep-in het lijden van Christus gevoeld, als hij die iets dergelijks moest lijden. Het kruis staat dus overal klaar en wacht overal op u. Gij kunt het niet ontvluchten, waarheen gij ook lopen moogt: omdat gij uzelf meedraagt, waarheen gij ook gaat, en dus u-zelf altijd zult vinden. Keer u naar boven of naar beneden, naar buiten of naar binnen, op al die plaatsen zult gij het kruis vinden, en nodig is het, dat gij overal geduldig blijft, indien gij inwendigen vrede wilt vinden en de eeuwige kroon verdienen.

Indien gij willig het Kruis draagt, zal het u dragen en u tot het gewenste einde brengen, maar dat zal niet hier zijn. Indien gij het onwillig draagt, dan maakt gij het u tot een zware vracht, en wordt het u moeilijker, om het te dragen, en toch zult gij het dan moeten blijven dragen: En indien gij één kruis van u afwerpt, dan zult gij, een eindje verder, zonder twijfel een ander vinden, dat u misschien zwaarder vallen zal.

Of gelooft gij, dat gij kunt ontsnappen aan dat wat geen sterflijk mens ontlopen kan? Welke-gene Heilige heeft in de wereld kunnen leven zonder kruis en verdriet? Ook onze Heer, Jezus Christus, heeft, zolang hij leefde, geen uur gekend, dat hij de smarten van 't lijden niet proefde. Christus, zeide Hij, moet lijden, en van de doden opstaan, om zó zijn eeuwige glorie in te gaan. En hoe zoudt gij dan een anderen weg zoeken dan den koninklijken weg die de weg des heiligen Kruizes is?

Het hele leven van Christus is een kruis en een martelschap geweest: en gij zoudt voor u zelf rust zoeken en genoegen? Dwalen doet gij, dwalen, indien gij iets anders zoekt als kwellingen en lijden: want dit sterfelijke leven is vol van ellende en staat omgeven en getekend met kruizen rondom. En hoe hoger iemand rijst, omdat hij toeneemt in geestelijkheid, des te zwaardere kruizen vindt hij ook vaak te dragen: want de smarten van zijn ballingschap hier op aarde worden groter, omdat hij dan meer lief krijgt.

Maar hoe veelvuldiger zo iemand gepijnigd wordt, toch blijft hij niet zonder troost en verlichting zijner smarten, want hij voelt dat die hem mildelijk gaat toevloeien, indien hij zijn kruis maar geduldig torst. Want als hij zich willig overgeeft aan zijn last, wordt deze voor hem veranderd in toevertrouwen op den goddelijken troost: en hoe meer zijn vlees door droefenis verteerd wordt, des te meer wordt ook zijn geest door de inwendige genade versterkt. Ja, zelfs voelt hij zich soms zó gesterkt door zijn willig aanvaarden van kwelling en tegenspoed, omdat zijn lijden het lijden van Christus wil nabijkomen, dat hij volstrekt niet zonder smart of kwelling zou willen zijn, naardien hij gelooft, dat hij des te welgevalliger aan God zal worden, hoe meer en hoe zwaarder lijden hij heeft weten te verdragen voor Hem. En dat komt dan niet door de deugd van den mens zelf, maar alleen door de genade van Christus, die zóveel vermag en zó sterk weet te werken in het broze vlees, dat men, wat men van nature zou verafschuwen en ontvluchten, met vurigen geestesijver gaat aanpakken en zelfs liefhebben.

Eigenlijk is het niet menselijk, want strijdt het met onze natuur, om het kruis te dragen en lief te hebben, het lichaam te kastijden en over te geven in slavernij: ereambten te weigeren en, blijde, smaad te dragen, zichzelf te verachten en te begeren dat men worde veracht: allerlei tegenspoed en schade te verduren, en generlei welvaart voor zich in deze wereld te wensen. Als gij ook alleen naar u zelf ziet, zijt gij tot niets van dat alles in staat. Vertrouwt gij echter op den Heer, zo wordt u de kracht tot dat alles uit den Hemel geschonken, en worden zowel de wereld als uw eigen lichaam geheel onderworpen aan uw wil en gebod. Ja, zelfs behoeft gij den bozen Duivel niet te vrezen, indien gij gewapend zijt met het geloof, en niet het kruis van Christus getekend.

Houd u dus gereed, om, als een goede en getrouwe dienaar van Christus, met mannenmoed het kruis te dragen van uw Heer en Meester, Die uit liefde voor U gekruisigd is. Sta klaar, om te dragen veel tegenspoed en allerlei ongemakken in dit ellendige leven. Want dat staat u te wachten, waar gij ook wilt zijn: en gij zoudt het vinden, al woudt ge u ook geheel verborgen houden. Zo behoort het te zijn: en er is geen ander middel om te ontkomen aan de kwelling der kwalen en smarten, dan dat gij alles geduldig verdraagt. Drink den kelk des Heeren met willige liefde indien gij Zijn vriend wilt zijn, indien gij begeert om deel aan Hem te hebben. De zorg voor troost en vreugde moet gij overlaten aan God, opdat Hij daarmee handele, zoals het Hèm het meeste zal behagen.

Maar gij, wees gij bereid, om alle droefenis en kommer te doorstaan, en beschouw die kwellingen zelfs als de allergrootste vertroostingen voor u, omdat de droevige gebeurtenissen van dezen tijd op zichzelf niet voldoende zouden zijn, om u de eeuwige zaligheid te verwerven, zelfs al zoudt gij die allen zelf kunnen lijden en doorstaan.

Als gij zover kunt komen, dat droefenis en kommer u zoet zijn geworden, en u goed smaken om Christus' wil, dan kunt gij menen dat het goed met u staat, omdat gij het paradijs op aarde hebt gevonden. Zolang het lijden u zwaar lijkt, en gij het zoekt te ontvluchten: zó langen tijd zal het slecht met u gaan, en zal de, met u, vluchtende kwelling u overal volgen op de hielen.

Maar indien gij u bereidt tot datgene, waartoe gij bereid moet wezen: n.l. om te lijden en te sterven, dan zal het spoedig beter met u gaan, en zult gij vrede vinden. Zelfs al waart gij met Paulus opgetogen tot in den derden hemel, dan zoudt gij daarom toch niet zeker ervan zijn, dat gij geen tegenspoed hadt te dulden. Ik (zegt Jezus) zal hem tonen, hoeveel hij om mijnentwil lijden moet. Is het u dus goed, dat gij Jezus liefhebt en wilt gij Hem altijd dienen, dan blijft er niets anders voor u over dan dat gij lijdt.

Mocht gij waardig zijn, om iets te lijden om Jezus' wil, o, hoe grote glorie zou u dan toeven, hoe zouden dan juichen alle Heiligen Gods, hoe zouden ook uw evenmensen gesticht worden! Want allen hevelen het lijden aan, en prijzen het, ofschoon weinigen zelf willen lijden. Naar recht zoudt gij willig een weinig moeten lijden om Christus wil, daar vele mensen toch zo zwaar willen lijden ter wille van de wereld.

Houd dat voor zeker, want een stervend leven behoort gij te leiden. Hoe meer iemand voor zichzelf gaat sterven, des te meer begint hij te leven voor God. Niemand is geschikt om het hemelse te begrijpen, indien hij er niet toe bereid wordt gevonden, om den wille van Christus, tegenspoed te dragen. Niets is welgevalliger aan God, en weldadiger voor u zelf in deze wereld, dan uit vrijen wil en gaarne te lijden voor Christus. En indien de keus u gelaten werd, zoudt gij meer er naar moeten verlangen, ellende te doorstaan ter wille van Christus, dan om verkwikt te worden door allerlei vertroostingen, omdat gij zodoende meer gelijk zoudt worden aan Christus-zelf. Want onze verdienste en de zedelijke vooruitgang van ons hele Wezen is niet gelegen in veel zoetigheid en vertroostingen, maar veeleer in het door-en-door verduren van zware benauwenis en kwellingen velerlei.

Indien er toch, voor het heil van, den mens, iets beters en nuttigers ware dan het lijden, dan zou Christus dit ons wel, zowel door zijn Woord als door zijn eigen voorbeeld, hebben aangetoond. Want ook de discipelen die met Hem waren, en al de anderen die begeerden met Hem te wezen, heeft Hij duidelijk vermaand, om het Kruis te dragen, toen Hij zeide: zo wie met Mij wil zijn, die verloochene zichzelf en neme zijn kruis op, en volge Mij.

Nadat men alles doorgelezen en nauwkeurig onderzocht heeft, moet dit dus onze slotsom zijn: Door veel rampspoed heen behoren wij in te gaan in 't Koninkrijk Gods.

DERDE BOEK

Dit is een gesprek, dat God, als de Meester, en de mens, als knecht, onderling voeren in den geest, zonder hoorbare woorden te spreken

EERSTE HOOFDSTUK

(Hoe Christus gewend is van binnenuit te spreken tot de gelovige ziel.)

Aanhoren wil ik wat God Heer tot mij zegt. Zalig is de ziel, die in zich zelf den Heer hoort spreken, en uit Zijn mond het woord der vertroosting ontvangt. Zalig de oren, die de stroompjes van het zachte geluid, waarmee God spreekt, opvangen, en niets gewaarworden van ’t gemompel dezer wereld. Ja, waarlijk, zalig zijn de oren, die niet luisteren naar de stem, die daarbuiten wordt gehoord, maar naar de Waarheid, die in-hen-zelf opklinkend, hen leert. Zalig de ogen, die voor ’t uitwendige gesloten, alleen op ’t inwendige zijn gericht. Zalig zij, die tot het inwendige doordringen, en zicht trachten voor te bereiden, door dagelijkse oefening, om hoe langer hoe meer de geheimen des hemels te vatten. Zalig zij, die er zich in verheugen, dat zij openstaan voor God en op Hem wachten, terwijl zij van zich afschudden alles waar de wereld hen mee tegenwerken wil. Bedenk dit wel, mijn een ziel, en sluit de poort uwer zinnelijkheid, opdat gij moogt horen, hoe God de Heer binnen-in u spreekt.

Zo spreekt de Heer, dien gij liefhebt: Ik ben uw heil, uw vrede en uw leven. Houd u zelf bij mij, dan zult gij vrede vinden. Laat al het vergankelijke varen, en zoek het eeuwige. Alle tijdelijke dingen, wat zijn zij anders als een verleiding? En wat zou al het geschapene u baten, indien gij door den Schepper verlaten wierdt? Doe dus van alles afstand, om u welgevallig en trouw te tonen aan uw Schepper, dan zult gij de ware gelukzaligheid machtig worden.

TWEEDE HOOFDSTUK.

(Dat de waarheid binnen in ons spreekt, zonder geraas van woorden.)

Spreek Gij, o Heer, want Uw dienaar luistert. ik ben Uw knecht: geef mij verstand, opdat ik Uwe getuigenissen lere verstaan. Neig mijn hart naar de woorden van Uwen mond: als dauw vloeie in mij Uw goede toespraak. Eertijds zeiden de kinderen Israëls tot Mozes: Spreek gij tot ons en wij zullen horen: maar laat niet de Heer tot ons spreken, want dan moeten wij sterven misschien. Niet zó ben ik en zeg ik, o Heer, maar met den profeet Samuel smeek ik: Spreek, o Heer omdat Uw dienaar luistert. Tot mij spreekt niet Mozes, noch iemand der Profeten: maar spreek gij liever, o mijn Heer en mijn God, die alle profeten bezield en verlicht hebt: Gij alleen, zonder hen, kunt mij volkomen doordringen en onderrichten: zij daarentegen vermogen niets zonder U.

Zij kunnen de woorden wel doen klinken, maar den geest kunnen zij niet meedelen. Zij spreken fraai: maar wanneer Gij zwijgt, treffen zij ons hart niet. Zij geven de letter, maar Gij legt den zin bloot. Zij, verkondigen geheimenissen, maar Gij ontsluit de betekenis van 't geen daarmede te kennen gegeven wordt. Zij laten geboden horen, maar Gij; helpt ons die volbrengen. Zij wijzen slechts den weg, maar Gij schenkt de kracht, om hem te kunnen bewandelen. Zij spreken in 't publiek slechts, maar Gij verlicht en onderricht ieders hart afzonderlijk. Zij kunnen alleen met water besproeien, maar Gij schenkt de wezenlijke vruchtbaarheid. Zij schermen slechts met woorden, maar Gij bewerkt dat wie hoort ook verstaan kan.

Laat dus niet Mozes tot mij spreken, maar Gij alleen, o God, die de eeuwige Waarheid zijt, opdat ik niet sterve, zonder dat iemand baat bij mij gevonden heeft, omdat ik alleen uitwendig, met woorden, ben vermaand geworden en niet inwendig in vuur gezet: opdat het Woord, dat 'k wel gehoord heb maar niet gedaan wel gekend heb maar niet liefgehad, wel geloofd, maar niet behouden, mij niet tot een veroordelend vonnis zij. Spreek dus, o Heer, want Uw dienaar hoort U; Uw woorden zijn de woorden des eeuwigen levens. Spreek tot mij en troost dusdoende mijn ziel en verbeter mijn leven op allerhande wijze, en laat dat streken tot Uw glorie en lof en eeuwige eer.

DERDE HOOFDSTUK.

(Dat men nederig moet luisteren naar het Woord Gods, doch dat velen er niet op letten.)

Hoor dan, mijn zoon, mijne woorden, die zó zoet zijn, dat zij alle kunst van de wijzen der wereld te boven gaan. De woorden, die ik zeg, zijn de! Geest en het Leven, en kunnen niet beoordeeld worden met menselijk verstand. Niet om er zich ijdellijk in te verkneuteren moeten zij gebruikt worden, maar in stilte aangehoord, en met alle nederigheid en grote liefde moet men hen aannemen.

Waarop ik zeide: Zalig, Heer, is de mens dien Gij wilt leren en in Uw Wet onderwijzen, opdat hij gelenigd door U worde in de kwade dagen, en hij zich niet verlaten op aarde voel.

Ik, zeide de Heer, heb van den beginne de profeten onderwezen, en tot nu houd Ik niet op, tegen allen te spreken: maar velen zijn doof voor Mijn stem en tonen zich verhard. Zeer velen horen liever naar de wereld dan naar God, en liever dan Gods welgevallen volgen zij de begeerte huns vlezes. Kleine en tijdelijke dingen spiegelt de wereld hun voor, en met groten ijver wordt deze gediend: Ik echter beloof het hoogste, het eeuwige, en zie, de harten der mensen blijven er gevoelloos voor. Wie dient en gehoorzaamt Mij in alles met zoveel zorg, als men de wereld en haar heren dient? Bloos, Sidon, en indien gij vraagt, waarom? zo hoor: voor een schraal loon wil men wel lopen een helen weg lang, maar velen willen nauwelijks één voet verzetten, om het eeuwige leven te verwerven. Wat geen waarde heeft, daar jaagt men naar. Om één penning wordt dikwijls schandelijk getwist rechten en men schrikt er niet van terug, zich in dag en nacht te vermoeien voor de onzekere belofte van een zeer klein loon.

Maar, o schande, men is traag en aarzelt om zich ook maar een klein beetje in te spannen voor 't onvergankelijke goed, voor de onschatbare beloning, voor de opperste eer en de glorie zonder eind! Bloos dus werkelijk, o luie en klaagzieke knecht, dat die anderen meer bereid worden bevonden om in hun verderf te lopen dan gij om het ware Leven te verwerven. Zij hebben meer schik in den ijdelen leugen dan gij in de waarheid. En toch worden die vaak teleurgesteld in hun hoop, maar Mijn belofte bedriegt niemand en laat geen die Mij vertrouwt, met lege handen weggaan. Wat ik beloofd heb, zal Ik geven, wat ik gezegd heb, zal Ik vervullen, tenminste aan hen, die, tot aan het einde, Mij getrouw zijn gebleven en Mij hebben liefgehad. Ik ben de beloner van alle goede daden, en de sterke instandhouder van alle godvruchtigen.

Schrijf Mijne woorden op in uw hart en overdenk ze ijverig: want in den tijd der beproeving zullen zij u zeer te stade komen. Wat gij niet begrijpt, ofschoon gij het leest, dat zal u wel duidelijk worden op den dag, dat Ik kom. Op twee verschillende wijzen pleeg ik mijn uitverkorenen te bezoeken: n.l. met beproevingen en met troost. En twee lessen lees Ik hun iederen dag: in de ene vaar Ik uit tegen hun ondeugden, in de andere vermaan Ik hen om te groeien in deugd. Wie Mijn woord heeft, maar het versmaadt, die zal merken dat er Iemand is, die op den allerlaatsten dag het Oordeel over hem uitspreekt.

(Gebed om af te smeken de genade der godsvrucht).

Mijn Heer en mijn God, Gij zijt al mijn bezit! En wie ben ik, dat ik tot U durf spreken? Ik ben Uw allerarmste knecht, een verworpene kleine worm, nog veel armer en verachtelijker, dan ik zelf weet en durf zeggen. Herinner U toch, Heer, dat ik niets ben, niets heb, niets vermag. Gij alleen zijt goed, rechtvaardig en heilig: Gij, vermoogt alles, geeft alles en vervult alles: en alleen den zondaar laat Gij, zonder iets, staan. Gedenk, hoe Gij barmhartig kunt wezen, en vervul mijn hart met Uwe genade: Gij wilt niet, dat Uwe werken hulpeloos en leeg zullen blijven?

Hoe zou ik mijzelf kunnen verdragen in dit ellendige leven, indien Gij mij met Uwe barmhartigheid en genade niet versterktet? Wend Uw gelaat niet van vlij af: wil Uwe verschijning aan mij niet uitstellen: onttrek Uwe vertroosting niet aan mij, want anders wordt mijne ziel als een aarde zonder besproeiing. Heer, leer mij Uw wil te doen: leer mij, hoe ik verstandig en deemoedig met U verkeren moet: want Gij zijt mijne wijsheid, Die mij kent en gekend hebt, vóór dat deze wereld bestond, en ik op de wereld werd geboren.

VIERDE HOOFDSTUK.

(Dat men moet verkeren met God in waarheid en deemoed.)

Zoon, wandel in de Waarheid voor Mijn aangezicht, en zoek Mij altijd in den eenvoud uws harten. Wie vóór Mijn aangezicht in de Waarheid wandelt, dien zal ik beschermen tegen kwade invloeden, en de Waarheid zal hem vrijmaken van de verleiders en van de lasteringen der ongerechten. Indien de Waarheid u vrijgemaakt zal hebben, zult gij waarlijk vrij zijn, en kan het ijdele gepraat der mensen u niets meer schelen.

Heer, wat Gij zegt, is waar: laat het met mij gaan, zoals Gij zegt. Laat uwe Waarheid mij leren en bewaken, en mij bewaren tot aan mijn uiteinde, dat zalig moge zijn. Make zij mij vrij van elke kwade aandoening en ongeregelde begeerte: dan kan ik in grote vrijheid des harten wandelen met U.

Ik zal u leren (spreekt de Waarheid) wat recht is, in mijn ogen, en mij behaagt. Overdenk uwe zonden met grote afkeer en treurigheid: en waan nooit, dat gij iets zijt, al moogt ge iets goeds hebben gedaan. Waarlijk, gij zijt een zondaar, onderhevig aan vele hartstochten en daarin verstrikt. Uit uzelf streeft gij in het ijle, en zult spoedig vallen: spoedig zijt gij overwonnen, in de war gebracht en teniet gedaan. Niets hebt gij, waarop gij u zoudt kunnen beroemen: en veel is er, waarom ge uzelf moet minachten, want gij zijt veel zwakker dan gij kunt begrijpen.

Niets van al wat gij doet, moet u dus iets bijzonders lijken: niets van dat alles kome u groots voor, niet kostelijk of verwonderlijk: niets hoog, of waarlijk te prijzen en te begeren, behalve datgene wat eeuwig is en daarop doelt. Bovenal moet u behagen de eeuwige Waarheid, en hebt gij te verafschuwen uwe eigene minderwaardigheid. Niets moet gij zó vrezen, zó schelden en ontvluchten als uwe ondeugden en zonden, want aan deze moet gij meer het land hebben dan aan welk praktisch nadeel ook.

Enigen wandelen niet in oprechtheid voor Mijn aan gezicht, maar, verleid door nieuwsgierigheid en zelfaanmatiging, verlangen zij Mijne geheimen te weten, de diepte Gods te verstaan, terwijl zij zichzelf en hun zielenheil verwaarlozen: maar deze, omdat Ik tegen hen inga, vallen vaak in grote verzoekingen en dus zonden, door hun hovaardij en neuswijzigheid.

Vrees de oordelen Gods, sidder voor den toorn des Almachtigen. Verlang toch niet uit elkaar te halen de werken des Allerhoogsten, maar ga veeleer uw eigen boosheden na, in welke dingen gij misdreven hebt, en hoeveel goeds gij hebt nagelaten te doen. Enigen hebben hun godsvrucht alleen in hun woorden en boeken, enigen ook in beelden, anderen weder in uiterlijke tekenen en vormen. Sommigen hebben Mij wel op de lippen, maar n ie t in hun hart. Maar anderen zijn er, die, verlicht van verstand en gezuiverd van gevoel, altijd het Eeuwige als op de hielen zitten, die nauwelijks willen horen over aardse dingen, en de behoeften der natuur met weerzin vervullen: en deze mensen ondervinden wat de Geest der Waarheid in hen spreekt, die hen leert, het aardse te verachten en het hemelse lief te hebben: de wereld te verwaarlozen en dag en nacht naar den Hemel te verlangen.

VIJFDE HOOFDSTUK.

(Over de wonderbare uitwerking van de liefde Gods.)

Ik zegen U, Hemelse Vader, Vader van mijnen Heere Jezus Christus, omdat Gij u verwaardigd hebt, mij, arme, te gedenken.

O, Vader van barmhartigheid en God van allen troost, ik zeg U dank, dat Gij mij, die allen troost onwaardig ben, toch wel eens verkwikt met Uwen troost. Ik zegen U en verheerlijk U eeuwiglijk, U met uw eniggeborenen Zoon en den Heiligen Geest. O, mijn Heere God, Gij, mijn heilige Minnaar, als Gij in mijn hart komt, springt mijn binnenste op. Gij zijt mijn roem en de vreugde mijns harten. Gij zijt Mijn hoop en mijn toevlucht in de dagen mijner kwelling.

Maar omdat ik nog zwak ben in de liefde en te kort schiet in goede werken, daarom is 't mij, nodig, dat ik door U versterkt en getroost word: bezoek mij daarom dikwijls en onderwijs mij in Uwe heilige leringen. Bevrijd mij van kwade hartstochten en reinig mijn hart van alle ongeregelde begeerten, opdat ik inwendig gezond en gezuiverd, geschikt om te beminnen, sterk om te dulden en standvastig om te volharden moge zijn.

Een groot, goed ding is de Liefde, in alle opzichten, het zware maakt zij licht en doet alles gelijkelijk wegen: eiken last draagt zijg, zonder het te bemerken, en het bittere maakt zij zoet en goed-van-smaak. De edele liefde tot Jezus drijft ons aan, om iets groots te bewerkstelligen, en telkens weer naar iets nog volmaakters te streven. Liefde wil bovendrijven, wil niet door het lagere neergehouden worden. Liefde wil vrij zijn en van alle wereldse begeerte los, opdat niets haar inwendig aanschijn en Wezen in den weg sta, opdat zij niet in de war rake door enig tijdelijk genoegen, noch door ellende en ongemak bezwijk.

Niets is zoeter dan de Liefde, niets sterker, niets hoger, niets gaat verder, niets is aangenamer, niets volkomener, niets beter, kortom op aarde of in den hemel: want de Liefde is geboren uit God, en mag alleen in God rustig zweven over al het geschapene.

Liefde vliegt, loopt, is blij en vrij en wordt door niets tegengehouden. Zij geeft alles voor allen, en heeft alles in alles, want, in het allerhoogste Ene, zetelt zij rustig over en boven alles, in dat éne waaruit alles goeds voortvloeit en komt. Liefde ziet niet of er iets gegeven wordt, maar, boven dat alles uit, keert zij zich toch henen naar den gever. Liefde kent dikwijls geen maat, maar boven alle mate is zij vurig. Liefde voelt geen last, en telt geen inspanning: zij wil meer dan zij kan: zij denkt niet aan onmogelijkheid, omdat zij van mening is, dat zij alles kan en mag. Zij is dus goed voor alles en vervult alles, en komt de, uitvoering te hulp, daar waar de liefdeloze aflaat en bezwijkt.

De liefde waakt en, zelfs slapende, slaapt zij niet. Vermoeid zijnde, is zij toch niet vermoeid, door dwang wordt zij niet bedwongen, en al verschrikt men haar, wordt zij toch niet in de war gebracht: maar als een levende vlam en een brandende fakkel, breekt zij uit, en gaat ongehinderd door alles heen. Zo iemand liefheeft, weet hij wat deze stem roept, want als een geschreeuw in de oren Gods is de brandende begeerte der ziel, wanneer zij spreekt: Mijn God, Gij zijt mijn Liefde: Gij zijt geheel de Mijne, en ik geheel de uwe.

Verruim mij in Uw liefde, opdat ik, in den binnensten grond van mijn hart, leer proeven, hoe zoet het is, te beminnen en in de liefde als vloeibaar gemaakt te worden en te zwemmen. Laat mij, vastgehouden door de Liefde, uitrijzen boven mijzelf, in wonderbaar-gloeienden, ijver, stilzwijgend. Neen, laat mij het hooglied der Liefde zingen, laat mij volgen mijn Ge hoog in de hoogte, laat mijn ziel bezwijken, te-liefde niet gedaan worden, terwijl zij U prijst, terwijl zij jubelt van liefde. Moge ik U meer liefhebben dan mijzelf, en mijzelf alleen om U, en allen in U, die u waarlijk liefhebben, zoals het gebiedt de wet der Liefde, die uit U te voorschijn licht.

De Liefde is snel, vroom, blij en aangenaam, sterk, geduldig, getrouw, voorzichtig, lankmoedig, mannelijk, en zij zoekt zichzelf nooit. Want waar iemand zichzelf zoekt, valt hij af van de Liefde. De liefde is behoedzaam, nederig en rechtuit, niet week, niet lichtvaardig, en zij richt zich niet op ijdele dingen: matig, kuis, standvastig, rustig en in elk opzicht goed bewaakt. De liefde is onderworpen en gehoorzaam aan wie boven haar staan, maar op zichzelf ziet zij neer als iets laags, aan God wijdt zij zich toe, God is zij dankbaar, altijd op Hem vertrouwende en hopende, al zij ook God niet vriendelijk voor haar: immers zonder smart kan de liefde niet zijn.

Wie niet bereid is, om alles te lijden, en in alles den wil te doen van Hem, dien hij liefheeft, die verdient het niet, een Minnaar te heten. Want wie liefheeft, moet al het bittere en harde om den wille van wien hij liefheeft, gaarne aannemen, en mag zich niet van hem afwenden, hoe ook alles hem daartoe drijft.

ZESDE HOOFDSTUK,.

(Waaraan men een waren liefhebber van God erkennen kan.)

Zoon, tot dusverre zijt gij geen sterke en verstandige liefhebber van mij.

Waarom, o Heer?

Komt er een kleine tegenvaller, dan ziet gij af van wat gij zijt begonnen, en veel te ijverig zoekt gij naar stoffelijken troost. Een sterke minnaar houdt stand in de aanvechtingen, en vertrouwt niet op de listige raadgevingen van den Vijand: Gaat het hem goed, dan heeft hij plezier in Mij, maar daarom mishaag Ik hem toch niet, ook al gaat het hem slecht.

Een verstandig minnaar let niet zozeer op wat de Beminnende geeft, als wel op de liefde waarmee het wordt gegeven. De genegenheid van den Gever kan hem meer schelen dan de waarde van wat Hij geeft, en al het gegevene geldt hem minder dan de Gever zelf. De edele minnaar blijft niet staan bij de gave, maar bij Mij, die veel meer ben dan alle giften tezaam. Niet alles is verloren, al merkt gij soms zelfs niet zoveel van Mij, als gij wel graag zoudt willen. De goedheid en de zoetheid, die gij tussenbeide krijgt, is een uitvloeisel der dan aanwezige Genade, en als een voorsmaak van ’t hemelse Vaderland, maar daar moet men niet te vast op steunen, want zij gaat weg en komt ook weer terug: Maar een kenmerk van deugd en van grote verdienste is het, dat men strijdt tegen de kwade zielsbewegingen, die ons bestormen, en de inblazingen des duivels versmaadt.

Daarom laat u niet in de war brengen door inbeeldingen waardoor ook veroorzaakt. Houd sterk vast aan wat gij u hebt voorgenomen en aan uw oprechte bedoeling jegens God. Het is ook geen waan en bedrog, dat gij, na soms opgetogen te zijn geweest in verrukking, u plotseling weer terugvindt, bezig met de gewone beuzelarijen van uw eigen gemoed. Want gij neemt aan deze geen werkdadig aandeel: gij; onder gaat ze tegen uw wil: en zolang zij u mishagen en gij tegenstreeft, zijn zij u een reden tot zedelijke verdienste en niet tot verderf.

Weet wel, dat de oude Vijand uit al Zijn kracht werkt, om uw begeerte in het goede tegen te gaan, en U uzelf te doen onthouden van elke vrome oefening: n:l: van den eredienst der Heiligen, van de vrome herdenking van Mijn lijden, van de heilzame beschouwing der zonden, van het bewaken van uw eigen hart, en van uw vaste voornemen om vooruit te komen in zedelijke voortreffelijkheid. Veel slechte gedachten brengt hij u bij, om u verdriet te doen, en u schrik in te boezemen, opdat hij u zal kunnen afhouden van het gebed en van het lezen der Heilige Schrift. Den duivel mishaagt het, dat gij deemoedig biecht en, indien het in zijn macht ware, zou hij u ook afhouden om ter Heilige Tafel te gaan. Geloof hem niet en geef niet om hem, hoe dikwijls hij u ook de strikken zijner verleiding moge spannen. Schrijf het hèm toe, indien kwade en onreine dingen u te binnen schieten, en zeg hem dan: Ga weg van mij, onreine geest, bloos, ongelukkige, want zeer onrein zijt gij, dat gij zulke dingen in mijn oren brengt. Wijk van mij, alle slechtste verleider, gij zult generlei aandeel aan mij hebben. Jezus toch zal met mij zijn, als een sterke krijgsman, en dan staat gij verslagen. Ik zou liever willen sterven en alle, martelingen verduren, dan u te volgen. Zwijg en verstom: niet langer wil ik u aanhoren, al zoudt gij mij nog meer last willen bezorgen. De Heer is mijn Licht en mijn Heil, wier zal ik dan vrezen? Al staat er een leger tegenover mij, mijn hart zal toch niet vrezen: want de Heer is mijn Helper en Verlosser.

Vecht als een goed krijgsman: en al moogt gij tussenbeiden in elkaar zakken van zwakte, herneem dan uw krachten nog sterker dan tevoren, in vertrouwen op Mijne dan nog grotere genade, en hoed u zeer voor ijdel zelfbehagen en voor hovaardij. Hierdoor toch worden velen in dwaling gebracht, en vallen in een bijna reddeloze verblinding. Tot voorzichtigheid vermane u en tot voortdurende nederigheid moge u strekken de val der overmoedigen, die zich dwaselijk op zichzelf laten voorstaan.

ZEVENDE HOOFDSTUK.

(Door onze nederigheid moeten wij verbergen dat wij in de genade leven.)

Mijn Zoon, het is nuttiger en zekerder voor u, de genade, die gij voor uw vroomheid krijgt, te verbergen, en u niet hoog te verheffen, noch er veel van te spreken, of over te denken: maar uzelf te minachten, en bang te zijn omtrent die genade, als ware zij gegeven aan iemand, die haar niet waardig is. Gij moet niet zo hardnekkig hangen aan uw gevoel daar voor, omdat zij zo spoedig kan omslaan in het tegenovergestelde. Bedenk veeleer in de genade, hoe ellendig en arm gij zonder haar pleegt te zijn. Want 't geeft u niet zoveel vermeerdering van geestelijken groei, dat u de troostrijke genade ten deel viel, als wel dat gij de onttrekking dier genade nederig en zelfverloochenend en geduldig kunt verdragen: en wel zoo, dat, in dit geval, gij niet traag wordt in uw ijver om te bidden, noch nalatig in de andere werken, die gij gewoon zijt te doen, neen, dat gij met graagte, voor zover 't aan u ligt, alles blijft doen, zoals gij 't het beste kunt en verstaat, en dus niet uzelf geheel laat verlopen uit lusteloosheid of angst, die gij voelt.

Want velen worden dadelijk ongeduldig of ver als iets niet gaat, zoals zij willen. En toch-slappen, heeft een mens niet altijd zijn levensgang in zijn macht, maar aan God is het, te geven en te troosten, wanneer en zo veel en aan wie Hij wil, zoals het Hem behaagt, zonder iets meer. Sommigen onvoorzichtig geworden, vanwege de genade waarin zij stonden door hunne godsvrucht, hebben zichzelf teniet gedaan, omdat zij meer wilden doen dan zij konden, niet bedenkend hoe klein en nietig zij waren, en meer volgend de begeerte van hun hart, dan het inzicht van hun verstand. En omdat zij zich meer op zichzelf lieten voorstaan, dan welbehaaglijk was aan God, zijn zij Zijn genade spoedig kwijt gegaan. En terwijl zij reeds in den hemel hun woning meenden te bouwen, zijn zij arm en nietswaardig en verlaten geworden, opdat zij, nederig en van alles ontbloot, leren zouden te vertrouwen, niet op eigen wieken, maar op de Mijne slechts. Wie nog nieuwelingen zijn en onervaren op de wegen des Heren, die kunnen gemakkelijk bedrogen worden of krachteloos gemaakt, tenzij zij zichzelf, op de wijze der bescheidenen, beheersen en in acht nemen.

Bijaldien zij meer volgen willen hun eigen gevoelen dan anderen geloven, die meer ondervinding heb dan zal de afloop voor hen vol gevaren zijn, in--ben, dien zij tenminste van hun eigen inzichten en voornemens niet af willen zien. Wie zichzelf wijs vinden, laten zich zelden door anderen besturen en raden met een nederigen geest. Beter is het, een beetje maar te begrijpen met deemoed en een matig verstand, dan, in ijdele zelfbehaaglijkheid, grote schatten van kennis te bezitten. Beter is het, weinig te hebben, dan veel, maar waardoor gij trots kunt worden.

Men handelt niet bescheiden genoeg, als men zich geheel overgeeft aan de blijdschap, zonder te denken aan ons vroeger gebrek-lijden, noch aan de ingetogene vreze Gods, die bang is de haar ten deel gevallene genade te verliezen. En ook heeft hij geen verstand en geen deugd, die in den tijd des tegenspoeds, als alles ons zwaar valt, wanhopig gaat doen, en minder toevertrouwen voelt op Mij dan hij moest.

Wie in vredestijd te veel zekerheid voelt, wordt dikwijls, als er strijd is, al te neergeslagen en schrikachtig bevonden. Indien gij altijd nederig en bescheiden woudt blijven en uw geest altijd woudt in bedwang houden en besturen, dan zoudt gij niet zo gauw vervallen in gevaar en verdriet. Het is een goede raad, om te bedenken, als uw geest in gloed staat, wat er zal gebeuren, als dat licht weer weg is. Als dat gebeurt, bedenk dan, dat het licht wel weer kan terugkomen, en dat ik het u alleen maar, om u te sparen, en Mijzelf tot eer, een tijdje lang ontnomen heb.

Een dergelijke beproeving is dikwijls nuttiger, dan dat alles voorspoedig naar uw wil zou gaan. Want iemands verdiensten zijn niet daarnaar af te meten, of hij veel verschijningen gewaar wordt of anderen troost krijgt, noch of hij ervaren is in de Heilige Schrift, en tot een hogeren graad of staat kan klimmen: maar of hij gegrondvest staat in den waren deemoed en vervuld is van goddelijke liefde, of hij altijd zuiver en geheel en al Gods eer zoekt, of hij zijn eigen Ik niet meetelt, ja 't in waarheid minacht, en of hij er meer genoegen in vindt, ook door anderen geminacht en vernederd te worden, dan zich door hen vereerd te zien.

ACHTSTE HOOFDSTUK.

(Dat men zichzelf geringschatten moet voor Gods aangezicht.)

Zal ik spreken tot den Heer, terwijl ik stof en as ben? Waan ik dat ik méér ben, zie, dan zijt Gij tégen mij, want mijne ongerechtigheden geven getuigenissen over mij, die ik niet kan weerspreken. Maak ik mij echter klein, zodat ik niets word, en houd ik dus op, mijn eigen waarde te bedenken, zodat ik louter stof schijn te zijn, dan wordt Uwe genade goedig voor mij en Uw licht kont dicht bij mijn hart, en alle waarde schatting hoe gering ook, zal onderduiken in het dal van mijn niets-zijn, om daar in eeuwigheid verloren te gaan. Daar toont Gij mij wat ik ben, wat ik geweest ben en waartoe ik ben vervallen. Want niets ben ik, en ik weet niets. Als ik aan mijzelf word overgelaten, zie, dan ben ik niets, louter zwakheid, maar als Gij mij plotseling weer aanziet, word ik dadelijk sterk, en op nieuw van vreugd vervuld. Ja, het is een groot wonder, dat ik zo op eens word omhoog geheven en zo goedertieren door U omvangen, daar ik toch, uit mijzelf alleen, altijd naar de diepte zinken moet.

Dat alles doet Uwe liefde, die mij uit zich zelf tevoren komt, die mij helpt in mijn vele noden, mij behoedt tegen ernstige gevaren, en van ontelbare (om het precies te zeggen) kwade dingen bevrijdt. Door mijzelf lief te hebben, heb ik mij in het verderf gestort, maar toen ik U alleen zocht, en zuiverlijk liefhad, heb ik mijzelf en U gevonden en heb mij zoo, uit liefde, nog dieper en waarachtiger tot niets gemaakt. Want Gij, o Allerzoetste, doet jegens mij meer dan ik verdien: ja, meer dan Ik durf hopen en vragen.

Wees gezegend, o mijn God! Want, ofschoon Ik alles, wat goed is, onwaardig ben, houdt toch Uwe oneindig- edele goedheid nimmer op, om wel te doen den ondankbaren en al degenen, die verre van U blijven. Bekeer ons dan tot U, opdat wij dankbaar worden, nederig en vroom, omdat Gij ons Heil zijt, onze Voortreffelijkheid en onze Sterkte.

NEGENDE HOOFDSTUK.

(Dat alles moet betrokken worden op God, daar alles uitloopt op en eindigt in Hem.)

Zoon, Ik moet uw laatste en opperste Doel zijn, indien gij waarlijk gelukkig wilt worden. Gaat gijp uw streven in deze richting sturen, dan zal uwe gemoedsgesteldheid zuiverder worden, die nu al te vaak verkeerdelijk zich heen buigt naar uzelf en naar het geschapene. Want hebt gij in iets uzelf op het oog, dan zult gij u dadelijk zwak gaan voelen en verdorren.

Daarom betrek alles in de eerste plaats op Mij, omdat Ik Degene ben, die alles heeft gegeven. Ieder ding afzonderlijk moet gij beschouwen, als voortvloeiende uit het Hoogste Goede: en daarom is alles op Mr}, als op den oorsprong van alles, te betrekken.

Uit Mij scheppen klein en groot, arm en rijk levend water als uit een levende bron. en wie Mij vrij en willig dienen, die zullen de ene genade voor de andere krijgen. Wie echter buiten Mij om wil roemen, of plezier zoeken in iets voor zichzelf, die zal niet in de ware vreugde bevestigd worden, noch opgeruimd wezen in zijn hart: neen, op allerlei wijzen zal hij zich benauwd en belemmerd voelen. Daarom moet gij van het goede uzelf niets toeschrijven, noch enig ander mens krachtdadige deugd toekennen: maar alles op God betrekken, zonder Wien de mens niets hebben zou. Ik heb alles gegeven, Ik wil u hebben geheel en al, en ben met grote strengheid er op gesteld dat gijl dankzegt.

Dit is de Waarheid, en de ijdelheid van den valsen roem wordt door haar weggejaagd. En als de hemelse genade en de ware liefde zijn binnengetreden, dan zal geen nijd u meer bevangen, noch lelijke aandoeningen, noch liefde voor iets van uzelf. Want de goddelijke Liefde overwint alle dingen, en verruimt alle krachten der ziel. Indien gij goed uw verstand hebt, zult gij u, alleen verheugen in Mij, en op Mij alleen hopen: want niemand is goed, behalve God alleen, Die boven alles te prijzen, en in alles te benedijen is.

TIENDE HOOFDSTUK.

(Dat het zo zoet is, God te dienen, terwijl men de wereld versmaadt.)

Nu zal ik wederom spreken, Heer, en geenszins zwijgen: ik zal spreken tot de oren van mijn God, mijn Heer en mijn Koning, Die daar zetelt omhoog. O, Heer, hoe groot is de rijkdom Uwer zoetheid, die Gij opgeborgen hebt en bewaard voor hen die U vrezen. Maar wat zijt Gij voor hen, die U liefhebben en U van ganser harte dienen? In waarheid onuitsprekelijk is de zoetheid Uwer aanschouwing, die Gij gunt aan hen, die U liefhebben.

De zoetheid Uwer liefde hebt Gij mij het allermeeste hierdoor getoond, dat Gij mij, toen ik er nog niet was, hebt geschapen, en dat Gij mij, toen ik verre van U af was gedwaald, hebt teruggebracht, zodat ik U kon gaan dienen, en ook dat Gij mij geleerd hebt, hoe ik U liefhebben moet.

O, Bron van altijddurende Liefde, wat zal ik van U zeggen? Hoe zou ik U ooit kunnen vergeten, daar Gij U verwaardigt hebt, mijner te gedenken, zelfs toen ik reeds verdord was en verloren ging? Boven alle verwachting en alle verdienste, hebt Gij aan Uw knecht barmhartigheid en genade en vriendschap bewezen. Hoe zal ik U deze genade vergelden? Want niet iedereen wordt het gegund, om, na dat hij van alles afstand heeft gedaan, de wereld te verzaken en een streng-godsdienstig leven te beginnen. Maar is 't soms iets bijzonders, dat ik U dien, daar toch al het geschapene verplicht is, U te dienen? U te dienen moet mij niet iets bijzonders lijken: maar dat andere moet mij veeleer belangrijk en verwonderlijk voorkomen, dat Gij in verwaardigd hebt, mij, armen en onwaardigen, tot uw knecht te nemen, en hem te plaatsen bij, al Uw geliefde dienaars.

Zie, alles is het Uwe, wat ik heb, en van waaruit ik U dien. Maar van den anderen kant bezien, dient Gij eigenlijk veel meer mij, dan ik U. Zie, de hemel en de aarde, die Gij geschapen hebt ten dienste der mensen, staan gereed en dagelijks doen zij wat Gij hun hebt opgedragen te doen. En dit is nog weinig: ja, Gij hebt zelfs den engelen bevolen, den mensen te dienen. Maar dit alles wordt nog hierdoor overtroffen, dat Gij zelf u verwaardigd hebt om den mens te dienen en beloofd hebt, dat Gij Uzelf aan hem weg. schenken zoudt.

Wat zal ik U geven voor al die duizenden van goede dingen? O, mocht ik U dienen al de dagen mijns levens! Ja, mocht ik U slechts énen dag een dienst bewijzen, die U waardig is! Maar Gij zijt waardig alle gedienstigheid, elke eer, en eeuwigen lof. In waarheid zijt Gij mijn Heer en Meester, en ik Uw arme slaaf, die gehouden ben U te dienen met al mijn kracht, en die er nooit moe van moet worden, U lof, te geven. Zo wil ik, zo wens ik en alles wat mij ontbreekt, dat verwaardigt Gij U, mij te verschaffen.

Grote eer en grote roem is het, U te dienen en alles te verachten om Uwentwil. Grote genade zullen al diegenen hebben, die zich vrijwillig hebben begeven in Uw allerheiligste dienstbaarheid. Zij, die, uit liefde tot U, alle vleselijke genoegens links lieten liggen, zullen de allerzoetste vertroosting ondervinden van den Heiligen Geest. Zij, die in Uwen Naam den nieuwen weg inslaan, en alle wereldse zorg van zich afzetten, zullen zich daardoor een grote vrijheid van gemoed verwerven.

O, aangename en blijde dienst van God, waardoor een mens in waarheid vrij en heilig wordt gemaakt! O, heilige stand van het godsdienstige dienaarschap, die den mens gelijk maakt aan de engelen, welgevallig aan God verschrikkelijk voor de duivelen en aangenaam voor alle gelovige mensen. O, lieflijk en altijd wenselijk dienaarschap, waardoor het hoogste goed verworven en een vreugde verkregen wordt, die zonder einde voortduren zal!

ELFDE HOOFDSTUK.

(Dat men de begeerten zijns harten onderzoeken moet en regelen.)

Zoon, gij moet alsnog vele dingen leren, die gij tot dusver nog niet hebt geleerd.

Welke zijn dat dan, o Heer?

Heel uw verlangen moet gij richten, zoals 't Mij behaagt, en dus behoort gij niet een minnaar van uzelf, maar een hartstochtelijk opvolger van Mijn Wil te zijn. Door begeerte wordt gij vaak in vlam gezet en heftig voortgedreven: maar dan moet gij nagaan, of het wezenlijk Mijn eer is, dan wel uw eigen nut wat u drijft. Geschiedt het om Mijnentwil, dan zult gij tevreden zijn, hoe Ik 't ook moge geregeld hebben maar schuilt er iets achter, van uw eigenbelang, zie, dat is het wat u hindert en bezwaart.

Pas dus op, dat gij niet, zonder Mij te raadplegen, te veel aan het eens opgevatte verlangen blijft hechten: want het zou u later kunnen berouwen of mishagen, wat u eerst aanstond, ja, wat gij zelfs liefhadt als het beste van al. Want gij moet niet iedere neiging, die u goed schijnt, dadelijk opvolgen: noch een andere, die van tegenovergestelden aard lijkt, ontvluchten op het eerste gezicht. Het kan soms goed zijn dat men, ook in rechtschapene verlangens en bestrevingen, zich inhoudt, om niet door hevige gemoedsbewegingen in verwarring te geraken, noch anderen mensen door uw mateloosheid ergernis te geven, of, als die zich daartegen kanten, zelf smart te moeten lijden en verloren te gaan.

Tussenbeiden ook moet men geweld gebruiken, en de zondige begeerten tegenstreven met mannelijke kracht, zonder er op te letten wat onzer lichamelijkheid aangenaam is of niet: maar er sterk voor waken, dat het vlees, ook tegen zijn zin, onderworpen worde aan den geest. En zolang moet het gekastijd worden, en gedwongen om de dienst te verdragen, totdat het bereid is om alles-baarheid te verduren, daar 't leerde zich met weinig tevreden te stellen, genoegen te scheppen in eenvoudige dingen, en nooit te morren tegen enig ongemak.

TWAALFDE HOOFDSTUK.

(Over het geduld en den strijd tegen de begeerten.)

Heere God, zoals ik zie, heb ik 't zeer nodig, geduldig te zijn: want veel tegenspoed is er in het leven. Maar hoe ik mijn leven ook geregeld moge hebben, om vrede te genieten, toch kan het geenszins blijven zonder strijd en smart.

Zo is het, mijn zoon. Maar Ik wil, dat gij niet een vrede zoekt; die zonder beproeving of tegenspoed zou zijn, neen, dat gij ook , dán zult menen, vrede te hebben gevonden, als gij in menigerlei aanvechting wordt geoefend, en door allerlei wederwaardigheden beproefd. Zegt gij echter, dat gij niet veel kunt doorstaan, hoe zult gij dan de vlammen van het vagevuur kunnen verdragen? Van twee kwaden moet men altijd het minste kiezen. Opdat gij dus de eeuwige straffen der Toekomst zult kunnen ontgaan, moet gij u beijveren, het lijden op deze aarde met stil gemoed, om Godswil, te dragen. Of denkt gij, dat de mensen in dezen tijd weinig of niets te lijden hebben? Gij zult merken dat dit wel waar is, zelfs als gij naar de meest bevoorrechten ziet.

Ja maar, zegt gij: de mensen van tegenwoordig smaken zoveel genoegens en doen zoals 't hun goeddunkt: en daarom juist merken zij niet veel van hun kwellingen.

Goed, het zij zoo, laten die mensen hebben wat zij willen. Maar hoe, lang kan dat duren, denkt gij? Zie, die het thans zo goed hebben in de wereld, zullen tenietgaan, evenals de rook, en van hun vervlogene vreugden zal dan geen heugenis meer over zijn: Maar zelfs als zij nog leven, midden in 't plezier, dan zullen zij toch niet er van kunnen genieten zonder bitterheid en verveling en vrees. Want uit hetzelfde ding, waaruit zij genoegen krijgen, gewordt hun ook menigmaal de straf der smart. En hun geschiedt naar recht, indien, omdat zij onbehoorlijke vreugden zoeken en najagen, zij die ook niet kunnen krijgen zon der schaamte en pijn.

O, hoe kortstondig, hoe onecht en onbehoorlijk en schandelijk is alle vreugde dezer aard! Maar de mensen begrijpen dat niet door hun dronkenschap en blindheid, en als stomme dieren lopen zij den dood hunner ziel tegemoet om een matig genoegen voor hun vergankelijk leven. Gij echter, mijn zoon, zult uwe begeerten niet nalopen, maar u afwenden van uw eigen wil. Zoek uw genoegen in den Heer, en Hij zal u geven, waar uw hart naar verlangt.

Want, zie, indien gij waarachtig plezier hebben en rijkelijk door Mij getroost worden wilt, dan kunt en moet gij u overvloedig laten troosten, door; alle wereldse en lage genoegens te verachten en te ver meer gij u onttrokken zult hebben-werpen. En hoe aan allen troost van het geschapene, des te zoetere en sterkere vertroostingen zult gij vinden in Mij. Maar in den beginne zult gij hiertoe niet kunnen geraken zonder enige droefenis en moeilijken strijd. De oude en ingewortelde gewoonte zal er zich tegen verzetten, maar die zal door een betere en heilzamere gewoonte overwonnen worden. Het vlees zal gaan morren, maar de vuriger ijver van uw geest bedwingt dat dan weer. De aloude Slang zal u ophitsen en prikkelen, maar voor 't gebed wordt zij dan bang en vlucht, en door nuttigen arbeid sluit gij haar ten slotte den groten toegang tot u dicht.

DERTIENDE HOOFDSTUK.

(Hoe men naar het voorbeeld van Jezus Christus, gehoorzaam moet zijn als een nederige ondergeschikte.)

Zoon, wie zich te onttrekken tracht aan de gehoorzaamheid, onttrekt zich ook aan de genade: en wie iets voor zichzelf alleen hebben wil, die verliest ook wat gemeenschappelijk is. Als iemand zich niet graag en willig aan zijn meerdere onderwerpt, dan is dat een teken, dat zijn vlees hem nog niet geheel gehoorzaamt, maar dikwijls tegenstreeft en murmureert. Leer dus gauw, om u te onderwerpen aan wie boven u staan, indien gij uw eigen vlees wilt leren bedwingen, want veel sneller wordt de vijand buiten u overwonnen, als de inwendige mens oprecht is en volkomen. Geen lastiger en erger vijand heeft uw ziel, dan gij zelf zijt voor uzelf, als gij niet eensgezind zijt met uw eigen geest. Wilt gij sterk staan tegenover uw vlees en uw bloed, dan behoort gij uzelf geheel en al te versmaden. Omdat gij u zelf al te onbehoorlijk liefhebt, daarom schrikt gij ervan terug, u ten volle te onderwerpen aan den wil van anderen.

Hoe kunt gij 't iets groots noemen, dat gij, die stof zijt, ja, niets, u aan een mens onderwerpt, terwijl toch Ik, de Almachtige en Allerhoogste, Die alles uit niets geschapen heb, mij nederig om uwentwil heb onderworpen aan den mens. Geworden ben ik de allernederigste en minste, opdat gij uw eigen trots zoudt leren te overwinnen door Mij nederig te zien. Leer gehoorzamen, ook gij, die stof zijt. Leer u vernederen, o, aarde en slijk, en u te krommen onder ieders voeten. Leer uw eigen wil te breken en geef u over in algehele onderwerping.

Brand los in toorn tegen uzelf, en duld niet dat er in u enige opblazing blijft, maar toon u zo onderworpen en klein, dat allen over u lopen kunnen en als op het slijk der wegen op u trappen. Wat hebt gij toch te klagen, onbetekenende mens?

Wat, vuile zondaar, kunt gij tegenwerpen aan hen die u uitmaken, daar gij zo dikwijls God hebt beledigd en vele malen de Hel hebt verdiend? Maar mijn oog heeft u gespaard, omdat uwe ziel kostbaar was voor Mijn aanblik, opdat gij Mijne Liefde zoudt, leren kennen, en dankbaar voor Mijne weldaden zoudt blijven, en opdat gij u geheel zoudt overgeven in waarlijk-onderworpene nederigheid, en geduldig uw eigen verachting zoudt dragen.

VEERTIENDE HOOFDSTUK.

(De mens heeft niets als wat hij van den Heer heeft gekregen: zalig hij, die op den Heer vertrouwt.)

Gij laat, o Heer, Uw oordeel over mij weerklinken, en schudt mijn gebeente met vrees en schrik en mijne ziel wordt daardoor waarlijk zeer bang. Ik blijf terneergeslagen staan en bedenk, dat de hemelen voor Uw? aanblik niet rein zijn. Indien Gij zelfs in de engelen slechtheid hebt gevonden, en hen niet gespaard hebt, wat moet er dan met mij, gebeuren? De sterren zijn van den hemel gevallen, en ik, die stof en as ben, wat vermeet ik mij dus? Zij, wier werken lofwaardig schenen, zijn gevallen naar onderen, naar waar 't het allerlaagste is, en wie meeaten van 't brood der engelen, hebben zich met den afval der zwijnen vergast.

Er blijft dus geen heiligheid, o Heer, waar Gij uw hand aftrekt. Geen wijsheid baat, waar Gij ophoudt te besturen. Geen sterkte helpt, indien Gij nalaat te beschermen. Geen kuisheid is veilig, als Gij haar niet verdedigt. Het geeft niet, of wij ons zelf bewaken, indien Uw heilige wacht niet aanwezig is. Want verlaten door U, dompelen we onder en vergaan, maar als Gij ons bezoekt, richten we ons op en leven. Wij zijn onstandvastig, maar door U worden wij gesterkt, wij zijn lauw, maar Gij zet ons in gloed.

O, hoe laag en gering moet ik denken van mij nietswaardig is het, wat ik goeds schijn te-zelf, hoe hebben. O, hoe diep moet ik mij onderwerpen, o Heer, aan Uw ondoorgrondelijke oordelen, daar ik mij niets meer weet te zijn dan niets en nogmaals niets. O, wat een mateloze last en onoverzwembare zee, daar ik mijzelf niets vind te zijn, dan niets, volstrekt niets! In wat schuilhoek versteekt zich mijn glorie? Waar is het vertrouwen, dat ik verkregen had op mijn voortreffelijkheid? Al mijn ijdele zelfverheffing gaat teloor in de diepte Uwer gerechtigheid daar boven mij.

Wat is alle vlees, als Gij er naar ziet! Kan ooit het slijk zich zelf verheffen tegen Hem, die het vormde? Hoe kan hij ooit opstaan in ijdele grootspraak, wiens hart in de waarheid onderworpen is aan God? Want de hele wereld zou niet kunnen verheffen en overmoedig maken hem die onderworpen neerligt voor de Waarheid: en al zou de mond van alle mensen hem prijzen, zou hij niet bewogen worden, die al zijn hoop op God heeft gesteld. Want zie, zij allen, die daar spreken, zijn niets, en vallen weg tegelijk met het geluid hunner woorden: Gods Waarheid alleen blijft in eeuwigheid.

VIJFTIENDE HOOFDSTUK.

(Hoe men doen moet en spreken, als men iets begeert.)

Zoon, als volgt moet gij altijd spreken: Heer, indien het U zó behage, geschiede het ook alzo. Heer, indien dit tot Uw eer is, dan geschiede het ook, in Uwen Naam. Heer, indien Gij mocht vinden, dat dit mij baten zal en van nut zijn, zo geef het mij dan, opdat ik het gebruike. Maar indien Gij mocht weten, dat het mij schadelijk zou zijn, en niet bevorderlijk voor het heil mijner ziel, neem dan deze wens en begeerte uit mij weg. Want niet alle begeerte is van den Heiligen Geest, al dunkt zij den mensen ook zuiver en goed. Waarlijk, het is heel moeilijk om zeker te weten, of een goede of andere geest u aanzet om dit of dat te begeren, of dat gij uit eigen aandrift ertoe komt. Velen vonden zich op 't eind bedrogen, terwijl het hun toch eerst leek, dat zij door een goeden geest werden geleid.

Daarom behoort gij altijd, God vrezende en deemoedig van hart, te begeren en te zoeken datgene waar gij verlangen naar draagt, en vooral moet gij, met voorbijgaan van uzelf, alles aan God overlaten en zeggen: Heer, Gij alleen weet, hoe 't het beste zal zijn: 't een zowel als 't ander geschiede zoals Gij het wilt. Geef, wat Gij wilt, en zoveel als Gij wilt en wanneer Gij wilt. Doe met mij, zoals Gij weet dat het goed is, zoals het U het welgevalligst is, en het het meest tot Uw eer zal zijn. Zet mij waar gij wilt, en handel vrijelijk met mij, in alle dingen, naar Gij het verkiest. Ik ben in Uwe hand, cirkel en draai mij om in de rondte. Zie, ik ben Uw knecht, die tot alles bereid is, naardien ik niet voor mijzelf wens te leven, doch voor U: God geve, dat ik dit waardig en volkomen moge doen.

Een gebed om te vervullen den wil van God: Verleen mij, o, goedhartigste Jezus, Uwe genade, opdat zij met mij zij en arbeide, en bij mij blijve tot het einde. Geef mij, dat ik altijd begere en wille datgene wat U het aangenaamste is en het meeste behaagt. Uw wil zij de mijne, en mijn wil moge den Uwe altijd volgen, en er geheel en al mee overeenstemmen. Mijn willen en niet willen zij één met het Uwe, noch moet ik iets anders kunnen willen of niet willen, als wat Gij wilt of niet wilt.

Sta mij toe, dat ik dood ben voor alles wat in de wereld is, en doe mij om Uwentwil er van houden, veracht te zijn, en onbekend in dezen tijd. Geef mij, dat ik boven alles rust vinde in U, en mijn hart zich in U bevredigd voele. Gij zijt de ware vrede des harten en de enige rust, buiten U is alles hard en onrustig. Derhalve wil ik in dezen Vrede alleen, dat is in U, den enigen hoogsten en eeuwigen Goede, insluimeren en rusten. Amen.

ZESTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men den waren troost moet zoeken in God alleen.)

Alles wat ik zou kunnen bedenken of begeren tot mijn troost, dat wil ik niet hier, maar in de toekomst verwachten: Al zou ik alleen allen troost der wereld hebben, en al zou ik alle wellusten kunnen genieten, zeker is het toch, dat zij niet lang zouden duren. Derhalve, mijn ziel, kunt gij niet ten volle ge worden, noch volkomen vergenoegd, behalve In-troost God, die de Vertrooster is der armen en die liefderijk opneemt hen die nederig zijn. Wacht een weinigje, mijn ziel, wacht maar een korte wijl op de vervulling der goddelijke toezegging, dan zult gij in den hemel een overvloed vinden van alle goede dingen. Indien gij al te wild verlangt naar het tijdelijke en aardse, dan gaat het eeuwige en hemelse voor u verloren. Dat tijdelijke moet gij gebruiken voor zover nodig is, maar op het hemelse moet gij in uw binnenste hopen. Door het tijdelijke toch kunt gij niet verzadigd worden, omdat gij niet zijt geschapen, om dat te genieten.

Al hadt gij alles, wat geschapen is, in eigendom, zoudt gij niet gelukkig en zalig kunnen zijn. Maar in God, die alles geschapen heeft, is al uw zaligheid en geluk gelegen: niet echter zoals deze gezien worden en geprezen door hen die zottelijk de wereld liefhebben, doch een zodanige, als waarop de vrome getrouwen van Christus wachten, en zoals reeds tussenbeiden proeven mogen de mensen die geestelijk leven met een zuiver hart, die eigenlijk altijd in den hemel verkeren. IJdel en kort is alle vertroosting, door mensen gegeven. Maar de innerlijke troost, die van uit de Waarheid vloeit en ontvangen wordt, die is zalig en waarachtig.

Een godsdienstig mens draagt overal bij zich zijn Vertrooster, Jezus, en spreekt Hem toe, als volgt: Blijf bij mij, Heere Jezus, overal en te allen tijde. Moge dit mij een troost wezen, dat ik gaarne wil ontberen allen menselijken troost. En al mocht mij Uw troost onttrokken worden, laat dan Uw wil en Uw rechtvaardige goedkeuring mijn troost zijn. Want Gij zult toch niet voortdurend boos blijven, noch in alle eeuwigheid mij dreigen willen.

ZEVENTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat al onze bezorgdheid op God moet worden gegooid.

Zoon, laat mij doen met u wat Ik wil: Ik toch weet wat goed voor U is. Uw gedachten en overwegingen zijn die eens mensen: en vele dingen voelt gij op een wijze, als waartoe uw menselijke geaardheid u dringt.

Heer, het is waar wat Gij zegt. Uwe bezorgdheid voor mij is groter dan enige zorg, die ikzelf voor mijzelf zou kunnen hebben. Wie niet al zijn zorgen op U overbrengt, die staat al te wankel. Heer, indien mijn wil maar recht en vast naar U heen blijft gaan, doe dan met mij, wat U behaagt. Want wat Gij met mij doet, kan alleen iets goeds zijn. Wilt Gij, dat ik in de duisternis verkeer, wees dan gezegend daarvoor, en wilt Gij, dat ik in het licht leef, wees dan evenzeer gezegend. Indien Gij u verwaardigt, mij te troosten, wees dan gezegend, en indien Gij wilt, dat ik gekweld wordt, wees dan daarvoor óók gezegend.

Zó, zó moet het met u staan, indien gij met Mij wilt wandelen. Gij moet even bereid zijn om te lijden, als om plezier te hebben. Gij moet even gaarne arm en behoeftig willen zijn, als rijk en van alles voorzien.

Heer, gaarne zal ik om Uwentwil lijden al datgene, wat Gij wilt dat over mij komt. Zonder onderscheid te maken, wil ik uit Uwe hand aannemen goed en kwaad, zoet en bitter, het blijde en het droevige, en voor alles wat mij toevalt of over mij komt, zal ik U dankbaar zijn. Bewaar mij voor alle zonde, dan zal ik den dood niet vrezen, noch de hel. Indien Gij mij maar niet in eeuwigheid verwerpt, noch uit het Boek des Levens wegwist, zal niets mij kwaad doen, welke beproeving ook over mij moge komen.

ACHTTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men alle aardse ellende, op het voorbeeld van Christus, met gelijkmoedigheid heeft te verdragen.)

Zoon, om u te redden, ben Ik van den hemel gekomen; niet omdat Ik moest, maar omdat Ik u liefheb, ben Ik neergedaald, opdat gij zoudt leren, geduldig en zonder onwil de tijdelijke ellende te verdragen. Want ti an het uur mijner geboorte tot aan Mijn dood aan het Kruis, is er geen ogenblik geweest, dat ik geen smart moest verdragen. Groot gebrek aan tijdelijk goed heb Ik gehad, en vele klachten over Mij heb Ik moeten horen, schande en smaad heb Ik welwillend gedragen, voor weldaden heb Ik ondankbaarheid ontvangen, Mijn wonderen zijn met vervloekingen vergolden, en om wat Ik leerde heeft men Mij sterk berispt.

Heer, omdat Gij in Uw leven geduldig zijt geweest, en zodoende het bevel Uws Vaders volmaakt hebt opgevolgd, is het billijk, dat ik, ellendige zondaar, volgens Uwen wil mij geduldig omhoog houd, en den vergankelijken last des levens voor mijn welzijn draag, zolang Gij het wilt. Want ofschoon dit leven gevoeld wordt als een last, wordt het echter door Uwe genade zeer vruchtdragend, en, door 't voorbeeld van U en Uwe heiligen, beter te verdragen voor onze zwakke voeten en lichter ook. Ja, het is nu veel troostrijker, dan het was in de tijden van het Oude Testament, toen de poort des hemels nog gesloten was, en de weg daarhenen duisterder scheen, terwijl, zo weinigen er toen aan dachten, het Rijk des Hemels te zoeken.

Maar zelfs wie toen rechtvaardig waren en gered konden worden, vermochten niet binnen te gaan in het Rijk der Hemelen, want Gij waart toen nog niet gemarteld geworden en had nog niet alles betaald met Uw heiligen dood.

O, hoe dankbaar moet ik U zijn, dat Gij u verwaardigd hebt, den rechten en goeden weg naar de eeuwige Gewesten aan mij en al Uw getrouwen te wijzen! Want Uw leven is onze weg, en door het heilige geduld wandelen wij tot U, Die onze Kroon zijt. Waart Gij ons niet voorafgegaan, en had Gij ons niet geleerd, wie zou dan willen volgen? Ach, hoe verre zouden zij achterblijven, indien zij niet Uw uitnemende voorbeelden konden zien! Zie, wij zijn nog lauw, schoon wij zoveel tekenen en onderrichtingen hebben vernomen van U: maar hoe zou 't met ons wezen, als wij niet zo’n licht hadden gekregen, om U te kunnen volgen.

NEGENTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men ons-aangedaan onrecht moet verdragen en geduldig zijn.)

Zoon, wat zegt gij toch? Houd op met te klagen, en beschouw liever Mijn lijden, en wat alle andere heiligen geleden hebben. Gij hebt u nog niet tot het uiterste sterk getoond. Weinig moet het heten wat gij leedt, in vergelijking van hen die zo hevig zijn aan zwaar gekweld, en zo veelvuldig op-gevochten, zo de proef gesteld. Op die manier moet gij u de zwaardere wederwaardigheden van anderen voor den geest halen, om gemakkelijker te kunnen dragen uw eigen leed, dat licht moet heten. En al schijnt het u niet licht, bedenk dan, of dit niet een gevolg is van uw ongeduld. Maar moge het groot of klein zijn, doe Uw best om alles geduldig te doorstaan.

Hoe meer gij u zelf geschikt maakt om te lijden, des te wijzer handelt gij en des te verdienstelijker maakt gij u bij God: gij kunt het ook lichter dragen, indien gij er u toe bereid houdt met volijverige ziel. Gij moet ook niet zeggen: ik ben niet in staat om dit te verdragen van zulk een mens, noch kan ik dusdanige dingen verdragen: want hij heeft mij een groot nadeel berokkend, en hij verwijt mij iets, waar ik nooit aan heb gedacht: maar van een ander zou ik die dingen gaarne willen verdragen, en zou ik het beschouwen als iets wat gedragen worden moet. Dwaas is zo’n gedachte, omdat zij de deugd van het geduld niet betracht, noch let op Hem, door Wien onze verdraagzaamheid met een kroon zal beloond worden, maar alleen let op de mensen en het onrecht dat zij ons aandoen.

Hij is niet waarlijk geduldig, die niet wil lijden, behalve wanneer het hem goeddunkt, en wanneer de mens, die 't hem aandoet, hem bevalt. Wie inderdaad geduldig is, slaat er geen acht op, of hij in hete lijden als geoefend wordt, hetzij door zijn meerdere, hetzij door zijn gelijke of wel door iemand die onder hem staat. Maar onverschillig hoeveel en hoe dikwijls hem iets onaangenaams overkomt en ook wie het hem berokkent, neemt hij het alles dankbaar uit Gods handen aan, en rekent het zich tot een buitengewone winst zelfs, want geen lijden zal God onvergolden laten, hoe klein het ook zij, als het maar geleden wordt om den wille van God.

Wees dus vaardig tot den strijd, indien gij de overwinning wilt behalen. Zonder strijd kunt gij niet komen tot de kroon, die voor de gedweeheid gereed ligt. Wilt gij niet lijden, dan weigert gij ook om gekroond te worden, maar indien gij wenst gekroond te worden, strijd dan mannelijk en doorsta geduldig. Zonder arbeid krijgt men geen rust, en zonder strijd geen overwinning.

Laat mij, o Heer, door Uwe genade mogelijk worden, wat mij van nature onmogelijk schijnt. Gij weet dat ik slechts zeer weinig kan lijden, en dat ik spoedig terneergeslagen word, al treedt er maar een kleine tegenspoed op. Laat iedere oefening in 't gekweld worden in Uwen naam mij wenselijk en welkom wezen, want voor U te lijden en geplaagd te worden is zeer gezond voor mijne ziel.

TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Bekentenis van eigen zwakheden en van de ellende van dit leven.)

Tegen mijzelf in, o Heer, wil ik bekennen mijn onrechtvaardigheid, wil ik uitkomen voor mijn zwakheid. Het is dikwijls maar een kleinigheid, wat mij neerdrukt en droevig maakt. Ik neem mij voor, om als een sterk mens te handelen: doch komt er ook maar een kleine aanvechting, dan word ik angstig en benauwd. Uit maar een kleinigheid komt dikwijls een grote aanvechting voort, en terwijl ik dan denk, dat ik vrijwel veilig ben, omdat ik niets kwaads vermoed, vind ik mij toch dikwijls overwonnen door een zwakken wind.

Zie daarom, Heer, naar mijn nietswaardigheid en zwakheid, die algeheel bekend zijn: Heb mede mij uit het slijk, opdat ik er niet in vast-lijden en trek rake, en niet door en door en voortdurend verworpen blijve. Dat is het, wat mij zo dikwijls terugslaat en te schande maakt voor Uw aangezicht, dit, dat ik zo wankel ben, en zo zwak in het weerstaan van mijn hartstochten. Ofschoon ik hun niet bijval, is het toch lastig en zwaar, dat zij mij zo nazetten: en ik walg er voor, dat ik dusdoende dagelijks in strijd moet leven. Daardoor wordt mij ook mijn zwakheid al te bekend, dat altijd die afgrijselijke fantasieën zoveel gemakkelijker op mij indringen, dan dat zij weggaan.

Mocht Gij dus, o allersterkste God Israël, die de getrouwe zielen aanvuurt, letten willen op den smartvollen arbeid van Uwen knecht, en ik vraag U, sta hem bij in alle dingen, waarheen hij zich wenden moog. Sterk mij aan met hemelscha kracht, opdat de oude mens, nl. het ellendige vlees, dat nog niet geheel aan den geest is onderworpen, niet kracht genoeg houde om heerschappij te voeren, want daartegen, tegen dat vlees, moet men strijden, zolang men in dit ellendige leven ademhaalt. Ach, wat is dit voor een leven, waar nooit gebrek is aan kwellingen en ellenden, waar alles vol van strikken en vijanden is! Want als er één kwelling of aanvechting wijkt, komt er een andere voor in de plaats: maar óók wel, terwijl de eerste strijd nog aan den gang is, komen nog verscheidene andere u onverwacht overvallen.

En hoe kan men het leven liefhebben, dat zoveel bitterheden heeft, en zo onderhevig is aan rampen en ellenden? Hoe kan het zelfs leven genoemd worden, daar het zoveel dood en verderf voortbrengt? En toch wordt het liefgehad, en velen zoeken er plezier in te hebben. Men verwijt de wereld vaak, dat zij bedrieglijk is en ijdel, en toch wordt zij niet gemakkelijk verlaten, want de begeerte van het vlees heeft teveel de overhand. De ene helft der dingen beweegt, ons, om de wereld lief te hebben, de andere om haar te verachten. Om haar lief te hebben, daartoe verlokken ons de begeerte des vlezes en die der ogen, en de opgeblazen trots, dat men leeft: maar de pijnen en de ellende, die daarop volgen, verwekken den haat tegen de wereld en walging ervan.

Maar (o, de smart!) het vleselijk genoegen overwint de ziel, die zich aan de wereld heeft overgegeven, want die ziel waant, dat er onder de lelijke doornen lekkernijen verborgen liggen, omdat zij niet ziet, en ook niet proeft, de zoetheid Gods noch de aangenaamheid die binnen in de deugd zit. Maar wie de wereld volkomen verachten, en zich beijveren om, in heilige tucht, voor God alleen te leven, die kennen wel de goddelijke zoetheid, zoals die beloofd is aan wie het wereldse versmaden, en duidelijk zien zij ook hoe vreselijk de wereld dwaalt en bedrogen wordt op allerhande wijs.

EEN-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(In God rust te vinden is het hoogste goed en de beste gave.)

Altijd boven al en in alle dingen, zoek rust, o mijne ziel, in God, omdat Hij de eeuwige rustplaats is der heiligen. Vergun mij, o zoetste en aller geliefdste Jezus, in U rust te vinden, zodat die rust al het geschapene te boven ga; alle heil en schoonheid, alle roem en eer, alle wetenschap en kunst, alle rijkdom en alle fijnheid, alle blijdschap en verrukking, alle macht en waardigheid, alle zoetheid en vertroosting, alle hoop en belofte, alle verdienste en elk verlangen, alle gaven en geschenken, die Gij kunt geven en ingieten, ook alle vreugde en jubilering, die de geest kan begrijpen en voelen, eindelijk de engelen en de aartsengelen, en al de hemelse heirscharen, al het zichtbare en onzichtbare, kortom, alles wat Gij, mijn God, niet zijt.

Omdat Gij, mijn God en Heer, zijt boven alles de Beste de Hoogste alleen en de Machtigste alleen, en alleen de zichzelf meest Genoegzame en Volste, de Allerzoetste en de Troostrijkste, alleen ook de Schoonste en meest Beminde van allen, de Edelste en de Roemrijkste, in Wien al het goede en volmaakte zijn, en altijd geweest zijn, en zullen zijn: en daarom lijkt het mij van minder waarde en onvoldoende alles wat Gij mij geeft behalve Uw Zelf, en zo ook wat Gij mij openbaart en belooft, zonder dat ik U mag zien, en geheel verkrijgen, naardien toch mijn hart, niet in waarheid kan rusten noch geheel en al tevreden zijn tenzij het in U ruste, met voorbijgaan van al het geschapene en van wat mij daaruit wordt geschonken.

O, gij, mijn aller geliefdste Gemaal, Jezus Christus, allerzuiverste Minnaar, Beheerser van alles wat is geschapen, wie geeft mij vleugelen der ware vrijheid, om te vliegen en stil te houden in U? O, wanneer zal 't mij ten volle gegeven worden, van alles vrij te zijn en te zien, hoe zoet Gij zijt, o mijn deer en mijn God? Wanneer zal ik mij ten volle kunnen herstellen en weer moed vatten in U, zodat ik door Uwe liefde niet langer voel mij zelf, maar U alleen, boven alle zinnen en elke maat, maar op een wijze, die niet iedereen bekend is. Nu echter zucht ik en klaag ik dikwijls, en draag mijn ongeluk met diepe smart, omdat ik zoveel moeilijks en onaangenaams tegenkom in dit dal van ellende, wat mij dikwijls bedroeft en verwart en verduistert, dikwijls belemmert en van de wijs brengt, eerst mij lokkend en dan vasthoudend, opdat ik vrijen toegang derve tot U, en niet kunne genieten van Uw aangename omarming, terwijl de zalige geesten alle er bij zijn. Laat U bewegen door mijne zuchten en door de woeste vereenzaming dezer hele wereld.

O, Jezus, Gij Glans van eeuwige eer, die de Troost zijt der dolende ziel, bij U is mijn mond zonder geluid en alleen mijn stilzwijgen spreekt tot U. Hoe lang zal mijn Heer nog dralen om te komen? Laat Hij komen tot mij, die Zijn arm eigendom ben, en mij vrolijk maken. Moge Hij Zijn hand uitstrekken en mij, ongelukkige, uit alle benauwing omhoog trekken. Kom, kom, want zonder U is geen blijde dag noch uur, Gij toch zijt mijn blijdschap, en zonder U is mijn tafel onbezet. Ik ben ellendig en voel mij als ingekerkerd en met boeien bezwaard, totdat Gij mij door het licht van Uw tegenwoordigheid weer opknapt, en vrijheid geeft, terwijl Gij mij een vriendelijk gezicht laat zien.

Anderen mogen, in plaats van U, iets anders zoeken, waar zij plezier in hebben: maar mij bevalt niets anders en zal niets bevallen dan Gij alleen; rijn God, mijn Hoop en mijn Eeuwig Heil. Ik zal niet zwijgen, noch ophouden met spreken, totdat Uwe genade teruggekeerd is, en Gij weer binnen-in mij tot mij spreekt.

Zie, hier ben ik, zie, Ik kom tot u, omdat gij Mij geroepen hebt. Uwe tranen en, de begeerte uwer ziel, uwe zelfvernedering en de angst uws harten hebben mij tot u neergebogen en bij u gebracht.

En ik zeide: Heer, ik heb U geroepen en begeerd en genoten, bereid als, ik ben, om alles te versmaden en te verachten, behalve U. Gij toch hebt mij vroeger opgewekt, om U te zoeken. Wees dus gezegend, O, Heer, dat Gij, zoals Gij altijd barmhartig zijt, ook deze goedheid aan Uw dienaar hebt bewezen. Wat kan Uw knecht nog verder zeggen, voor Uw aangezicht, behalve dat hijg zich zeer voor U vernedert, daar hij altijd zijn eigen boosheid en nietswaardigheid indachtig is? Want onder al het bewonderenswaardige van hemel en aarde is er niets gelijk aan U. Uwe werken zijn opperst goed, Uwe oordelen rechtvaardig, en alles wordt door Uwe voorzienigheid bestuurd. Roem en eer dus voor U, o wijsheid des Vaders., want' U, prijst en zegent mijn mond, mijn ziel, en al het geschapene tegelijkertijd.

TWEE-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men zich te binnen moet brengen de vele weldaden Gods.)

Heer, maak mijn hart open, opdat ik leve in Uwe wet, en leer mij wandelen in Uwe geboden. Doe mij Uwen wil verstaan, maak dat ik, met groten eerbied en ijverige beschouwing, mij herinner Uwe weldaden, zowel de algemene als de meer bijzondere, opdat ik voortaan in staat zij, U waardiglijk mijn dankzegging toe te brengen. In waarheid weet ik en beken ik, dat ik niet in staat ben, U ook maar voos een klein deel den lof van dankzegging te geven, dien ik U schuldig ben. Minder ben ik dan al het goede wat Gij mij bewijst: en als ik Uw adeldom en macht overweeg, bezwijkt mijn geest bij de grootheid van dat alles.

Alles wat wij hebben met lichaam en ziel, 't zij uitwendig, 't zij van-binnen, van nature of van Hogerhand, 't is alles weldaad van U, waarom wij U dan ook prijzen als een heiligen en goeden Weldoener, van Wien wij alles ontvangen wat goed voor ons is. Ofschoon de ene meer krijgt en de andere minder, alles komt toch van U, en zonder U kan men ook zelfs niet het minste krijgen. Hij, die meer krijgt dan anderen, kan zich deswege niet beroemen op zijn verdiensten, hij mag zich niet verheven voelen boven de anderen, noch ook spotten met wie minder krijgt: want hij is de meeste en de beste, die zichzelf het minste waardig acht, en in zijn dankzegging het nederigst en het deemoedigst doet. En wie zich minder acht dan allen, en zichzelf voor den onwaardigste houdt, die is het meest geschikt om zeer veel te krijgen.

Wie echter maar weinig krijgt, moet daarom niet droevig zijn, noch zich verongelijkt wanen, en ook niet benijden hem die meer heeft ontvangen, neen, hij moet U alleen aanzien, en Uwe goedheid ten hoogste prijzen, omdat Gij zo overvloedig, zo zonder dank af te wachten en geheel uit U zelf, Uwe gaven uitstort, niet er op lettende wie ze ontvangt. Alles komt van U, en daarom zijt Gij bij alles te prijzen. Gij weet, wat voor ieder goed is, om te krijgen, en het staat niet aan ons, maar aan U om uit te maken, waarom de ene meer heeft, en de andere minder: want wat ieder verdient wordt door U bepaald.

Daarom, o Heere God, acht ik het zelfs een grote weldaad, dat men niet véél heeft en dus uiterlijk en lij de mensen ook niet veel daarom geprezen en geëerd wordt: want als hij de armoede en de minderwaardigheid van zijn mens-zijn beschouwt, behoeft hij zich niet alleen niet bezwaard te voelen, noch droevig en terneergeslagen, maar zal hij eer een grote vertroosting en vrolijkheid gewaarworden, omdat Gij, God, hen, die arm en nederig zijn en veracht in deze wereld, U hebt uitgekozen tot Uw vrienden en dienaars. Getuigen daarvan zijn Uw apostelen zelve, die Gij als vorsten over heel deze aarde hebt gesteld, en toch waren zij zonder klacht door de wereld gegaan, zo nederig en eenvoudig, zonder enige list of boosheid, zodat zij zich zelfs verheugden, als zij smaad verduurden in Uwen Naam: en waar de wereld voor terugschrikte, dat namen zij aan en koesterden zij met grote liefde.

Niets moet dus Uw minnaar, die Uwe weldaden kent, zó blij maken, als dat hij Uw wil in zich voelt, en het welbehagen van Uw eeuwige beschikking: daar behoort hij zó tevredengesteld en getroost door te zijn, dat hij even gaarne de minste wil wezen, als een ander begeert de meeste te heten, dat hij even vreedzaam tevreden op de laatste als op de eerste plaats zit, en even graag veracht is en verworpen, en zonder naam noch eer, als dat hij geëerder en groter in de wereld waar dan de anderen. Want Uw wil en de begeerte om U te eren moet alles te boven gaan, en moet uw minnaar méér troosten en beter behagen, dan alle weldaden die hem reeds gegeven zijn of nog gegeven zullen worden.

DRIE-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Van de vier dingen, die groten vrede brengen.)

Zoon, nu zal ik u leren den weg des vredes en der ware vrijheid.

Doe, o Heer, wat Gij zegt, want het is mij aangenaam om dit te horen.

Beijver u, Mijn zoon, om liever eens anders wil te doen dan den uwe. Trek het altijd voor, om liever minder dan meer te hebben. Zoek altijd de laagste plaats op, waar gij aan allen onderdanig zijt. Wens altijd en bid, dat Gods wil volkomen tot werkelijkheid worde in u. Zie, een zodanige komt in het land van vrede en rust.

Heer, die korte rede van U sluit in zich en bevat alle volkomenheid en volmaaktheid, zij telt slechts weinig woorden, maar is vol van diepen zin, en rijk aan vruchtbare uitwerking. Want indien ik haar getrouwelijk kon bewaren en ten uitvoer brengen, dan zou er niet zo gemakkelijk verwarring in mij ontstaan. Want zo vaak ik mij onbevredigd voel en bezwaard, bemerk ik dat ik afgeweken ben van deze leer. Maar Gij, Die alles vermoogt, en altijd graag ziet, dat de ziel vooruitgaat, vermeerder nog Uwe genade en maak deze groter, opdat ik kunne vervullen wat Gij zegt en mijn heil volmaken.

Gebed tegen de boze gedachten.

Heere, mijn God, verwijder u niet van mij. Zie toe, om mij te helpen, naardien er in mij opgekomen zijn verschillende gedachten en grote vrezen, die mijn ziel bedroeven. Hoe zal ik daar onbeschadigd doorheen komen, hoe zal ik die verdelgen?

Ik, zegt de Heer, zal voor u uitgaan, en de groten en machtigen dezer aarde vernederen Ik zal de poorten van uw kerker openmaken, en de geheimenissen van het verborgene u openbaren.

Doe, Heer, zoals Gij zegt, en alle slechte gedachten zullen vluchten van voor Uw aangezicht. Mijn hoop en mijn enige troost is, in al mijn kwellingen tot U te vluchten, op U te vertrouwen, tot U te roepen uit de diepte van mijn binnenste, en geduldig te wachten totdat Gij mij troost.

Een gebed om verlichting des gemoeds te verkrijgen.

Verhelder mij, o, goede Jezus, met de klaarheid van het inwendige licht, en breng uit de woning mijns harten alle duisternis naar buiten. Bedwing mijn vele afdwalingen, en doe te niet de aanvechtingen, die mij geweld aandoen. Strijd sterk voor mij, en verdelg de kwade monsters, ik bedoel de verlokkende begeerten, opdat er vrede kome door Uwe kracht, en er overvloedige lof weerklinke in de heilige zaal, dat is: in het zuivere geweten. Beveel den winden en den stormen. Zeg aan de zee: Wees in rust! en aan den noordenwind: Blaas niet: en er zal een grote rust komen.

Zend Uw licht uit en Uw waarheid, opdat zij lichten over de aarde: want ik ben een ijdele, nutteloze en lege aarde, totdat Gij mij verlicht. Zend Uw genade van boven, drenk mijn hart met den hemelse dauw: reik mij de wateren der godsvrucht om het aangezicht aarde te besproeien, opdat deze goede en der allerbeste vruchten voortbrenge. Verhef het gemoed, dat bedrukt is door den last der zonden, en hang al mijn begeerte op aan het hemelse, opdat ik, na geproefd te hebben van de zoetheid van het bovenaardse heil, er tegenzin in krijge om over het aardse te denken.

Neem mij weg en ontruk mij aan den vergankelijken troost van al het geschapene: want geen geschapen ding kan mijn honger en trek volkomen bevredigen en rust geven. Bind mij aan U met een onscheidbare keten van liefde, omdat Gij alleen voldoende zijt voor Uw minnaar, en zonder U de hele wereld zonder waarde is.

VIER-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men andermans leven niet haarfijn moet nagaan en uitpluizen.)

Zoon, gij moogt niet nieuwsgierig zijn, noch uw hoofd warm maken over de zaken van andere mensen. Wat gaat u dat alles aan? Volg gij Mij na: want wat raakt het u, of deze zus of zoo, of gene op die manier handelt en spreekt? Gij zult niet voor hen behoeven in te staan, maar van u zelf hebt gij rekenschap af te leggen.

Waarom brengt gij dus uzelf in moeite? Zie, Ik ken alle mensen, en zie alles wat onder de zon gebeurt: en Ik weet, hoe het met ieder gesteld is, wat hij denkt, wat hij wil, en waarop zijn bedoelen is gericht. Aan Mij behoort gij dus alles over te laten: houd gij u zelf dus maar in goeden vrede, en laat den onruststoker drukte maken, zoveel hij verkiest. Wat hij gedaan of gezegd moge hebben, zal op zijn eigen hoofd neerkomen, want Mij kan hij niet om den tuin leiden.

Let niet op de schaduw, die een grote naam werpt, en 't moet u ook niet kunnen schelen, of ge veel goede kennis hebt, noch of enkele mensen bijzonder veel van u houden. Want daar komt ver geestes, en grote duisternis in uw-strooiing van des gemoed. Ik zou gaarne een woordje met u spreken, waaraan gij wat hebben kondt, en u de verborgene dingen openbaren, indien gij Mijn nadering aandachtig woudt afwachten en het deurtje van uw hart voor Mij opendoen. Wees behoedzaam, waak al biddende, en verneder u in alle dingen.

VIJF-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Waarin de vaste vrede des harten en de ware geestelijke vooruitgang bestaat.)

Zoon, ik heb gesproken: Den vrede laat Ik ulieden, Mijn Vrede geef Ik ulieden: maar Ik geef niet op de wijze waarop de wereld geeft. Allen wensen zich vrede: maar niet allen denken er om, wat er bij den waren vrede te pas komt. Mijn vrede is met den deemoedige en den zachtmoedige van hart. Gij zult den vrede vinden, indien gij geduld hebt. Indien gij Mij aan wilt horen en Mijn stem zult gevolgd hebben, kunt gij een groten vrede genieten.

Wat moet ik doen?

Bij alles wat gij doet en zegt, moet gij op uzelf passen, en uw gehele streven daarop alleen richten, dat gij Mij behaagt, en buiten Mij niets begeert of zoekt. Maar ook oordeel niet lichtvaardig over het zeggen en doen van andere mensen, en bemoei u niet met dingen, die u niet aangaan: Zo zult gij kans krijgen, weinig of zelden verdriet te hebben. Evenwel nooit enige droefenis te ondervinden, en nooit last te hebben, 't zij van zijn lichaam, 't zij van zijn geest, kan niet eigen zijn aan dit aardse leven, maar alleen aan den toestand en staat der Eeuwige Rust. Gij moet daarom, niet denken, dat gij den waren vrede gevonden hebt, al voelt gij geen enkele droefenis, noch dat alles dan in orde zal zijn, als gij niemand ontmoet, die u tegenstreeft: neen, de volmaaktheid zou het niet wezen, al ging alles naar uw wil en wens. Noch moet gij u zelf iets groots wanen, of geloven dat gij bijzonder geliefd zijt, al leeft gij in heerlijkheid van zoete godsvrucht: want daaraan zou men u niet herkennen als iemand, die de deugd zeer lief heeft: noch bestaat daarin de ware geestelijke vooruitgang en de vervolmaking van den mens.

Waarin dan wel, o, Heer?

Wanneer gij u overgeeft van ganser harte aan den wil der Godheid, en niet uw tijdelijk belang zoekt, noch in het kleine, noch in het grote, noch in het tijdelijke, noch in de eeuwigheid; zodat gij hetzelfde gelijkmoedige voorkomen blijft houden, zowel in vóór-als in tegenspoed en alles meet met gelijke maat. En indien u de innerlijke troost onttrokken wordt, dan moet gij toch zó sterk en lankmoedig worden en hoopvol, dat uw gemoed bereid blijkt, nog zwaarder te lijden, en uzelf moet gij niet vrijpleiten, alsof gij niet zoudt verdienen zo iets ergs te lijden, maar Mij moet gij in al Mijn beschikkingen gelijk geven en verheerlijken als heilig; dan zult gij op den waren en rechten weg des vredes zijn, en gij zult een ontwijfelbare hoop krijgen, dat gij nogmaals Mijn aangezicht zult aanschouwen, terwijl gij jubileert. Wanneer gij het zult bereikt hebben, dat gij u zelf volkomen minacht, weet, dat gij dan zult zijn gekomen tot een overmaat van vrede, zoveel als maar mogelijk is, zo lang gij nog hier vertoeft.

ZES-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over de opgetogenheid van den vrijen geest, die meer wordt verdiend door nederig bidden, dan door veel lezen.),

Heer, dit is het werk van den volmaakten man. n.l. om nooit zijn ziel te verslappen in het streven naar het hemelse, en al heeft men veel zorgen, toch als zonder zorgen door te gaan, niet op de wijze van iemand die traag en suf is, maar met 't voorrecht van een vrij gemoed, dat aan geen enkel schepsel hangt, met buiten den band springende begeerte.

O, Gij, mijn allergoedigste God, ik smeek U aan, behoed mij voor de zorgen van dit leven, opdat ik er niet te veel in verward rake: voor de vele behoeften mijns lichaams, opdat ik niet gevangen wonde door den wellust, en voor alle belemmeringen, die der ziel in den weg staan, opdat ik niet hoe langer hoe dieper zinke, gebroken door dien last. Ik bedoel natuurlijk niet: behoed mij voor die dingen, waaraan de wereldse ijdelheid met haar gehele hart hangt: want die treffen mij niet. Maar behoed mij tegen de ellenden, die de ziel van Uw dienaar, volgende de algemene vervloektheid van alle stervelingen, bezwaren en tegenhouden, zodat hij, niet kan binnentreden, zo dikwijls het hem lust, in de ware vrijheid der ziel.

O, mijn God, Gij onuitsprekelijke zoetheid, ver allen vleselijke troost in bitterheid, omdat-keer hij mij aftrekt van mijn liefde tot het eeuwige, en mij slecht tot zich lokt door den schijn van een genoeglijk en voor de hand liggend plezier. Laat mij niet binden, o mijn God, laat mij niet binden door mijn vlees en bloed, doe mij niet begoocheld zijn door de bekorende en korte glorie daarvan, en moge de Duivel en diens listigheid mij niet van den goeden weg brengen. Geef mij kracht om te weerstaan, geduld om te verdragen, standvastigheid om te volharden. Geef, in plaats van allen troost der wereld, mij de allerzoetste zalving van Uw geest, en stort mij, in stee van wereldse liefde, de liefde in tot Uwen Naam.

Zie, spijs, drank, kleren en al het andere nodige, wat tot de onderhouding van het lichaam behoort, dat is allemaal iets bezwaarlijks voor een vurigere geest: geef mij., Heer, dat ik die nooddruft matig moge gebruiken, en niet in de war raken door het verlangen ernaar. Dat alles weg te werpen gaat niet, want de natuur moet daardoor in stand gehouden worden, maar de heilige Wet verbiedt, te trachten naar over daad, en naar dat wat het prettigste is, want anders zou het vlees opstaan tegen den geest. Ondertussen, bid ik, regeer en leer mij Uw Hand, opdat ik in geen enkel opzicht overdrijve.

ZEVEN-EN-TWINTIGSTE HOOFDSTUK,

(Dat onze bijzondere liefde voor onszelf ons het meeste tegenhoudt in onze Liefde voor God.)

Zoon, gij moet voor Mijne volledige liefde niet uwe liefde ten dele geven, gij moet in 't geheel niet van u zelf zijn. Weet wel, dat de liefde tot uzelf u meer schaadt dan iets anders ter wereld. Naar gelang van de liefde en genegenheid, die gij koestert ervoor, blijft ieder ding min of meer aan u hangen. Maar als uw liefde zuiver is, eenvoudig en goed-geregeld, dan zullen de dingen u niet gevangen houden. Wil niet' begeren wat gij niet moogt hebben: en gij moet niet willen hebben wat u kan hinderen en u de vrijheid uws gemoeds ontnemen zou. Verwonderlijk is het, dat gij niet uzelf met alles wat gij kunt begeren of moogt hebben, overgeeft aan Mij, van uit den grond zelf van uw hart.

Waarom wordt gij verteerd door ijdele smart? En waarom vermoeit gij u met overbodige zorgen? Sta en wacht op Mijn welbehagen, dan zal u geen schade overkomen. Indien gij dit zoekt of dat, en hier of daar wilt wezen, vanwege uw eigen voordeel of welgevallen dat gij bejagen wilt of volgen, dan zult gij nimmer in rust zijn noch vrij van bezorgdheid, omdat er in alles enig gebrek gevonden wordt, en gij overal iets zult aantreffen wat u tegenwerkt.

Daarom helpt u niet leder ding, dat gij uiterlijk krijgt of verveelvuldigt, maar veeleer zal 't u helpen, als gij 't versmaadt en met wortel en tak van ganser harte uitroeit; en zo moet gij niet alleen doen met geldvermogen en rijkdommen, maar ook met' het bejagen van ambten en met uw begeerte naar ijdelen lof, want al deze dingen gaan voorbij, tegelijk met het aardse leven. Als gij geen vromen ijver in u voelt, dan zal 't u weinig geven, al gingt gij in een klooster. Want de vrede kan niet lang duren, die in ’t uitwendige gezocht wordt, indien de stand van uw gemoed den waren grondslag mist, d.w.z. indien het niet in Mij is gegrondvest: gij kunt dan wel een ander, maar niet een beter mens worden. Want bij de eerste gelegenheid de beste zult gij weer vinden, en in nog sterkere mate, waarvoor gij op de vlucht waart gegaan.

Gebed, om een zuiver hart en hemelse wijsheid te verkrijgen.

O, God, schenk mij kracht door de genade des Heiligen Geestes, schenk mij kracht, dat ik van binnen gesterkt moge worden, bevrijd mijn hart van alle onnodige zorg en kommer, opdat ik niet meegetrokken warde door allerlei begeerten naar waardeloze of kostbare dingen, maar ik die allen leer beschouwen als vergankelijke nietigheden, evenals ik mijzelf als iets vergankelijks ken; niets toch is blijvend onder de zon, maar alles is hier ijdelheid en droefenis der ziel. O, wat is hij wijs, die alles zó ziet

Schenk mij, o Heer, de hemelse wijsheid, opdat ik U boven alles lere zoeken en vinden, en ik hoven alles leer verstandig zijn en liefhebben, en, volgens de verordening van Uwe wijsheid, alles lere begrijpen, zoals 't is. Leer mij voorzichtig afwijzen wie mij vleit, en geduldig verdragen wie mij tegenstreeft, omdat de grote wijsheid hierin bestaat, dat men zich niet laat meeslepen door elken wind van woorden; noch het oor leent aan de Sirene, die ons verkeerdelijk vleit: zó toch zal men het veiligste kunnen voorttreden op den ingeslagen weg.

ACHT EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Men moet er niet op letten wat de wereld van ons denkt.)

Zoon, neem het niet al te erg op, indien sommigen kwaad van u denken of iets zeggen wat gij niet graag hoort. Gij moet zelf van u zelf nog slechter denken, en geloven dat niemand zwakker is dan gij. Indien gij waarlijk inwendig leeft, dan zult gij geen acht slaan op wat de mensen zeggen om u heen. Gij doet heel wijs, als gij, wanneer de tijden slecht zijn, zwijgt, en u, in uw binnenste, wendt tot Mij, zonder u in de war te laten maken door de oordeelvellingen der mensen.

Uw wezenlijke vrede wordt niet bepaald door de gesprekken der mensen: want gij wordt toch geen ander mens als gij zijt, 't zij zij goed, 't zij zij kwaad uitleggen wat gij zegt en doet. Waar ligt de ware vrede en de ware eer? Immers, bij Mij! En wie er niet naar verlangt om den mensen te behagen, en er ook niet bang voor is, om hun onaangenaam te lijken, zal het heel vreedzaam hebben. Alle onrust des harten en alle zinnelijke verwarring worden geboren uit slecht bestuurde liefde en uit nodeloze vrees.

NEGEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

(Hoe men God moet aanroepen en zegenen als de droefenis ophanden is.)

Uw naam, o Heer, zij in der eeuwigheid gezegend, daar Gij gewild hebt dat deze beproeving en droefenis over mij kwam. Ik kan er niet aan ontkomen, maar noodzakelijk is het mij, dat ik tot U kan vluchten, want Gij moet mij helpen en mijn ellende ten goede keren. Heer, nu zit ik in de droefenis, en het gaat slecht met mij, want ik word geplaagd door het lijden, dat ik nu heb te ondergaan. En nu, lieve Vader, wat moet ik zeggen? Thans zit ik gevangen in de benauwing. Red mij en help mij door deze ure heen. Daarom juist ben ik gekomen tot deze stonde, opdat Gij verheerlijkt zoudt worden in glorie, doordat ik, terwijl ik in vernedering neerlig, wederom vrij gemaakt warde door U. Laat het U behagen, o Heer, dat Gij mij ophelpt; want ik, arme, wat zou ik vermogen, en waarheen zou ik kunnen gaan; zonder U? Geef mij geduld, o Heer, ook in deze omstandigheden. Help mij, o Heer, en ik zal niet vrezen, hoezeer ik ook in de verdrukking moge komen.

Wat ondertussen zal ik nu zeggen? Heer, Uw wil geschiede. Wel zeer heb ik het verdiend, dat ik gekweld word en bemoeilijkt. In allen gevalle moet ik lijden, en moge ik dat geduldig doen, totdat de storm voorbij is, en 't weer beter met mij gaat. Uw almachtige hand echter heeft kracht, om ook deze beproeving van mij weg te nemen en haar onstuimigheid te besturen, opdat ik niet geheel en al bezwijke; zó ook hebt Gij vroeger dikwijls met mij gehandeld, o mijn God, Die mijn Barmhartigheid zijt. Ja, zo moeilijk als het voor mij zou zijn, des te gemakkelijker is het voor U, om met Uwe, des Allerhoogsten, rechterhand dat alles te veranderen en ten goede te wenden.

DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat de mens alleen Gods hulp moet vragen, en nooit wanhopen, of hij Gods gunst terugkrijgen kan.)

Zoon, ik ben de Heer, die u versterkt op den dag der droefenis. Kom tot Mij, als het u niet goed gaat. De hemelse vertroosting wordt het meeste hierdoor tegengehouden, dat gij zo traaglijk er toe overgaat, te bidden. Want voordat gij ernstig begint om tot Mij te bidden, zoekt ge ondertussen veel andere vertroostingen, en verkwikt ge u aan uiterlijkheden. Daardoor komt het dat alles u weinig baat, totdat gij bemerkt, dat Ik degene ben, die helpt wie op Mij hopen, want buiten Mij om is geen hulp, noch nuttige raad, noch enige beterschap van langen duur. Nu echter kunt gij weer moed vatten na den storm en weer herstellen in het licht van Mijn medelijden. Want ik ben nabij, zegt de Heer, om alles weer in orde te brengen, niet alleen geheel en al, maar zelfs overvloedig, ja overdadig.

Is iets Mij ooit moeilijk? Of ben Ik gelijk aan iemand die wel zegt, maar niet doet? Waar is uw vertrouwen? Sta vast en volhard. Wees een sterk en lankmoedig man: te rechter tijd zal de troost u toevallen. Verwacht Mij, verwacht Mij. Ik zal komen en u beter maken. Wat u kwelt, is slechts een beproeving, en wat u verschrikt, is een ijdele vrees. Wat geeft het u, of ge u bezorgd maakt over de toekomst? Immers niets anders, als dat gij verdriet sta verdriet? Het is genoeg, dat iedere dag zijn-pelt op eigen kwelling heeft. Maar ijdel is het en dwaas, zich te ontstellen of blij te maken over wat nog komen moet, en dus over wat misschien nooit zal gebeuren.

Maar menselijk is het, zich door zulke spoken van verbeelding te laten aanvechten en bedriegen, en een teken, dat men een kleinen geest heeft, wanneer men zich zo licht laat meetrekken door de inblazing des vijands. Want voor Deze, den Duivel, is het enerlei, of hij met waarheid of onwaarheid bedriegt, en verleidt, en of hij iemand klein krijgt door de liefde voor het tegenwoordige, of door de vrees voor het Toekomstige. Laat daarom uw hart niet onrustig worden, noch vrezen. Geloof in Mij, en heb vertrouwen in Mijn barmhartigheid. Ik ben dikwijls liet meest in uw nabijheid, als gij denkt dat ik het verste van u weg ben. En als gij denkt, dat alles is verloren, dan is soms het ogenblik aangebroken, dat gij het meeste winst en voordeel van uw verdienste kunt behalen. Niet alles is verloren, al valt iets heel anders uit dan gij denkt. Gij moet de dingen niet beoordelen, zoals gij ze op het ogenblik voelt, noch aan een moeilijkheid, waardoor ook veroorzaakt, zó blijven hangen en erin berusten, als ware nu alle hoop vervlogen, om haar te boven te komen.

Gij moet niet denken, dat gij geheel verlaten zijt, al heb Ik u ook op het ogenblik enig verdriet aangedaan, of u een begeerlijke vertroosting onttrok manier, door moeilijkheden henen,-ken, want op die moet gij in het rijk der Hemelen komen. En zonder twijfel is het beter voor u en Mijn andere knechten, dat gij geoefend wordt door tegenspoed, dan dat alles gemakkelijk naar uw wens zou gaan. Ik weet uw verborgenste gedachten, en daarom is het beter voor uw heil, dat gij tussenbeiden alleen wordt gelaten, zonder enigen troost te proeven, want anders zoudt gij u zo licht kunnen gaan verheffen op uw voorspoed, en u vleien te zijn wat ge in waarheid niet zijt. Wat ik gegeven heb, kan ik weer wegnemen, en ook weer teruggeven, wanneer 't Mij behaagt.

Als Ik het gegeven heb, is het toch nog Mijn, en als Ik het weer heb teruggenomen, dan heb Ik niet het uwe weggenomen, want Mijn blijft toch alle goede gave en elk volmaakt geschenk. Als Ik u moeilijkheid of enigerlei tegenspoed bezorgd moge hebben, dan moet gij niet boos daarover worden, noch den moed daardoor verliezen: want Ik kan u spoedig verlichten, ja, den last die u bezwaart, in vreugde verkeren. En Ik ben toch rechtvaardig, ja, zeer te prijzen, wanneer Ik zo met u doe.

Begrijpt gij dit goed en ziet gij 't, zoals het waarlijk is, dan moet gij nooit, door den tegenspoed, terneergeslagen en diepbedroefd worden, maar veeleer blij zijn en dank zeggen, ja, 't als een bijzonder genoegen beschouwen, dat Ik u met smarten pijnig, zonder dat Ik u spaar. Zoals Mij de Vader heeft liefgehad, heb Ik ook u lief, zeide Ik tot mijn geliefde discipelen, die Ik heb uitgezonden niet naar wereldse vreugde, maar naar groten strijd, niet naar ereambten, maar naar de verachting, niet naar lediggang maar naar waren arbeid, niet naar rust maar om veel goede vrucht tot mij aan te brengen door geduld en volharding. Mijn zoon, wees deze, mijne woorden, indachtig.

EEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men het geschapene minder moet achten om den Schepper te kunnen vinden.)

O, Heer, ik heb nog méér genade nodig, indien Gij wilt, dat ik er toe komen zal om te leven, ongehinderd door een mens of door enig sterflijk ding. Want zolang iets mij terughoudt, kan ik niet vrijelijk tot U uitvliegen. Hij begeerde tot U uit te vliegen vrijelijk, die sprak: Wie geeft mij vleugelen, zoals de duiven hebben, dan zal ik vliegen, totdat ik rust vind. Wat is rustiger dan een eenvoudig en open oog, en wie is vrijer dan hij, die niets op aarde begeert? Daarom moet men al de geschapenen links laten liggen, ja, zichzelf geheel en al verlaten, en in verrukking des geestes blijven, en zien, dat Gij, die al het geschapene in het aanzijn hebt geroepen, in niets gelijk zijt aan hen die Gij schiept. En een mens, indien hij niet van alle schepselen is losgeraakt, kan zich niet vrijelijk toeleggen en richten op het goddelijke. Daarom juist worden er zo weinig contemplatieve naturen gevonden, omdat weinig mensen de kunst verstaan, zich van het vergankelijke en geschapene geheel en al terug te trekken.

Daarom is grote genade nodig, omdat deze de ziel verheft en boven zich zelve omhoog tilt. En als iemand niet hoog verheven is van geest, vrij gemaakt van alle schepselen en geheel en al met God verenigd, dan is alles wat hij weet, en ook alles wat hij mag hebben, niet van veel belang. Wie iets anders hoog in waarde houdt, behalve 't al-enige, mateloze eeuwige goed, die zal klein zijn, en blijven liggen in de laagte. En al wat God niet is, is niets en behoeft helemaal niet meegerekend te worden. Een groot verschil bestaat er tussen de wijsheid van een geestelijk verlichten en vromen man, en de menselijke wetenschap van een geletterde en geleerde. Veel edeler is de kennis, die door goddelijken invloed van bovenaf neervloeit, dan die welke met veel inspanning door het menselijk verstand verkregen wordt.

Velen vindt men, die naar een beschouwend leven verlangen; maar zij beijveren zich niet om in praktijk te brengen wat daarvoor nodig is. Een grote hinderpaal is ook, dat men stil blijft staan bij tekenen en zinnelijke dingen, en dat er weinig waarde gehecht wordt aan de algehele afsterving. ik weet niet wat het is, welke gezindheid ons leidt, en wat wij beweren te willen, daar wij geestelijk-levenden genoemd schijnen te worden, en toch zoveel arbeid en grotere zorg voor het voorbijgaande en minderwaardige in het werk stellen, en toch over onze inwendige dingen nauwelijks een enkele keer, met bijeenroeping van al onze vermogens, ten volle nadenken.

Helaas en nogmaals helaas, en jammer! Als wij er ons een ogenblik in begeven hebben met denken, breken we er toch dadelijk weer uit, noch gaan wij na en onderzoeken, met strenge onderscheiding, alles wat wij gedaan hebben. Wij worden niet gewaar, waar onze begeerten schuilen, en betreuren het niet, dat alles van ons zo onzuiver is. De grote zondvloed kwam, omdat alles wat vlees was, op den verkeer weg was gekomen. Naardien dus onze innerlijke-den gesteldheid verdorven is, kan het niet anders of ook de daaruit volgende daad moet verdorven zijn, als een teken dat 't het inwendige aan gezonde kracht ontbreekt. Uit een zuiver hart komt als vrucht een goed leven.

Men vraagt slechts, wat iemand gedaan heeft: maar krachtens welke deugd hij iets doet, dat wordt niet zo nauwkeurig gewogen. Men onderzoekt of iemand krachtig, rijk, schoon, bekwaam is, of hij een goed afschrijver, een goed geestelijk zanger, een goede arbeider of naspeurder is: maar de meesten zwijgen er over, of hij arm aan geest, geduldig, zachtmoedig, vroom en innig is. Van nature let men op dat, wat zichtbaar is aan den mens: maar de genade keert zich tot het inwendige. De natuur wordt dikwijls bedrogen; maar de genade hoopt op God, dat zij niet bedrogen worde.

TWEE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat de mens zich moet verloochenen en van alle begeerlijkheid afstand doen.)

Zoon, gij kunt geen volmaakte vrijheid hebben, tenzij gij uzelf geheel en al verloochent. In boeien zitten alle rijken, en zij die zichzelf liefhebben, n.l. de gierigaards, de nieuwsgierigen, de duizelhoofden, die altijd zoeken naar het weke en makkelijke, en niet naar dat wat van Jezus Christus is, en die dus veel bedenken en beginnen wat toch niet kan blijven bestaan. Want alles zal te niet gaan, wat niet zijn oorsprong vindt in God. Onthoud dit korte en vol -d maakte woord: Laat alles varen en gij zult alles vinden: verlaat de begeerte, en rust zal u geworden. Ga dit bij uzelf na, en als gij het ten volle hebt gedaan, dan zult gij alles verstaan.

Heer, dit is niet het werk van één dag, noch een spel voor kleine kinderen: ja, in dit korte woord is vervat de hoogste vervolmaking der geestelijke mensen.

Zoon, gij moet niet u dadelijk afwenden, noch terneergeslagen worden, nu gij gehoord hebt van den weg der volmaaktheid: maar veel meer opgewekt worden tot hogere dingen, waarnaar gij met verlangen zuchten moet. Mocht het zó met u gesteld zijn, en gij daartoe zijn gekomen, dat gij geen minnaar waart van uzelf, maar dat gij u hieldt aan Mijn wil, en aan dien des Vaders, dien Ik u heb voorgehouden; dan zoudt gij Mij zeer behagen, en uw gehele leven zou in vreugde en vrede voorbijgaan. Vele dingen hebt gij nog te verlaten, en indien gij die niet geheel en al aan Mij overlaat, dan zult gij niet verwerven wat gij wenst. Ik raad u aan van Mij te kopen door 't vuur gelouterd goud, dat is de hemelse wijsheid, die al het aardse met voeten treedt; dan zult gij rijk zijn. Stel daarbij achter alle aardse wijsheid en alles wat den mensen en u aangenaam is.

Ik zeide, dat gij hadt te kopen datgene, wat, menselijk-beschouwd, weinig waarde heeft, in plaats van het menselijk-kostbare en hoge. Want de ware hemelse wijsheid schijnt zeer laag en klein en bijna der vergetelheid waardig: zij denkt ook niet hoog en veel van zich zelve, en tracht er niet naar, om hogelijk geroemd te worden op de aarde: velen prediken haar met de lippen, maar hun leven komt er niet mee overeen. Zij is evenwel de kostbare parel, die voor velen verborgen blijft.

DRIE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over de onbestendigheid van het menselijk gemoed, en dat het doelwit van al ons streven God moet zijn.)

Zoon, vertrouw niet op uw innerlijken aandrang, nu is die zoo, maar spoedig zal hij verkeerd zijn in iets anders. Zolang gij leeft, zijt gij onderworpen aan de onbestendigheid, of gij 't wilt of niet wilt: zodat gij bevonden wordt te zijn nu eens blij en dan weer droevig, nu eens vreedzaam en dan weer onrustig, nu eens vroom en dan weer onverschillig, nu eens vol ijver en dan weer zorgeloos, nu eens zelfs neergedrukt, en dan weer luchthartig. Maar boven al deze veranderlijkheden voelt zich de wijze en goed-onderrichte in den geest verheven, hij let er niet op, wat hij in zich voelt, noch van welken kant waait de wind der ongestadigheid, maar alleen dat ieder besluit van zijn geest tot het nodige en gewenste einde leide. Want zó zal hij ongeschokt, altijd een en dezelfde kunnen blijven, omdat hij zich, door alle gebeurlijkheden henen, onafgebroken richt naar Mij, terwijl zijn oog steeds één enkelen kant uitkijkt.

Zoveel zuiverder en recht-uiter toch als de richting van het oog is, zoveel vaster en standvastiger komt men ook henen dwars door de stormen en hun onderlingen strijd. Maar het oog, waarmede het zuivere voornemen kijkt, wordt dikwijls verduisterd, want het dwaalt spoedig af naar iets verleidelijk-aangenaams op zijn weg. Iemand wordt zelden geheel vrij bevonden van de lelijke vlek, dat hij zichzelf zoekt. Zo gingen, in den ouden tijd, de Joden naar Bethanië tot Martha en Maria, niet alleen om Jezus te aanschouwen, maar ook om Lazarus te zien. Het oog onzer bedoeling moet dus goed gereinigd worden, opdat het, eenvoudig en rechtuit, over de verschillende dingen heen, die zijn uitzicht kunnen belemmeren, zich richte tot Mij.

VIER EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Wie God liefheeft, dien smaakt alles altijd bovenal zoet.)

Zie, mijn God en mijn Alles, wat wens ik meer, en wat zaligers kan ik mij wensen? O, smakelijk en aangenaam woord! Maar slechts hem is het aangenaam, die niet liefheeft de wereld en alles wat daarin is, doch alleen het Woord-zelf. O, mijn God en mijn Alles! Voor wie verstand heeft, is het dikwijls genoeg gezegd, maar voor wie liefheeft, blijft het toch een vreugde, die zich niet dikwijls genoeg laat herhalen. Als Gij maar aanwezig zijt, wordt alles verrukkelijk: maar walgen doet men van alles waar Gij ontbreekt. Gij doet het hart rustig zijn, Gij schenkt algehelen vrede en feestelijke blijdschap. Gij maakt, dat men in alles iets goeds voelt, en om alles U prijst. Er is niets dat lang zou kunnen behagen zonder U; neen, zal het aangenaam zijn en goed smaken, dan moet Uwe genade er bij komen, dan behoort het gekruid te worden met de toespijs Uwer wijsheid.

Wat is er, dat hèm slecht smaakt, wien Gij goed smaakt? En daarentegen wie U niet lust, van wie zou die waarachtig genoegen kunnen hebben? Maar de wijzen der wereld en wie het vleselijke proeven, schieten in Uwe wijsheid te kort, want diep in dezulken schuilt veel ijdelheid en dus de dood. Wie echter U navolgen, doordat zij de wereld verachten en hun vlees kastijden, die worden als de ware wijzen erkend, omdat zij de ijdelheid voor de waarheid laten varen, en het vlees voor den geest. Zulken mensen smaakt God lekker: en alles wat er goeds wordt gevonden in de schepselen, dat brengt er hen toe, hun Schepper te loven. Maar heel anders ja, geheel en al verschillend smaakt de Schepper als het schepsel, de Eeuwigheid als de tijd, het ongeschapene als het aangestokene licht.

O, eeuwigdurend Licht, dat alle geschapene lichten te boven gaat, van Uwe hoogte af wilt Gij schijnen met Uw glans en alle diepten van mijn hart doordringen. Wil mijn geest zuiveren, blij maken, verhelderen, verlevendigen, opdat hij U blijve aanhangen, in overmaat van jubel, met al zijne vermogens. O, wanneer zal die zalige stonde komen, die zozeer gewenste, dat Gij mij met Uwe tegenwoordigheid verzadigt, dat Gij mij alles in alles wordt? Zolang mij dat niet gegund zal zijn, kan ik ook geen volmaakte vreugde hebben. Nog leeft in mij, o smart! de oude mens, nog is die niet geheel gekruisigd, nog is die niet volkomen dood! Nog woedt hij begerig en sterk tegen-den-geest-in, nog stookt hij inwendige oorlogen aan, en laat het Rijk der Ziel niet in vrede bestaan.

Maar Gij, Die heerst over 't geweld der zee, en Die stil doet zijn de beweging harer vloeden, verrijs en help mij! Verstrooi de volksstammen, die den oorlog willen; verpletter hen met Uw kracht. Toon, smeek ik U, Uwe wonderwerken, en laat Uwe rechterhand zich heerlijk opdoen: want er bestaat geen enkele hoop voor mij, noch enige toevlucht, behalve bij U, o mijn Heer en mijn God!

VIJF EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat de mens, in dit leven, nooit vrij van aanvechtingen is.)

Veilig zijt gij nooit in dit leven, mijn Zoon, maar, zolang gij leeft, hebt gij geestelijke wapenen nodig. Gij verkeert als onder vijanden, en zowel links als rechts valt men u aan. Indien gij, dus niet, naar alle kanten heen, het schild der geduldigheid voor u houdt, zult gij niet lang zonder wonden blijven. Buitendien, indien gij niet een vast vertrouwen in Mij stelt, met den louteren wil om alles, ter wille van Mij, te ondergaan, zult gij uw eersten ijver niet kunnen volhouden, en niet mee behalen de overwinning Mijner uitverkorenen. Gij behoort dus mannelijk door alles heen te komen en met sterke hand te staan tegen alles wat u in den weg geworpen wordt, want de overwinnaar ontvangt het hemelse manna, maar de luie en trage krijgt niets dan ongeluk en ellende.

Indien gij reeds in dit leven rust zoekt, hoe zult gij dan ooit de eeuwige rust kunnen behalen? Bereid u dus niet voor, om veel te rusten, maar om veel te lijden. Zoek den waren vrede niet op de aarde, maar in de hemelen, niet bij de mensen of bij het andere wat geschapen is, maar in God alleen. Uit liefde tot God moet gij gaarne alles ondergaan, n.l. arbeid en smart, beproevingen en kwellingen, angst en nood, ziekten en onrecht, lasteringen, verwijten en vernederingen, straf en verlegenheid, ja, verachting. Deze dingen dienen om uw kracht te ontwikkelen, zij maken den jongere van Christus sterk, en smeden de hemelse kroon voor hem. Maar Ik zal eeuwig loon geven om een korte moeite en eindeloze glorie voor een voorbijgaand verdriet.

Meent gij, dat gij, zoals gij 't graag wilt, altijd geestelijke vertroostingen zult krijgen? Zelfs mijne Heiligen hebben die niet altijd gehad, maar integendeel veel moeiten en beproevingen, zodat zij zich verlaten voelden. Maar geduldig hebben zij alles uitgehouden, zij hebben meer op God vertrouwd dan op zichzelf; want zij wisten wel, dat het lijden dezes wereld niet, onwaard is, om zich de glorie in het toekomstige te verdienen. Wilt gij dan krijgen, zonder slag-of-stoot, wat tal van mensen zich nauwelijks konden verwerven door veel tranen en zwaren arbeid? Verwacht den Heer, strijd mannelijk, en gij zult versterkt worden; word niet moedeloos en loop niet weg, maar stel, ter ere Gods, lichaam en ziel standvastig bloot. Ik zal 't u alles rijkelijk vergelden, en in al uw benauwingen bij u zijn.

ZES EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Tegen de lichtvaardige oordeelvellingen der wereld.)

Zoon, wend krachtig uw hart tot den Heer, en wil der mensen oordeel niet vrezen, indien gij u, voor uw geweten, braaf voelt en onschuldig. Goed en gelukkig, ja, gemakkelijk is het, zo iets te lijden voor wie nederig is van hart en God meer dan zich vertrouwt. Velen spreken veel, en daarom kan-zelf men weinig geloven van wat zij zeggen. Maar het is niet mogelijk, allen te voldoen. En ofschoon Paulus er naar streefde, allen, in den Heer, te behagen en hij ook voor allen alles is geworden, toch heeft hij 't van zeer weinig waarde geacht, dat hij zou geoordeeld worden op een oordeelsdag van mensen.

Zoveel hij in zich had en kon, heeft hij genoeg gedaan, om anderen te stichten en te redden, maar hij kon toch niet verhinderen, dat hij door anderen eens geoordeeld zou worden en minder geacht. Daar heeft hij alles aan God overgelaten, die alles-om wist: en door geduld en nederigheid alleen heeft hij zich verdedigd tegen wie onrechtvaardige dingen zeiden, of zelfs holle en leugenachtige bedachten, of zich telkens op iets lieten voorstaan. Tussenbeiden antwoordde hij echter, opdat de zwakken er geen schande van zouden spreken, dat hij had gezwegen.

Hoe is 't met u, dat gij iets vreest van een sterflijk mens? Vandaag is hij er, en morgen komt hij niet meer te voorschijn. Vrees God, dan zult gij niet meer letten op datgene waar de mensen u mee verschrikken willen. Wat vermag iemand tegen u met woorden of onbillijke daden? Zichzelf schaadt hij meer dan u: en het oordeel Gods kan hij niet ontvluchten, wie hij ook zij. Gij moet u God voor ogen houden, en niet vechten met twistende woorden. Want al lijkt het u op 't ogenblik, dat gij moet bezwijken met schande en schade, terwijl gij 't niet verdiend hebt: verontwaardig u daar niet over, en verminder niet, door ongeduldig te worden, de kroon, die u wacht, maar zie liever tot Mij op in den hemel, daar Ik macht heb, om uit alle verwarring en onrecht te redden, en ieder te vergelden naar wat hij gedaan heeft.

ZEVEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat de mens zichzelf geheel en al moet opgeven, om de ware vrijheid van gemoed te verkrijgen.)

Zoon, verlaat uzelf, dan zult gij Mij vinden. Blijf zonder eigen verkiezing en zonder eenig eigendom, dan zult gij altijd winst maken. Want een grotere genade zal u toegeworpen worden, zo spoedig gij u zelf zult overgegeven hebben en niet teruggenomen.

Heer, hoe vaak zal ik mijzelf opgeven en om welke dingen moet ik mijzelf verlaten?

Altijd en te iedere uur, en zowel in 't kleine als in 't grote; niets zonder ik uit, want ik wil u van alles ontbloot vinden. Want, niet waar? hoe zoudt gij de Mijne kunnen zijn, en Ik de uwe, indien gij niet eerst waart ontdaan van uw eigen wil naar binnen en naar buiten toe? Hoe sneller gij dit in 't werk stelt, des te beter zult gij 't hebben, en hoe vollediger en oprechter gij dat doet, des te meer zult gij Mij behagen, en ook des te meer winst er van zien.

Sommigen geven zich over, maar met enig voorbehoud, want zij vertrouwen niet ten volle op God, en maken 't zich daarom druk, om voor zich te zorgen. En sommigen ook geven zichzelf-zelf in den beginne geheel over, maar later keren zij, door de verleiding bewogen, tot zichzelf terug, en daarom nemen zij niet toe in waarachtige deugd. Deze mensen kunnen nooit geraken tot de ware vrijheid van een vlekkeloos gemoed; noch tot de genade Mijner aangename vertrouwelijkheid en vriendschap, of zij moeten zichzelf eerst geheel verloochenen en dagelijks als ten offer bieden, want zonder dat kan er geen vruchtdragende vereniging bestaan tussen hen en Mij.

Ik heb u zo dikwijls gezegd, en nu zeg ik het nogmaals: Verlaat uzelf, geef uzelf op, dan zult gij den waren inwendigen vrede genieten. Geef u helemaal, omdat gij ook alles krijgt: zonder niets uit, den vraag niets terug: plaats uzelf zuiver en zonder aarzeling bij Mij, dan zult gij Mij krijgen. Dan zult gij vrij van gemoed zijn, en geen duisternis zal u onder den voet trappen. Streef ernaar, bid en wens, dat gij van al uw eigendommen ontbloot worden, en gij naakt den naakten Jezus volgen moogt om voor uzelf te sterven en eeuwig te leven voor Mij. Dan zullen ijdele verbeeldingen, boze droefenis, en overbodige bezorgdheden wijken. En dan zal ook de mateloze vrees en de ongeregelde liefde afsterven geheel en al.

ACHT EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Hoe de mens zich gedragen moet in uiterlijke wederwaardigheden, hoe hij, in alles wat er gebeurt, zich wenden moet tot God.)

Zoon, gij moet er ijverig naar streven, om overal, bij elke daad en bezigheid, inwendig vrij te zijn, en meester over uzelf, zodat gij niet onder de dingen komt te staan, maar wel de dingen onder u, en gij heer en bestuurder wordt van uwe daden, en niet een knecht of een huurling, maar veeleer een vrijgemaakte een ware Hebreeër, doordat gij verkrijgt de bestemming, en de vrijheid, der kinderen Gods, die staande boven het tijdelijke, de eeuwigheid doorvorsen, die met hun linkeroog naar 't vergankelijke kijken, terwijl zij met het rechter het eeuwige aanschouwen, wie het tijdelijke niet zo aantrekt, dat ze er aan kleven, maar die integendeel zelf het tijdelijke tot zich trekken, opdat het hun diene, zoals 't verordend is door God, ingesteld door dien oppersten Werkmeester, die in Zijn schepsel niets ongeordends wil zien.

Indien gij u ook, bij alles wat er gebeurt, niet verlaat op den uiterlijken schijn, noch wat gij ziet of hoort, met vleselijk oog beschouwt, maar altijd bij alles binnentreedt met Mozes in den tabernakel, om den Heer te raadplegen, zo zult gij, bij tijd en wijle, goddelijk antwoord vernemen, en onderricht over vele tegenwoordige en toekomstige dingen, keert gij dan weer terug. Altijd toch keerde Mozes terug naar den tabernakel, om oplossing te krijgen van twijfelachtige vraagstukken, en hulp zocht hij in het gebed, om af te wenden de gevaren die dreigden van de mensen en hun boosheid. Zo behoort ook gij te vluchten in de heimelijkheid van uw hart, en daar innig tot u te roepen den goddelijken bijstand. Daarom leest men, hoe Jozua en de kinderen Israëls door Gibeonieten bedrogen werden: want omdat zij niet eerst de stem Gods ondervraagd hadden, maar te veel geloof hadden geslagen aan allerlei mooie praatjes, zijn zij door hun schijngodsvrucht voor den gek gehouden en achteropgeraakt.

NEGEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat de mens zichzelf en alles aan God moet toevertrouwen.)

Zoon, laat altijd alles van u over aan Mij, Ik zal te zijner tijd alles goed regelen. Wacht Mijn verordening af, want daar zult gij baat bij vinden.

Heer, zeer gaarne laat ik alles aan U over, want wat ik denk en peins, kan mij maar weinig baten. O, mocht ik niet te veel mijmeren over wat mij de toekomst kan brengen, maar mij zonder aarzeling overgeven aan Uw welbehagen!

Zoon, de mens maakt zich dikwijls vreselijk onrustig over iets wat hij graag wil hebben, maar als hij 't verkregen heeft, begint hij anders te voelen: omdat de aandoeningen die eenzelfde ding in hem opwekt, niet altoos dezelfde zijn, maar hem van het ene tot het andere drijven; derhalve valt het hem niet gemakkelijk, ook maar in de kleinste dingen, af te zien van zichzelf.

De ware geestelijke vooruitgang van den mens bestaat in zelfverloochening, en wie zichzelf verzaakt, wordt geheel en al vrij en zonder zorg. Maar de oude Vijand, die zich verzet tegen alles wat goed is, houdt niet op met zijn verleiding, en dag en nacht legt hij vreselijke hinderlagen, in de hoop dat hij den onvoorzichtige zal kunnen storten in den strik van het bedrog: Waakt en bidt, zegt de Heer, opdat gij niet in verzoeking komt.

VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat de mens uit zichzelf niets goeds heeft, en zich op niets beroemen kan.)

Heer, wat is de mens, dat Gij zijner indachtig zijt, en het kind des mensen, dat Gij u zijner aanneemt? Hoe heeft de mens het verdiend, om Uw genade te krijgen? Heer, hoe zou ik kunnen klagen, indien Gij mij verlaat? Of wat voorwendsel kan ik laten gelden, indien Gij niet doet wat ik vraag? Ja, in waarheid moet ik als volgt denken en spreken: Niets ben ik, o Heer, niets kan ik, niets goeds heb ik uit mijzelf: maar in alles schiet ik te kort en altijd streef ik, zonder tot iets te komen. En indien ik niet door U geholpen word, en hier van-binnen onderricht word door U, dan zal ik helemaal lauw worden, en zonder tucht of wijsheid.

Gij evenwel, o Heer, zijt altijd dezelfde, en blijft in eeuwigheid altijd goed en rechtvaardig en heilig, Gij die goed en rechtvaardig en heilig alles doet en met wijsheid beschikt. Maar ik die meer geneigd ben om af te vallen dan om vooruit te gaan, ik blijf niet altijd standvastig in denzelfden toestand, want zeven tijden lopen over mij af in gestadige verandering. En toch wordt het dadelijk beter, als het U behaagt, en Gij Uwe helpende hand uitstrekt, omdat Gij alleen mij kunt, zonder hulp van mensen, helpen, en mij zozeer versterken, dat mijn aangezicht verder niet meer anders gaat staan, maar mijn hart zich alleen naar U wendt, en daar rust vindt.

Daarom, indien ik maar goed wist, hoe alle menselijke vertroosting van mij af te wijzen, hetzij doordat ik de rechte godsvrucht snij verwierf, hetzij doordat ik genoodzaakt werd U te zoeken, omdat er geen mens is, die mij troost geeft, dan zou ik met recht op IJwe genade kunnen hopen en jubelen dat mij een nieuwe troost gegeven werd.

Dank breng ik U, van Wien alles komt, zo dikwijls het mij goed gaat. Maar ik ben ijdelheid en niets voor Uw aangezicht, een zwak mens, die zichzelf niet gelijk blijft. Waarop kan ik mij dus beroemen, of waarom draag ik verlangen, dat ik in tel kom? Kan dat dan geschieden op en om niets? Dat is wel het toppunt der ijdelheid! In waarheid, ijdellijk te roemen is een schandelijk gebrek, en de grootste dwaasheid: omdat het wegtrekt van de ware glorie, en het ons de Hemelse genade ontneemt. Want zolang de mens zichzelf aardig vindt, mishaagt hij U: als hij naar menselijken lof gaapt, verliest hij de ware deugd.

De ware roem toch en de heilige vreugde der verrukking is het, te roemen in U en niet in zichzelf, blij te zijn in Uwen Naam, en niet om eigen voortreffelijkheid ,en in geen enkel schepsel plezier te hebben, dan alleen om U. Niet mijn naam, maar de Uwe zij geprezen, Uw werk worde verheerlijkt, en niet het mijne. Uw heilige Naam zij gezegend, maar mij moge niets toevallen van menselijken lof. Gij zijt mijn Roem, Gij de verrukking mijns harten. In U zal ik roemen en opgetogen juichen, den helen dag lang: maar in mijzelf niet, behalve in mijne zwakheid.

De Joden mogen de eer zoeken, die van mensen komt: ik wil haar alleen van God hebben. Want alle menselijke roem, alle tijdelijke eer, alle wereldse grootheid is ijdele zotheid, wanneer men haar vergelijkt met de eeuwige Heerlijkheid. O, Gij, die zijt de Waarheid en mijn Barmhartigheid, mijn God, Gij, gelukzalige Drievuldigheid, U alleen zij lof, en eer, en deugd en roem, door de eindeloze reeks der eeuwen heen!

EEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over de verachting der tijdelijke eer.)

Zoon, trek het u niet aan, indien gij mocht zien, dat anderen geëerd worden en in-top-geheven, terwijl gij zelf vernederd wordt en veracht. Verhef uw hart tot Mij in den Hemel, dan zult gij niet bedroefd worden, omdat de mensen op aarde u verachten.

Heer, wij leven in blindheid, en door ijdelheid worden wij spoedig verleid. Als ik mijzelf goed onderzoek, dan is mij nooit door enig schepsel onrecht aangedaan, en daarom heb ik geen rechtmatige reden, om mij tegen U te beklagen. Omdat ik echter dikwijls en zwaar heb gezondigd tegen U, zo is het ook billijk, dat alle schepselen gewapend tegenover mij staan. Van rechtswege verdien ik dus schande en verachting; maar U komt lof toe en eer en roem. En indien ik mij niet gereed houd, om gaarne door ieder schepsel veracht te willen worden en verlaten, en tot diep-in helemaal niets te lijken: zo kan ik binnen-ins mij niet tot vrede komen, noch bevestigd en geestelijk verlicht worden, noch geheel en al met U verenigd.

TWEE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat wij geen troost moeten zoeken in vriendschap en liefde der mens c h e n.)

Zoon, indien gij vrede houdt met iemand, omdat hij hetzelfde voelt als gij, en evenzo leeft, dan kan dat niet lang duren, en zal het aanleiding geven tot veel moeilijkheden. Maar indien gij een toevlucht hebt bij de altijd levende en blijvende Waarheid, dan zult gij niet droevig worden, omdat een vriend van u weggaat of sterft. Uw genegenheid voor een vriend moet berusten op Mij, en om mijnentwil hebt gij lief te hebben ieder mens die u bevalt en u zeer lief is in dit leven. Zonder Mij heeft de vriendschap geen kracht en kan zij niet duren, en er is geen ware en reine liefde behalve die Ik heb tezamen gebonden. Zó als-dood moet gij zijn voor dergelijke (door Mij niet gewilde) genegenheden van u-lieve mensen, dat gij zoudt wensen, om (zover 't aan u ligt) zonder enigen omgang met mensen te leven. De mens treedt God des te nader, naarmate hij zich verder afhoudt van allen menselijken troost. En zoveel te hoger stijgt hij op tot God, zoveel dieper hij zich in zichzelf terugtrekt en des te minder waard hij wordt in eigen oog.

Wie echter zichzelf iets goeds toeschrijft, belet dat de genade van God bij hem komt: want de genade van den Heiligen Geest zoekt altijd het hart, dat nederig is. Indien gij uzelf volkomen kondt te niet doen, en van alle geschapene liefde vrij raken, dan zou ik met grote genade in u kunnen uitvloeien. Indien gij uw aandacht vestigt op de schepselen, wordt u iets onttrokken van de aanschouwing des Scheppers. Leer uzelf te overwinnen in alles, ter wille van den Schepper, dan zult gij tot de erkentenis van God mogen komen. Want zo klein en onaanzienlijk iets is, 'ka dien liet onmatig geliefd wordt en in ogenschouw genomen, zo houdt het ons terug van het Allerhoogste, en maakt het ons te schande.

DRIE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Tegenin de lege, wereldse wijsheid.)

Zoon, laat u niet van uw stuk brengen door het fraaie en fijne wat de mensen zeggen. Want het koninkrijk Gods is niet gelegen in woorden, maar in deugdelijke kracht. Sla dus acht op Mijn woorden, zij doen uw hart gloeien en verlichten uw geest, en zo roepen ze in u wakker het berouw, maar schenken ze u evenzeer velerlei troost. Geen woord moet gij ooit lezen om daardoor geleerder of wijzer te kunnen schijnen, neen, studeer en leer alleen hoe men 't afsterven van zonde en gebreken bevordert, want dat zal u meer nut aanbrengen, dan dat gij veel moeilijke vraagpunten onderzoekt.

Al leest gij veel en leert gij dus veel kennen, toch moet gij alles herleiden tot het al-enige Begin. Ik ben 't, die den mensen alles leer wat zij weten moeten, en die zelfs aan de allergeringsten geef een klaarder inzicht, dan zij zouden kunnen leren van iemand, wien ook. Hij, tegen wien Ik spreek, zal spoedig wijs zijn, en hij neemt innerlijk zeer toe. Wee hen, die bij de mensen veel merkwaardigs navorsen, maar weinig letten op de manier waarop zij Mij behoren te dienen. De tijd zal komen, dat Christus zal verschijnen, als de Meester aller Meesters en Heer aller Engelen, om aller mensen lessen te overhoren, dat betekent, om ieders geweten te onderzoeken, één voor één. Alsdan, zal Jeruzalem, met lantaarnen doorzocht, worden, de geheimen der duisternis worden openbaar, en de stemmen, die redeneren en tegenspreken, zwijgen.

Ik ben het, die in één ogenblik het hart des deemoedigen zo zeer verhef, dat het beter in staat wordt, de redenen der eeuwige Wijsheid te begrijpen, dan iemand die tien jaren op de hogescholen heeft geleerd. Wat Ik leer geschiedt zonder geraas van woorden, zonder verwarring van tegenstrijdige meningen, zonder uiterlijke praal, en zonder getwist van argumenten. Ik ben Degene, Die leert om het aardse te minachten, van het tegenwoordige te walgen, het eeuwige te zoeken en dan te proeven, eerbewijzen te ontvluchten, smaad te verdragen, alle hoop op Mij te stellen, niets te begeren buiten Mij, en bovenal Mij vurig lief te hebben.

Want één heeft Mij innig liefgehad, en daar goddelijke dingen geleerd, en wonderbare dingen door gesproken. Door alles te verlaten, is hij meer gevorderd, dan indien hij zich had ingedacht in diepzinnige of haarfijne vraagpunten. Tot sommigen spreek Ik echter over gewone dingen, tot anderen over meer uitzonderlijke: enkelen verschijn Ik zoetjes in tekenen en figuren: weer anderen evenwel openbaar ik Mijn geheimen in veel licht. Alle boeken hebben maar éne stem, doch niet allen onderricht die evenzeer: maar Ik ben inwendig de Leraar der Waarheid, de Onderzoeker der harten, Die de gedachten begrijpt, en de daden bevordert, Ik, die aan ieder uitdeel, wat Ik het geschiktste oordeel voor hem.

VIER EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men zich de uiterlijke dingen niet aan moet trekken.)

Zoon, in vele dingen behoort gij onwetend te wezen, en uzelf als een dode op de aarde te beschouwen, voor wien niets op de wereld meer bestaat. Veel moet gij ook met dove oren voorbijgaan, en liever erom denken wat tot uw vrede dienen kan. Dienstiger is het ook, uw ogen af te wenden van wat u moet mishagen, en ieder zijn eigen zin te laten doen, dan toe te geven aan uw lust tot strijd en getwist. Wanneer gij op goeden voet staat met God en Zijn oordeel in aanmerking neemt, zult gij des te gemakkelijker kunnen verdragen, dat gij het onderspit in iets delft.

O, Heer, waartoe zijn wij gekomen? Zie, een tijdelijke schade, daar weent men om, voor een matig winstje wordt er gewerkt en gelopen; maar een geestelijk nadeel lijdt men, zonder er om te denken, en in later tijd komt men er ternauwernood op terug. Men slaat acht op wat ons weinig of niets kan baten: en wat onmisbaar is dat gaat men achteloos voorbij: want de gehele mens verliest zich in uiterlijke dingen en, tenzij hij gauw weer tot zijn verstand komt, blijft hij in die uiterlijkheden gaarne stil liggen.

VIJF EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK,

(Dat men niet iedereen moet geloven, omdat woorden gemakkelijk uit den mond vliegen.)

Geef mij Uw hulp, o Heer, in droefenis, want mensenhulp baat mij niet. O, hoe dikwijls heb ik daar geen trouw gevonden, waar ik toch dacht dat zij aanwezig was! En hoe vaak heb ik haar dáár aangetroffen waar ik haar helemaal niet had verwacht! Al onze hoop op mensen is ijdel, maar het heil der rechtvaardigen, o, God, berust op U. Zij daarom gezegend, o Heer en God, voor alles wat ons overkomt! Wij zijn zwak en wankelbaar en snel worden wij bedrogen en geheel en al veranderd.

Welke mens kan zo voorzichtig en behoedzaam in alle dingen voor zichzelf waken dat hij nooit kan vervallen in enige teleurstelling of verlegenheid? Maar wie, o Heer, op U vertrouwt, en U zoekt met eenvoudig, eerlijk hart, die valt niet zo gemakkelijk. En mocht hij tot enige verdrietelijkheid zijn vervallen, ja, al ware hij ook nog zo erg in de benauwing geraakt, snel zal hij, door U eruit gered worden, of door U worden vertroost, omdat Gij niet verlaat hem die tot het einde op U blijft hopen. Want slechts zelden is een vriend zo trouw, dat hij volhardt om Uw vriend te blijven, ook als alle omstandigheden tegen U zijn. Gij alleen, o Heer, zijt de geheel en al getrouwe in alles, en buiten U bestaat er niet een zodanige als Gij.

O, hoe goed heeft dat begrepen de ziel, die zeide: Mijn geest is sterk geworden, want gegrondvest is hij in Christus. Indien het ook zo met m i ware, dan zou de vrees voor mensen mij, niet zo gemakkelijk kwellen, noch zouden de pijlen der woorden mij zo prikkelen. Wie kan alles voorzien, wie is bij machte, van te voren zich te hoeden voor komend kwaad? Als zelfs datgene wat men voorzien heeft ons bezeren kan, hoe kan het dan anders of wat niet voorzien is moet ons wredelijk slaan? Maar waarom heb ik, arme, niet beter vooruitgezien? Waarom heb ik anderen zo gemakkelijk geloofd? Ach, mensen zijn wij, niets anders als broze mensen, ofschoon velen ons engelen wanen en noemen. Wien zal ik geloven, Heer, behalve U? Gij zijt de Waarheid, die niet bedriegt, noch bedrogen kan worden. En nogmaals: Ieder mens is in zijn woorden leugenachtig, zwak, onstandvastig en wankelbaar; zó zelfs, dat men, bij het eerste horen, nauwelijks moet geloven wat rechtuit in ons gezicht schijnt te worden gezegd.

Hoe voorzichtig hebt Gij mij gewaarschuwd, om op te passen voor de mensen, en dat zelfs de huisgenoten van een mens zijn vijanden zijn. En men moet zelfs niet geloven als iemand zegt: Let hierop of daarop. Door mijn schade heb ik geleerd, en moge ik daardoor voorzichtiger zijn geworden, en niet nog dwazer dan ik ben. Wees voorzichtig, zegt iemand, wees voorzichtig, en houd het voor u, wat ik zeg. En terwijl ik nu zwijg, en geloof dat het verborgen blijft, kan gene toch niet verzwijgen, wat hij gezwegen wil hebben, maar dadelijk verklapt hij mij en zichzelf, en ik hoort niet meer van hem. Bescherm mij tegen dusdanige praatzieke en onvoorzichtige mensen, o Heer, opdat ik niet in hun handen moge vallen, noch zelf ooit iets dergelijks bedrijven als zij. Moge ik zelf altijd hetzelfde zeggen en de waarheid, en houd de slimme tong der bozen verre van mij. Waar ik geen last van wil hebben, daar moet ik ook zeer voor op mijn hoede zijn.

O, hoe goed en vreedzaam is het, over anderen te zwijgen, noch onverschillig alles te geloven, noch gemakkelijk-weg verder te gaan met spreken dan men mag, maar zichzelf aan weinigen bloot te leggen, en U altijd te zoeken als Naspeurder van ons hart, en niet door iederen wind van woorden heen en weer geslingerd te worden, maar te wensen dat alle inwendige en uiterlijke dingen gebeuren naar het welbehagen van Uw wil. O, hoe zeker en veilig behoudt men de genade des Hemels, wanneer men de menselijke schijnbeelden ontvlucht, en niet sterk verlangt naar 't geen om ons henen bewondering schijnt te wekken, maar met al onzen ijver nastreeft datgene wat ons leven beter maakt en er inwendige kracht aars geeft. O, God! hoevelen mensen heeft het schade berokkend, dat hun deugd bekend werd en te spoedig werd geprezen! Hoe geheel en al gunstig heeft gewerkt de genade, die stilzwijgend werd aanvaard en achteraf gehouden in dit broze leven, dat toch geheel terecht een beproeving en een krijgsdienst geheten wordt.

ZES EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(De mens moet geen acht slaan op het kwaadspreken der mensen, maar vertrouwen stellen in God.)

Zoon, sta vast en hoop op Mij. Wat zijn woorden anders als woorden? Zij vliegen door de lucht, maar een steen doen zij geen kwaad. Zijt gij schuldig, dan moet gij denken, dat gij u graag zult willen verbeteren: maar indien gij geheel onschuldig zijt, laat het dan in u omgaan, dat gij dit gaarne voor God wilt verdragen. Het is weinig genoeg, dat gij slechts door woorden hebt te lijden, van tijd tot tijd, daar gij nog niet de zware zweepslagen verdragen kunt. En waarom anders treffen zulke kleinigheden u zo diep, als dat gij nog zo vleselijk zijt, en meer op de mensen let dan gij behoort te doen? Want omdat gij bang zijt, dat men u zal verachten, wilt gij niet berispt worden om uw overtredingen, maar probeert ge u te dekken met het schaduwhoedje der zelfverontschuldiging.

Maar onderzoek uzelf eens wat beter en kom er dan voor uit, dat nog de wereld in u leeft en de ijdele begeerte om den mensen te behagen. Want als gij er voor terugschrikt, bespot te worden of terechtgesteld om uw gebreken, dan is het wel zeer zeker, dat gij nog niet de ware nederigheid kent, en gij der wereld nog niet afgestorven zijt. Maar hoort gij naar Mijn woord, dan zal 't u niet kunnen schelen, al hoordet gij de mensen tienduizend lelijke woorden zeggen. Zie, al werd alles tegen u gezegd, wat men maar kan verzinnen met de grootste kwaadaardigheid, wat kan 't u schaden, indien gij 't alles aan u voorbij laat gaan, en het geen strootje Waard acht. Denkt gij, dat ge er één haar door zult verliezen?

Maar wie zijn hart niet richt op 't inwendige en God niet voor ogen houdt, wordt gemakkelijk door een woord van berisping gekrenkt. Wie echter op Mij vertrouwt, en niet zijn eigen oordeel wil vol zal niet bang zijn voor de mensen. Want Ik-gen, ben de Rechter, die alle heimlijkheden doorziet: Ik weet, hoe alles gegaan is: Ik weet wie onrecht doet en wie er door lijdt. Door Mij is 't onaangename woord in de wereld gekomen: Ik heb het doen spreken, opdat daardoor de gedachten zouden geopenbaard worden, die in de harten van velen zijn. Ik zal den schuldige en den onschuldige oordelen, maar belden heb ik eerst willen keuren door een verborgene rechtspraak.

Getuigenis der mensen is dikwijls vals: Maar Mijn oordeel is waarachtig, en zal blijven bestaan en niet onderstboven geworpen worden. Meestal blijft het verborgen, en weinigen wordt het tot in bijzonderheden klaar: toch dwaalt het nooit en kan niet dwalen, al lijkt het het ook, in de ogen der dwazen, niet juist. Daarom moet men tot Mij gaan, in alle betwistbare zaken, en niet zich beroepen op de willekeur van eigen inzicht. De rechtvaardige toch zal niet verschrikt worden, wat God hem ook moge toezenden. Al wordt er ook iets onrechtvaardigs te berde gebracht tegen hem, 't zal hem niet veel kunnen schelen. Maar ook zal hij niet opspringen in ijdele vreugde, als iemand hem op redelijke gronden verdedigt. Want hij zal nagaan en bedenken, dat Ik Degene ben, Die de harten proeft en; de nieren, en Die niet oordeelt naar het uiterlijk en den menselijken schijn. Want dikwijls is strafbaar voor Mij wat naar het oordeel der mensen prijzenswaardig heten moet.

Heere God, rechtvaardig Rechter, Gij, Sterke en Geduldige, die de broosheid en de boosheid der mensen kent, wees Gij mijn Kracht en mijn Toeverlaat; want mijn geweten is mij niet voldoende. Gij weet wat mij onbekend is: en daarom moet ik al Uwe, straffen en berispingen verdragen met een nederigen en zachtmoedigen geest. Wil mij dus genadiglijk ver dikwijls ik niet aldus gehandeld heb, en-geven, zo verleen mij wederom Uw genade, om mij daardoor des te geduldiger te doen lijden. Want beter en liever is het mij, voor de rechtvaardiging van mijn geheimste geweten, dat ik Uwe overvloedige barmhartigheid en vergiffenis ontvang, dan dat ik mij eigen inbeeld gelijk te hebben. Ofschoon ik mij-gerechtig geen kwaad bewust ben, toch ben ik daarom niet gerechtvaardigd: want waar Uwe barmhartigheid niet meehelpt, daar kan geen sterveling in Uw ogen gerechtvaardigd heten.

ZEVEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Ter wille van het eeuwige leven, moet de mens alles verdragen en ondergaan.)

Zoon, laat u niet kleinmoedig maken door den arbeid, dien gij aanvaard hebt ter wille van Mij, evenmin als door de kwellingen die Ik u opleg: maar Mijn toezegging en belofte, moet u sterken en troosten bij alles wat u overkomt. Want Ik volsta om u te betalen en 't goed te maken boven alle maat en begrip. Het duurt niet zo lang, dat gij hier moet arbeiden, noch zult gij altijd u bezwaard voelen door smart. Wacht maar een beetje, dan zult gij snel een einde zien komen aan uw kwalen. De stonde zal eens daar zijn, dat al uw arbeid en onrust ophouden zal. Alles is kort en gering, wat voorbijvliegt met den tijd.

Doe ijverig wat gij doet: arbeid getrouwelijk in Mijnen wijngaard, en Ik zal uw, Loon zijn. Schrijf, lees, zing, zucht, zwijg, bid en doorsta den tegenspoed als een man: het eeuwige leven is 't wel waard, dat gij dezen, ja, nog zwaarderen kamp ervoor bestaat. De vrede zal komen op den dag, die slechts aan God bekend is, dan zal het niet dag of nacht zijn, zoals thans, maar allerwege licht en eindeloze klaarheid vaste vrede en veilige rust. Dan zult gij niet zeggen: “Wie zal mij bevrijden van dit lichaam dat den dood behoort?" en niet: ,,Wee mij, dat mijn inwonerschap hier verlengd is!" want de dood zal dan terneergebliksemd liggen, en heersen zal er een eindeloos heil, zonder enige angst, een zalige blijdschap, en verkeren zult gij, zonder ophouden, in een gezelschap, dat u zoet en aangenaam zal zijn. O, als gij gezien hadt de eeuwige kronen der heiligen in den Hemel, en hoe nu daar zelfs zij opjuichen in glorie, die in deze wereld veracht werden, en nauwelijks het leven waardig werden geacht: voorwaar, gij zoudt u dadelijk neerbuigen tot op de aarde, en liever wensen ieders slaaf te zijn, dan heer en meester over ook maar één enkelen mens: noch zoudt gij begeren, hier vrolijke dagen te doorleven, maar veeleer verheugdet ge u, dat ge om Gods wil geplaagd werdt en uw allerhoogste winst zoudt gij het achten, indien gij onder de mensen als van geen waarde werdt beschouwd.

O, als gij dit begreept, en het diep in u doordrong, hoe zoudt gij dan nog, zij het ook slechts éénmaal, durven klagen? Behoort men dan niet om 't eeuwige leven te behalen, alle moeiten en smarten te doorstaan? Het is voorwaar geen kleinigheid, te winnen of te verliezen het koninkrijk Gods. Zie, Ik en alle heiligen, die in dezen tijd een groten strijd hebben gevoerd, hebben nu troost en vreugde, en veiligheid en rust, en zullen eindeloos met Mij in ’t Rijk Mijns Vaders zijn.

ACHT-EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over den dag der Eeuwigheid en de benauwingen dezes levens.)

O, allerzaligste Woning, die de Hemelse Stad is! O, opperstheldere Dag der Eeuwigheid, die niet door nacht wordt verduisterd, maar altijd lichtgemaakt door de Hoogste Waarheid, Dag, die altijd blijde is en altijd veilig, en die nooit omslaat in het tegendeel. O, mocht die dag oplichten en kwame dit alles hier, wat des Tijds is, tot zijn einde! Hij licht wel blinkend voor de Heiligen in eindeloze klaarheid, maar wie nog als pelgrims hier op aarde vertoeven, zien hem alleen van verre en als in een spiegel.

De burgers des hemels weten, hoe vreugderijk die Dag is: maar de verbannen zonen van Eva zuchten, zo bitter en vervelend als die andere is. Den dag, bedoel ik, van dezen korten en kwaden tijd, die vol van smarten en angsten is: waar de mens door vele zonden wordt bezoedeld, door vele hartstochten in den strik gelokt, door vele vrezen gestriemd, door vele zorgen uit elkaar gescheurd, door vele nieuwsgierigheden en ijdelheden verward, door vele dwalingen overstelpt, door velen arbeid ten dode vermoeid, door vele aanvechtingen bemoeilijkt, door wellusten ontzenuwd, en gemarteld door gebrek.

O, wanneer komt er een eind aan deze kwalen? Wanneer zal ik verlost worden uit de ellendige slavernij mijner ondeugden? Wanneer zal ik mij ten volle in U kunnen verheugen? Wanneer zal ik zonder enig beletsel wezen en in de ware vrijheid, zonder enige bezwaring van lichaam en geest? Wanneer zal er een stevige, onwankelbare en helemaal zekere vrede zijn, vrede van binnen en van buiten, vrede die vaststaat aan allen kant? Goede Jezus, wanneer zal ik staan, waar ik U mag zien? Wanneer zal ik de heerlijkheid Uws Hemelrijks aanschouwen? Wanneer zal ik alles in alles hebben? O, wanneer zal ik bij U mogen zijn in Uw koninkrijk, dat Gij, van der eeuwigheid, gereed hebt gehouden voor hen, die U lief zijn? Maar verlaten ben ik als een arme balling op een vijandige aarde, waar dagelijks oorlogen en grote rampen zijn.

Vertroost mijne ballingschap, verzacht mijne smart, omdat mijn ganse verlangen tot U omhoog zucht. Want alles wat deze wereld als troost mij biedt, is mij niet anders als een last. U begeer ik diep inwendig te genieten, maar ik ben niet in staat U te grijpen. Ik wens het hemelse aan te hangen, maar de tijdelijke dingen en onafgestorven hartstochten trekken mij terneer. Met mijn geest wil ik boven alle dingen staan, maar mijn vlees dwingt mij te blijven een slaaf van alles. Zo strijd ik, ongelukkig mens, met mijzelf, en maak ik het mijzelf moeilijk, daar mijn geest naar boven en mijn vlees naar de laagte wil.

O, hoe moet ik inwendig lijden, als ik mij binnen-in mij bezig houd met den Hemel, maar de troep der vleselijke lusten mij tezelfdertijd tegen terwijl ik lig te bidden: Mijn God, ga niet van-streeft, mij, weg, noch verwijder U in toorn van mij, die Uw slaaf ben! Slinger Uw bliksem uit en verstrooi die menigte. Schiet Uw pijlen af, en alle waanbeelden van den Boze zullen vluchten in verwarring. Verzamel mijne zinnen tot U: doe mij al het wereldse vergeten: maak dat ik snel wegwerpen en verachten ,ga al de bedrieglijke spooksels der zonde, kom mij te hulp, eeuwige Waarheid, opdat er geen trots noch weelderigheid in mij overblijve! Kom, o hemelse Zoetheid, en alle onzuiverheid zal vlieden van voor Uw aangezicht vergeef mij ook en wees barmhartig toegevend voor mij, zo dikwijls ik in mijn gebed nog aan iets anders mocht denken als aan U: Want ik beken naar waarheid, dat ik dikwijls heel verstrooid ben. Ja, veelmaals been ik in waarheid niet daar, waar ik lichamelijk sta of zit: maar veeleer ben ik dan op die plaatsen, waarheen mijn gedachten trekken. Daar toch ben ik, waar mijn gedachte is. En ik denk het meeste aan datgene waarvan ik houd. Snel en gemakkelijk toch komt mij iets in de gedachte, wat mij van nature plezier doet of door de gewoonte behaagt.

Vandaar dat Gij, Waarheid, openlijk gezegd hebt: Waar uw schat is, is ook uw hart. Als ik den hemel liefheb, denk ik graag over het hemelse. Heb ik de wereld lief daarentegen, dan verheug ik mij ook in de zaligheid der wereld en bedroef mij over haar tegenspoed. Als ik het vlees liefheb, stel Ik mij vaak de dingen voor, die des vlezes zijn. Maar heb ik den geest lief, dan vind ik er een genoegen in over geestelijke dingen te peinzen; Want datgene wat ik liefheb, daar spreek ik en hoor ik ook gaarne over, en breng dus de beelden ervan met mij naar huis, maar zalig is de mens, o Heer, die om Uwentwil allen schepselen verlof geeft om weg te gaan, die der natuur geweld aandoet, en door den vurigen ijver van zijn geest de begeerten van zijn vlees aan het kruis slaat, opdat het gelouterde geweten een rein gebed tot U moge opzenden en hij waardig zij om deel te nemen aan de reidansen en zangen der engelen, terwijl hij al het aardse binnen hem en buiten hem als niet bestaand beschouwt.

NEGEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over het verlangen naar het eeuwige leven en hoeveel goeds ons daar te wachten staat.)

Zoon, als gij voelt dat het verlangen naar de eeuwige zaligheid van bovenaf in u wordt neergestort, zodat gij begeren gaat de tent uws lijfs te verlaten, opdat gij Mijn klaarheid zoudt kunnen aanschouwen, zonder dat er een schaduw voor schuift, dan moet gij uw hart wijd open zetten, en deze heilige inblazing aanvaarden met de volle kracht van uw begeerte. Breng dan der opperste Goedheid ruimsten dank ervoor, dat zij zo genadig met u handelt, u zo spoedig bezoekt, u zo vurig opwekt, en u zo machtig optilt, opdat gij niet door uw eigen gewicht heen valt naar het aardse. Want gij krijgt dat niet door uw denkingen of strevingen, maar alleen omdat gij er toe waardig zijt gekeurd door de Opperste Genade, die op ons neerziet, opdat gij toe moogt nemen in deugd en nog grotere nederigheid, u zelf zoudt toerusten voor de worstelstrijden die komen zullen, en ge u beijveren zoudt om Mij aan te hangen met al de liefde van uw hart, en Mij tot het einde met ijverigen wil te dienen.

Zoon, het vuur brandt dikwijls maar zonder rook gaat de vlam niet omhoog: Zo branden ook de verlangens van sommigen omhoog tot den hemel, en toch zijn zij niet vrij van de aanvechting der vleselijke lust. En daarom gaat, wat zij zo begerig van hem verlangen, niet ter ere Gods alleen in hen om. Dusdanig is ook dikwijls uw verlangen, dat gij zo listiglijk en lastiglijk opdringt. Want zuiver en volmaakt kan niet datgene wezen wat besmet is met eigenbelang.

Gij moet smeken niet om wat u plezierig en gemakkelijk zou zijn, indien gij 't verkreegt: maar om datgene wat Mij welbehaagt en strekt tot Mijn eer: want, als gij alles goed inziet, moet gij Mijne verordening en bevelen voortrekken boven uwe verlangens en alles wat begeerlijk is.

Ik ken uw verlangen en heb dikwijls uw zuchten gehoord: want nu reeds zoudt ge willen zijn in de vrijheid en de heerlijkheid der kinderen Gods: nu reeds verheugt ge u op de eeuwige Woning en het hemelse Vaderland, dat van vreugde vol is, maar toch is die nu nog niet gekomen: thans is het nog een heel andere tijd, n.l. de tijd van oorlog, arbeid en beproeving. Gij wenst overladen te worden met het hoogste Goed: maar op deze wijze zult gij dat niet kunnen bereiken. Ik besta: verwacht mij, zegt de Heer, totdat het rijk Gods komt.

Hier op aarde moet gij alsnog beproefd worden en in vele dingen geoefend. Tussenbeiden zult gij troost krijgen, maar een ruime overvloedigheid daarvan is u niet gegund. Versterk u dus en sta stevig, zowel in wat gij doen moet, als in wat gij moet lijden en moeilijk dragen kunt. Gij moet als 't ware een nieuw mens aantrekken, want in een ander mens veranderd worden. Gij behoort dikwijls te doen wat gij niet wilt, en wat gij graag wilt, dat zult gij moeten laten. Wat anderen behaagt, zal voortgang hebben, maar wat ú behaagt, dat zal niet ver komen. Wat anderen zeggen, zal worden aangehoord, maar wat gij zegt, daar zal geen acht op worden geslagen. Anderen zullen vragen en krijgen; gij daarentegen zult vragen, maar gij ontvangt niets.

Anderen zullen hemelhoog verheven worden, maar over u zal enen zwijgen. Aan anderen zal dit of dat worden opgedragen; maar gij zult nuttig geacht worden voor niets. Daarom zal uw geaardheid soms droevig wezen en moeilijk zal het vallen, om dat alles stilzwijgend te verdragen. Door deze en tal van dergelijke dingen, pleegt de trouwe knecht Gods beproefd te worden in hoeverre hij van zijn eigen Ik kan afzien en zichzelf en alles verzaken. Nauwelijks is er iets, waardoor gij zo’n behoefte krijgt om eindelijk te sterven, als dat gij ziet en ondergaan moet wat strijdig is met uw wil: vooral wanneer u bevolen wordt om dingen te doen, die u niet passen, en die u allerminst nuttig lijken voor uzelf. En omdat gij geen weerstand durft bieden aan een hogere macht, onder wier heerschappij gij staat, daarom dunkt het u hard, op den wenk van een ander te wandelen en te lopen, en helemaal na te laten wat gij zelf graag woudt.

Maar, mijn zoon, gij moest ook in overweging nemen de vrucht dezer inspanning, hoe snel zij een einde neemt en hoe overgroot de beloning ervan is: en dan zult gij haar niet meer zo zwaar tillen, maar een krachtige vertroosting ontvangen voor uw geduld. Want voor den Beringen wil hier, dien gij nu vrijwillig laat varen, zult gij altijd uw wil kunnen voldoen in den hemel. Daar toch zult gij alles vinden, wat gij wilt, en alles wat gij maar zoudt kunnen ver Daar zult gij in staat zijn tot al het goede,-langen. zonder dat gij bang behoeft te zijn, dat gij het weer zult verliezen. Daar zal uw wil, altijd één met den Mijne, niets begeren wat buiten u ligt, of wat gij alleen zoudt krijgen. Daar zal niemand u weerstand bieden, niemand over u klagen, niemand u belemmeren, niemand u in den weg staan: maar alles wat gij verlangt zal dadelijk aanwezig zijn, en uw hele begeerte spijzigen en tot aan den rand vervullen. Daar zal ik geven glorie in plaats van den smaad, dien gij ondergaan moest, het kleed der eer om uw rouw te vervangen, en in plaats van de allerlaagste plaats, die gij inneemt, een zetel in het Koninkrijk der Hemelen, voor de eeuwigheid. Daar zal aan den dag treden de vrucht der gehoorzaamheid, de akeligheid van het berouw zal plezier hebben en de nederige onderworpenheid zal roemrijk worden gekroond.

Nu dan, buk nederig onder de handen van allen, en let er niet op, wie dit gezegd heeft of dat bevolen, maar zorg er ten zeerste voor, dat gij alles wat een meerdere of een mindere of een van uws gelijken van u geëist heeft, of u met een wenk bevolen, geheel en al ten goede opneemt, en oprecht met uw wil te vervullen streeft. Laat de ene dit zoeken, en een ander dat, laat deze zich hierop beroemen, en gene op wat anders, en daarom duizendmaal geprezen worden: maar gij moet u hierin verheugen, noch daarin, maar in uw zelfversmading en in de eer en het welbehagen van Mij alleen. Wensen moet gij, dat zowel in leven als in dood, God altijd in u verheerlijkt worde.

VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Hoe de mens, die in nood verkeert, zich over moet geven in de handen Gods.)

Heere God, Heilige Vader, wees gezegend nu en in der eeuwigheid, omdat alles zo gedaan wordt als Gij het wilt, en alles goed is, wat Gij doet. Uw knecht verheugt zich in U, niet in zichzelf, noch in iemand anders: omdat Gij alleen mijn Blijdschap zijt, mijn Hoop en mijn Kroon, mijn Vreugd en mijn Eer, o Heer! Wat heeft Uw knecht, buiten wat hij van U gekregen heeft, ook zonder dat hij 't verdiende? Alles wat Gij gaaft en deedt, is het Uwe. Ik ben een arme, die van zijn jeugd af in moeilijkheden zit, en mijn ziel wordt soms tot tranen bedroefd, en soms ook in de war gemaakt door het lijden dat haar bedreigt.

Ik begeer de vreugd van den vrede: ik eis den vrede, dien Uw kinderen hebben, die in het licht der Vertroosting geweid worden door U. Indien Gij den vrede schenkt, indien Gij deze heilige vreugde mij ingiet, dan zal de ziel van Uw knecht vol lofgezang zijn en aandachtig in Uw lof. Maar als Gij U onttrokken hebt, zoals Gij dikwijls pleegt, dan zal zij niet kunnen lopen op den weg Uwer bevelen, maar veeleer zullen dan zijn knieën zich buigen, opdat hi} zich tegen de borst kunne slaan: want het is niet met hem gesteld, zoals gisteren en eergisteren, toen Uw licht op zijn hoofd scheen, en hij in de schaduw Uwer vleugelen beschermd werd tegen de aanvechtingen die op hem losstormen.

Rechtvaardige en altijd te prijzen Vader, de stonde komt, dat Uw knecht op de proef wordt gesteld. Beminde Vader, passend is het, dat te dezer ure Uw knecht iets voor U lijdt. Vader, die altijd vereerd moet worden, de stonde komt, die Gij van der eeuwigheid wist dat zou moeten komen, dat Uw knecht een kleinen tijd uitwendig ternederligt, terwijl hij toch inwendig altijd met U leeft. Een weinig zal hij veracht worden en voor de mensen gedeemoedigd en vernederd, en door lijden en zwakte zal hij worden terneergedrukt, opdat hij wederom met U verrijze in den dageraad van het nieuwe licht, en verheerlijkt worde in de hemelse gewesten. Heilige Vader, Gij hebt het zo geordend en zo gewild, en datgene is gebeurd wat Gij-zeil hebt bevolen.

Dat is echter de genade, die Gij Uw vriend bewijst, dat hij in deze wereld moet lijden, en gekweld worden ter liefde van U, zo dikwijls en op de wijze waarop Gij zult toelaten dat dit geschiede. Zonder Uw raad en voorziening en zonder oorzaak geschiedt niets in de wereld. Goed is het voor mij, o Heer, dat Gij mij vernederd hebt, opdat ik Uwe rechten lere kennen en ik alle verheffing des harten en zelfaanmatiging van mij afwerpe. Nuttig is het mij ook, dat de schaamte mijn gelaat bedekt heeft, opdat ik U meer zoeke dan de mensen, om mij te troosten; ik heb ook hieruit Uw ondoorgrondelijk oordeel zeer leren vrezen, dat Gij den rechtvaardige wel met den boze, maar toch niet zonder rechtvaardigheid en billijkheid straft.

Dank zeg ik U, dat Gij mijne zonden niet gespaard hebt, maar mij met bittere zweepslagen hebt plat gekneusd, door mij van binnen en van buiten smarten en benauwingen toe te zenden. Niemand van allen, die onder den hemel zijn, geeft mij troost, dan Gij alleen, mijn God en Heer, Gij, Hemelse Geneesheer der zielen, Die slaat en weer geneest, Die naar de Hel brengt, maar ook vandaar weer terughaalt. Uw tucht zij over mij, en Uwe roede zelve zal mij leren.

Zie, lieve Vader, ik ben in Uwe handen, en onder de roede Uwer bestraffing buig ik mij. Sla hard op mijn rug en op mijn nek, opdat ik mijn kromming buige naar Uwen wil. Maak van mij een .deemoedigen en godvruchtigen discipel, zoals Gij gaarne doet, opdat ik geheel en al wandele op Uwen wenk. Ik geef mijzelf en al het mijne aan U over, om verbeterd te worden, want beter is het, dat ik hier word gegrepen dan hiernamaals. Gij weet alles, ook ieder ding afzonderlijk, en niets in het menselijke geweten blijft U verborgen. Voordat iets gebeurt, weet Gij dat het komen zal, en niemand behoeft U te onder richten over, noch te herinneren aan datgene, wat op aarde geschiedt. Gij weet, wat bevorderlijk is voor mijn vooruitgang en hoezeer de kwelling dient om de roest der ondeugden af te wissen. Doe met mij naar Uw gewenste welbehagen, en versmaad niet mijn zondige leven, dat niemand beter en duidelijker dan U bekend is.

Heer, doe mij weten wat te weten is, liefhebben wat liefgehad moet worden, en datgene prijzen, wat U het allermeeste behaagt: doe mij hoogachten wat U kostelijk schijnt en afkeuren wat in Uwe ogen slecht is. Laat mij niet oordelen naar wat mijn lichamelijke ogen zien, noch denken en voelen, zoals de oren der onervarene mensen alles horen: maar leer mij met een waarachtig oordeel zinnelijke en geestelijke dingen onderscheiden, en bovenal moge ik altijd vragen, naar wat de wil van Uw welbehagen is.

De zinnen der mensen bedriegen zich dikwijls in het oordelen: ook wie deze wereld liefhebben, bedriegen zich dikwijls, doordat zij, alleen het zichtbare liefhebben. Wordt een mens er beter door, dat hij door anderen hooggeschat wordt? Een valse bedriegt den valse, een ijdele den ijdele, een blinde den blinde, een zwakke den zwakke, als hij hem prijst en verheft, en in waarheid schendt hij hem des te meer, als hij hem zonder reden prijst. Want zo groot iemand is in Uwe ogen, zo groot is hij ook, maar niet méér, zegt de nederige St.Franciscus.

EEN EN VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men zich krachtig moet toeleggen op kleine werken, indien men niet sterk genoeg is voor de grootste.)

Zoon, niet altijd kunt gij leven in het ijverig verlangen naar, in de benaderende betrachting van de hoogste deugden, en evenmin kunt gij gestadig staan op de bovenste trede der innerlijke beschouwing, neen, vanwege de erfzonde hebt gij 't soms nodig, dat gij afdaalt tot de lagere verrichtingen, en dat gij, zelfs al wilt gij niet en al walgt gij er van, de lasten van dit vergankelijke leven draagt. Want walging en bezwaardheid moet gij ondervinden, zolang gij met u omdraagt dit sterfelijke lijf. Zo lang gij in het vlees zijt, moet gij dus vaak u beklagen en zuchten over den last van het vlees, die u belet u geheel en al, zonder ophouden, te wijden aan de geestelijke bezigheden en de beschouwing van het goddelijke.

Dan is het goed voor u, om een uitkomst te zoeken in nederige en uiterlijke werken, handenarbeid, b.v., en u te verkwikken met goede daden te doen, terwijl gij met vast vertrouwen afwacht Mijn komst en neerdaling uit den Hemel, en geduldig verdraagt uw ellende en de ogenblikkelijke dorheid van uw geest, totdat Ik wederom bij u kom en u van al uw angst bevrijd. Want Ik zal maken, dat gij alle inspanning wegzet uit uw geheugen, en u inwendig rustig gaat voelen. Ik zal de weilanden der Heilige Schrift voor u uitbreiden en dan zult gij, met verruimd hart, den weg kunnen inslaan van Mijn geboden. En dan zult gij zeggen: De gebeuringen van dezen tijd voegen zich niet samen met de glorie, die in de toekomst aan ons zal geopenbaard worden.

TWEE EN VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(De mens moet zich niet houden voor iemand, die waardig is, troost te ontvangen, maar eer voor een, die zweepslagen verdient.)

Heer, niet waardig ben ik Uw vertroosting noch enige andere geestelijke hulp: en daarom handelt Gij rechtvaardig met mij, als Gij mij in gebrek en verlatenheid doet zijn. Want al zou ik een zee van tranen kunnen storten, toch zou ik daardoor Uw vertroosting nog niet waardig worden. Derhalve verdien ik alleen, om gegeseld en gestraft te worden, omdat ik U dikwijls zwaar heb beledigd en in velerlei opzicht gezondigd heb. Derhalve, als ik alles goed naga, verdien ik zelfs geen klein beetje troost. Maar Gij, goedertierene en barmhartige God, Die niet wilt dat Uwe werken te niet gaan, Gij begenadigt Uwen knecht, die geen verdienste heeft door zichzelf, door hem op bovenmenselijke wijze te troosten, en laat, zoo, in de vaten Uwer barmhartigheid, den rijkdom Uwer goedheid zien. Want Uwe vertroostingen zijn niet te vergelijken met de welwillende babbelpraatjes der mensen.

Waarmee heb ik het verdiend, o, Heer, dat ik enigerlei hemelse vertroosting mag ontvangen? Ik weet zeer wel, dat ik niets goeds gedaan heb, ja, dat ik altijd geneigd ben geweest tot het slechte, en traag in mijn pogingen om mij te verbeteren. Dat is de waarheid, die ik niet bij machte ben te ontkennen. Als ik 't anders zei, zoudt Gij tegen mij opstaan, en niemand zou er zijn, die mij verdedigen kon. Wat heb ik verdiend voor mijne zonden, als 't niet is de hel en het eeuwige vuur? In waarheid moet ik bekennen, naardien ik elks spot en verachting waard ben, dat het mij niet zou passen, gerekend te worden tot hen, die in U geloven. En ofschoon ik dat niet graag hoor, zal ik toch, tegen mijzelf in, maar ter wille van de waarheid, mijne zonden aantonen en berispen, opdat ik daardoor misschien des te gemakkelijker Uwe barmhartigheid verwerven moge.

Ik, schuldige en vol van schande, wat moet ik zeggen? Ik heb geen mond om iets anders te zeggen, behalve dit éne woord: Gezondigd heb ik, Heer, gezondigd: heb medelijden met mij en vergeef mij. Laat mij een kleine wijle, opdat ik uitklage mijn smart, voordat ik ga naar het duistere land, dat bedekt is met het donker des doods. Wat anders begeert Gij van een ellendigen, schuldigen zondaar, als dat hij verteerd worde door berouw en zich vernedere voor zijne zonden? Uit het waarachtige berouw en den deemoed des harten wordt de hoop op vergeving geboren, het verschrikte geweten wordt erdoor bevredigd, de verloren genade teruggegeven, de mens wordt er door beschermd voor Uw aandreigenden toorn, en zodoende ontmoeten elkander, in een heiligen kus, God en de ziel des berouwvollen zondaars.

Het nederige berouw der zondaren is voor U, o Heer, een aangenaam offer, veel zoeter geurende voor Uw aangezicht dan damp en wierook. Het is ook de aangename zalf, die Gij, wildet dat gegoten werd over Uwe heilige voeten; want een berouwvol zich vernederend hart hebt Gij nooit versmaad. Daar is ook de plaats van toevlucht van voor het aangezicht des kwaden Vijands. En daar, in het berouw, wordt verbeterd en afgewassen wat men van elders heeft opgelopen en waarmee men bezoedeld is geworden.

DRIE EN VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Hoe men de gunst Gods deelachtig moet worden.)

Zoon, Mijne genade is iets zeer kostelijks, en mag niet vermengd worden met uitwendige dingen, noch met aardsen troost. Gij behoort dus alle beletselen der genade van u af te werpen indien gij hare instorting wilt ontvangen. Zoek een heimelijke plaats op, woon gaarne met uzelf alleen, en verlang geen samensprekingen met andere mensen: maar stort liever uw innig gebed voor God uit, opdat gij een door Hem getroffen hart en een zuiver geweten bewaren moogt. Reken de hele wereld voor niets; God af te wachten verdient verre de voorkeur boven alle uiterlijkheden. Want gij kunt niet tegelijkertijd Mij afwachten, terwijl gij aan Mij denkt, en genoegen scheppen in uiterlijkheden. Van uw kennissen en de u lieven, moet gij u verwijderd houden, en uw geest spenen van allen aardsen troost. Aldus bad ook de goede Apostel Petrus: dat, wie in Christus geloven, zich als vreemdelingen en pelgrims op deze aarde zouden voelen.

O, welk een toevertrouwen zal hij hebben bij het sterven, wien de begeerte naar geen enkel ding in deze wereld terughoudt! Maar dat men zijn hart zo van alles afgescheiden houdt, dat kan nog niet begrepen worden door een zieken en zwakken geest, want de gewoonweg levende mens, die 't dierlijke nog niet van zich afschudde, kent niet de vrijheid, zoals die genoten wordt door hem die alleen inwendig leeft. Want indien iemand in waarheid geestelijk wil leven, moet hij zich afscheiden van en verloochenen, zowel wie hem na-staan, als alle vreemden, maar vooral moet, hij op zijn hoede, zijn voor zichzelf. Indien gij eerst uzelf volkomen hebt overwonnen, zult gij het overige des te gemakkelijker onder den duim krijgen. De schoonste overwinning bestaat daarin, dat men over zichzelf zegepraalt. Want, wie zichzelf zó in bedwang heeft, dat zijn zinnelijkheid gehoorzaamt aan zijn Rede, en zijn Rede op haat beurt weer aan hem, die is de ware overwinnaar van zichzelf en de heer der wereld.

Begeert gij tot dezen hogen top te stijgen, dan moet gij mannelijk beginnen en den bijl aan den wortel leggen, om zodoende de verborgene en onbehoorlijke begeerte naar uzelf en naar alle vergankelijke goed, dat alleen van uzelf zou zijn, uit te roeien geheel en al. Want in deze ondeugd, n.l., dat de mens zijn eigen Ik al te mateloos liefheeft, ligt bijna alles, wat met den wortel moet uitgeroeid worden; als dat kwaad maar eenmaal terneer geveld is, en geboeid, zal er een grote vrede en voortdurende rust in u komen. Maar, omdat weinigen er naar streven zichzelf geheel af te sterven, en volkomen buiten zichzelf te treden, daarom blijven zij in zichzelf verward, en kunnen zij zich niet geestelijk verheffen boven zichzelf. Maar voor wie vrijelijk met Mij wandelen wil, voor dien is het nodig, dat hij alle boze en onbestuurde begeerten van zichzelf eerst doodmaakt, en hij geen enkel schepsel aanhangt met begerige, bijzondere liefde.

VIER EN VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Van het onderscheid tussen en de verschillende werkingen van de menselijke natuur en de genade Gods.)

Zoon, let vlijtig op de werkingen, zowel van de Natuur, als van de Genade, want deze beiden gaan tegen elkander in, en uiten zich daarbij zo ingewikkeld en moeilijk naspeurbaar, dat alleen een geestelijk en inwendig-verlicht mens alles ervan duidelijk weet te onderscheiden, en dan nog alleen maar met grote moeite. Alle mensen toch begeren het goede, en wenden ook iets goeds voor in hunne woorden en daden: maar, zoo, worden door den schijn van het goede ook zeer velen bedrogen.

De Natuur is listig: zij trekt veel mensen aan, en verstrikt en bedriegt hen, en zij houdt zichzelf altijd voor het doel, waar alles op uit moet lopen: maar de Genade wandelt rechtuit en zonder omwegen, is afkerig van allen valsen schijn, wendt niet bedrieglijk iets voor, en alle dingen doet zij zuiverlijk, uit liefde tot God, in wien zij ook ten slotte rust vindt.

De Natuur wil niet graag sterven, wil niet verdrukt noch overheerst worden, wil niet onder zijn, noch vrijwillig zich onderwerpen. Maar-danig de Genade beijvert zich, om zichzelf af te sterven, weerstaat de zinnelijkheid, zoekt onderworpen te zijn, begeert overwonnen te worden, en wil niet haar eigen vrijheid genieten: zij houdt ervan onder tucht te staan en is niet begerig, om, over wie ook, den baas te spelen, maar wil altijd onder God staan, en om Gods wil is zij ook bereid, zich nederig te buigen voor ieder menselijk schepsel.

De Natuur arbeidt voor haar eigen voordeel, en gaat na, hoeveel winst haar uit alles kan toevloeien. Maar de Genade let er veel meer op, niet op wat haar zelf nuttig en aangenaam zou zijn, maar op wat baat kan geven aan velen.

De Natuur ontvangt gaarne eerbewijzen en waardigheden: maar de Genade schrijft alle eer en waardigheid eerlijk toe aan God.

De Natuur is bang voor schande en verachting: de Genade echter is blij, dat zij om Jezus' wil smaad mag verduren.

De Natuur haakt naar niets doen en lichamelijke rust: maar de Genade kan niet ledig zitten en pakt willig den arbeid aan.

De Natuur zoekt merkwaardige en mooie dingen te krijgen en zij heeft een afkeer van wat weinig waarde heeft en grof is. Maar de Genade schept genoegen in het eenvoudige en lage: zij gruwt niet van het scherpe en harde, en versmaadt het niet in oude klederen te lopen.

De Natuur let op het tijdelijke, verheugt zich over aardse winst, bedroeft zich over geleden schade, en wordt reeds door een kleine belediging verbitterd: maar de Genade kijkt naar het Eeuwige, hangt niet aan het tijdelijke, verontrust zich niet, al ging alles verloren; wordt niet scherp, al zijn de woorden, haar toegevoegd, een beetje bitter, want haar schat en haar vreugde heeft zij gezet in den hemel, waar niets kan verloren gaan.

De Natuur is inhalig en krijgt liever dan zij geeft: zij heeft lief wat van haarzelf en niemand anders is: maar de Genade is mild en gemeenschappelijk, zij vermijdt al 't persoonlijke, stelt zich tevreden met een kleine hoeveelheid, en meent dat het zaliger is om te geven dan te ontvangen.

De Natuur helt over naar andere schepselen en naar het eigene vlees, naar ijdelheden en ledig rondlopen: maar de Genade trekt mee naar God en de deugden, ziet af van de schepselen, ontvlucht de wereld, haat de begeerten van het vlees, houdt den lust tot uitlopen in, en schaamt zich om in het publiek te verschijnen.

De Natuur heeft graag wat uitwendigen troost, waardoor zij zinnelijk genoegen krijgt: maar de Genade zoekt alleen troost te krijgen bij God en, bovenal het zichtbare uit, haar vreugde te vinden in het Opperste Goed.

De Natuur doet alles om winst en eigen voordeel, zij kan geen enkel ding om niets doen, maar hoopt voor wat zij goeds doet, iets gelijkwaardigs of iets beters, 't zij lof of gunst terug te krijgen, en eist dat men hoog in waarde zal houden alles wat zij doet en geeft. De Genade echter vraagt niets tijdelijks en wil geen ander loon als God alleen, en zij verlangt niets meer van de tijdelijke nooddruft, dan zoveel als haar kan dienen om de eeuwige goederen te ver -werven.

De Natuur verheugt zich over haar vele vrienden en bekenden, beroemt zich op haar edelen stand en geboorte: lacht vriendelijk tegen de machtigen, vleit de rijken, en liefkoost degenen, die gelijk met haar zijn. De Genade echter heeft ook haar vijanden lief, verheft zich niet op de talrijkheid harer vrienden, neemt geen stand of geboorte in aanmerking, behalve wanneer daarmee ook grotere deugd en voortreffelijkheid gepaard gaat; zij begunstigt meer den arme dan den rijke, voelt meer mee met den onschuldige dan met den machtige: heeft plezier in het waarachtige, niet in den schijn, en zij vermaant altijd de goeden om beter en nog eens beter te worden, en zich, zodoende, door zijn deugden gelijk te maken aan Gods Zoon zelf.

De Natuur klaagt spoedig over verminderingen hinder: de Genade daarentegen draagt gebrek en armoe met standvastig hart.

De Natuur betrekt alles op zichzelf, vecht voor zichzelf en redeneert: de Genade, van haar kant, schrijft alles aan God toe, uit Wien ook alles zijn oorsprong neemt: zich zelve acht zij tot niets goeds in staat, en nooit zet zij een trotse borst: zij redetwist niet, noch trekt haar eigen gevoelen voor boven dat van anderen, maar in alles onderwerpt zij zich aan Gods eeuwige wijsheid, ook als die haar op de proef stelt. De Natuur wil geheime dingen weten en nieuwe horen; wil naar buiten opgemerkt worden, en zelve ook door haar zintuigen veel waarnemen: begeert die dingen te kennen en te doen, waardoor zij lof en bewondering verwerft; de Genade daarentegen geeft er niet om, iets nieuws en merkwaardigs te merken of te horen, daar dat alles toch alleen komt van het Oude Verderf, en er toch in waarheid niets nieuws en blijvends op aarde bestaat. Daarom leert zij de zinnen in te tomen, en te vermijden, zowel de ijdele beschouwingen als het uiterlijk vertoon, nederig te verbergen, wat waardig is geprezen en bewonderd te worden en bij alles, en ook in alle wetenschap, alleen te letten op het nut en op Gods roem en eer. Zich zelve noch het hare wil zij luid verkondigen noch ermee te koop lopen, maar wenst alleen dat God om zijn goede gaven gezegend worde, daar Hij ons alles schenkt, in de rijkste mate, uit loutere liefde.

Deze Genade is een bovennatuurlijk Licht, een bijzondere gave Gods, en eigenlijk gezegd een teken dat men uitverkoren is, en een pand van het eeuwige heil, zij trekt den mens weg en omhoog van het liefhebben der aardse dingen tot dat der hemelse en van vleselijk maakt zij hem geestelijk. Hoe meer men de Natuur dus onderdrukt en overwint, des te grotere Genade wordt ons ingegoten, en dagelijks wordt door nieuwe verschijningen de inwendige mens naar het beeld Gods verbeterd en vervolmaakt.

VIJF-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Over de verdorvenheid onzer natuur, en hoezeer wij de goddelijke genade nodig hebben.)

Mijn Heer en mijn God, die mij hebt geschapen naar Uw beeld en gelijkenis, verleen mij deze genade (waarvan Gij mij de grote onmisbaarheid voor mijn heil woudt aantonen), dat ik de baas moge worden over mijn slechte inborst, die mij verleidt tot zonde en in het verderf storten wil. Want in mijn vlees voel ik zitten de wet der zonde, die tegen de Wet van mijn gemoed tekeergaat, en mij, als ware ik een gevangene, er toe brengt, in veel opzichten aan mijn zinnelijkheid te gehoorzamen: en ik kan niet aan haar hartstochten weerstand bieden, indien ik niet word bijgestaan door Uwe allerheiligste Genade, die Gij mij moet ingieten als een gloed in mijn hart.

Genade heb ik nodig, Uwe genade en wel in zeer hoge mate, opdat ik lere om te bedwingen en te overwinnen mijn natuur, die geneigd was tot het kwade, van haar jongelingsjaren af. Want door den eersten mens, Adam, is zij gevallen en verdorven door de zonde, en toen is de straf voor deze vlek op alle mensen overgegaan: zodat de natuur zelve, die goed en volkomen door U was geschapen, nu reeds geldt als een gebrek en een ziekte van een bedorven natuur, omdat haar beweging, als zij aan zich zelve wordt overgelaten, haar altijd naar onderen, naar de zonde, trekt: Want een kleine kracht, die nog overgebleven is, is slechts als een vonkje dat wegschuilt onder de as. Dat vonkje is de natuurlijke Rede, die rondom in de duisternis zit, maar toch nog oor. deel heeft over goed en kwaad, en het onderscheid kent tussen waarheid en valsheid, ofschoon zij toch onmachtig is, om alles ten uitvoer te brengen, wat zij goedkeurt, en zij noch het volle licht der Waarheid, noch de reinheid en den welstand harer eigene begeerten zich eigen maken kan.

Vandaar, o, mijn God, dat mijn innerlijk mens zijn genoegen schept in Uw wet, daar ik weet, dat Uw bevelen goed en rechtvaardig en heilig zijn, dat zij al het kwade straffen en de zonde op de vlucht jagen. Maar ik dien mijn vlees volgens de wet der Zonde, daar ik meer aan mijn zinnelijkheid dan aan mijn Rede gehoor geef. Vandaar dat het wel in mij opkomt om het goede te willen, maar ik niet het middel weet om het te volbrengen. Dikwijls neem ik mij het goede voor, maar omdat de genade niet aanwezig is, die mijn zwakheid moet helpen, zo word ik reeds door een kleinen tegenstand teruggeworpen, en zie ik er van af. Zo komt het, dat ik wel den weg ken, die leidt naar de volmaking, en het mij vrij duidelijk is, hoe ik heb te handelen: maar terneergedrukt door het gewicht van mijn eigen verdorvenheid, kan ik mij niet oprichten tot het volmaaktere.

O, Heer, hoezeer heb ik Uwe genade nodig, om het goede te beginnen, er in te vorderen en het tot volmaking te brengen. Want zonder U kan ik niets doen, maar in U vermag ik alles, indien Uwe genade mij maar versterkt. O, in waarheid, hemelse genade, zonder welke eigene verdiensten of gaven der natuur in 't geheel niet meetellen! Kunsten noch rijkdom, schoonheid noch kracht, verstand noch welsprekendheid kunnen iets gelden bij U, o God, buiten de Genade! Want de gaven der natuur worden genoten, zowel door goeden als door slechten: maar de Genade of liefde is de bijzondere gave voor de uitverkorenen, en die daarmee gekentekend werden, zij zijn het eeuwige leven waard. Zo hoog blinkt die genade uit, dat noch de gave van 't profeteren, noch die van het tekenen doen, of Benige diepe bespiegeling, welke ook, geacht kunnen worden iets te zijn, zonder haar. Maar evenmin zijn de trouw en de hoop, en andere deugden, u aangenaam en wel Bevallig, zonder de liefde en de genade.

O, allerzaligste Genade, die den arme-van-geest rijk aan deugden maakt en hem, die rijk is aan goederen, nederig maakt van hart. Kom, daal tot mij, vervul mij met Uwe vertroosting, opdat mijn ziel niet bezwijke door de moeheid en de dorheid van mijn geest. Ik smeek U, Heer, laat mij genade vinden in Uw ogen: want Uwe genade is mij voldoende, al wordt mij 't andere niet gegeven, waar de natuur naar verlangt. Al word ik aangevochten en gekweld met vele beproevingen, ik zal geen kwaad vrezen, als Uwe genade maar met mij is. Zij is mijn sterkte en geeft mij raad en hulp. Machtiger is zij dan alle vijanden en wijzer dan alle wijzen bij elkaar.

Meesteres is zij der waarheid, lerares der tucht, een licht voor het hart, een troost in de verdrukking, een verdrijfster der treurigheid, een wegneemster der vrees, een voedster voor de godsvrucht, een bron van tranen. Wat zou ik zonder haar anders zijn als een dor hout, een nutteloze stengel, dien men wegwerpt? Laat dus Uw genade, o Heer, mij altijd voorgaan en volgen, en make zij mij onafgebroken bereid en vurig om goede werken te doen door den wil van Jezus Christus, Uwen zoon. Amen.

ZES EN VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat wij onszelf verloochenen moeten en Christus navolgen door het kruis.)

Zoon, zoveel als gij uit uzelf wilt treden, kunt gij binnenkomen in Mij. Gelijk het inwendigen vrede geeft, indien men niets van het uitwendige begeert, zo verenigt het ons met God, indien wij onszelf ook inwendig verlaten,. Ik wil u leren de volmaakte verloochening van uzelf in Mijnen Wil, zonder dat gij tegenspreekt noch klaagt. Volg Mij. Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven. Zonder weg kan men niet gaan, zonder waarheid niet kennen, zonder leven niet leven. Ik ben de Weg, dien gij moet volgen: de Waarheid, die gij moet geloven, het Leven, waarop gij moet hopen. Ik ben de onverwoestbare Weg, de onfeilbare Waarheid, het eindeloze Leven. Ik ben de rechtste Weg, de opperste Waarheid, het ware, zalige, ongeschapene Leven. Indien gij op Mijn weg zult gebleven zijn, zult gij de Waarheid erkennen, en de Waarheid zal U bevrijden, en gij zult het eeuwige Leven verwerven.

Indien gij tot het Leven in wilt gaan, volg dan Mijn bevelen op. Indien gij de Waarheid wilt kennen, geloof in Mij. Indien gij volmaakt wilt zijn, verkoop dan alles wat gij hebt. Indien gij Mijn leerling wilt wezen, verloochen uzelf. Indien gij het zalige leven wilt bezitten, veracht dan dit tegenwoordige leven. Indien gij in den Hemel verhoogd wilt warden, verneder dan uzelf in deze wereld. Indien gij met Mij wilt heersen, draag dan ook Mijn kruis met Mij. Want alleen de dienaars van het Kruis zullen vinden den weg der Zaligheid en van ’t waarachtige licht.

Heere Jezus, omdat Uw leven nauw was en veracht bij de wereld, geef mij, dat ik U mag navolgen, en de wereld mij ook moge verachten, want de knecht is niet groter dan de Heer noch de leerling dan de Meester. Moge Uw dienaar zich oefenen in Uw leven, want daar is het heil en de ware heiligheid te vinden. Wat ik buiten dat lees of hoor, verkwikt of vermaakt mij niet ten volle.

Zoon, omdat gij dit alles weet en gelezen hebt, zult gij zalig zijn, als gij er ook naar gehandeld zult hebben. Wie Mijn bevelen heeft en opvolgt, hij is degene, die Mij liefheeft, en Ik zal hèm liefhebben en Mij aan hem openbaren, en zal hem plaats doen nemen met Mij, in het Rijk Mijns Vaders.

Heere Jezus, zoals Gij gezegd en beloofd hebt, zo moge het geschieden, dat mij wedervaart. Ik ontving uit Uwe handen het kruis, ik ontving het: ik zal het dragen, ja, dragen tot mijnen dood, zoals Gij het mij hebt opgelegd. Het ware leven van een goed Christen is een kruis, maar het is het kruis, dat naar het Paradijs brengt. Ik ben nu op den weg, terug. gaan kan ik niet, en ermee uitscheiden mag ik niet.

Komt dan, broeders, laat ons tezamen gaan, Jezus zal met ons zijn. Om Jezus' wil hebben wij dit kruis opgenomen: laten wij om Jezus' wil er dan ook mee doorgaan. Hij zal onze helper zijn Die onze Leidsman is, en 't ons vóór heeft gedaan. Zie, onze Koning schrijdt voor ons uit, en zal voor ons strijden! Volgen wij als mannen en niemand vreze de verschrikkingen: laten we ons beleid houden om dapper onder het strijden te sterven, en laten wij onzen roem geen schande aandoen, door van het kruis weg te vluchten.

ZEVEN EN VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat een mens niet al te terneergeslagen moet worden, als hij een misstap heeft begaan.)

Zoon, wanneer gij u geduldig en nederig gedraagt in tegenspoed, dat behaagt Mij meer, dan dat gij veel troost geeft en godvruchtig zijt in voorspoed. Zijt gij soms bedroefd om een kleinigheid, die men tegen u gezegd heeft? Al ware het erger geweest, dan had het u nog niet moeten treffen. Maar laat het nu voorbijgaan: het is niet het eerste, noch is het iets nieuws, noch zal het het laatste zijn, als gij maar lang genoeg leeft. Gij gedraagt u mannelijk genoeg, zolang u maar geen tegenspoed treft; gij geeft dan ook goeden raad en weet anderen met woorden te troosten en te sterken: maar als plotseling het verdriet dan aan uw deur komt kloppen, dan schiet gij te kort en in bezonnenheid en in kracht. Let op uw grote broosheid, hoe gij die dikwijls gewaar werdt in kleine dingen, en toch geschiedt het voor uw welzijn als dit of iets dergelijks gebeurt.

Zet het uit uw zinnen, zo goed gij kunt: en al heeft het u getroffen, laat u er niet door neerslaan of in de war brengen. Verdraag het tenminste geduldig, al kunt ge er niet om schertsen. En al hoort gij iets niet gaarne, en krijgt ge er dus het land door, bedwing u dan en laat er geen onvertogen woord uit uw mond komen, waardoor de zwakzieligen gehinderd zouden worden. Want als de Genade tot u terugkeert, zal de ontroering in uw binnenste spoedig tot rust komen, en uw smart zal zich verzachten. Ik leef nog, zegt de Heer, en ben bereid u te helpen, en nog meer, dan anders, te troosten, indien Ik maar merk dat gij op Mij vertrouwt en Mij vromelijk aanroepen wilt.

Gij moet rustiger zijn, en u gereedhouden om nog meer door te staan. Niet om niets voelt gij u dikwijls gemarteld en zwaar beproefd. Een mens zijt gij en geen God, vlees, maar geen engel. Hoe zoudt gij altijd even deugdzaam kunnen blijven, terwijl toch zelfs de engelen in den hemel dat niet vermochten, noch ook de eerste mens in 't paradijs? Ik ben Degene, Die de treurenden weder zal opheffen tot behoudenis, en die tot Mijn Goddelijkheid omhoog zal trekken hen die inzien en begrijpen dat zij ziek zijn.

Heer, gezegend zij Uw woord, dat zoeter is dan honig voor mijnen mond. Wat zou ik kunnen doen in mijn zo grote kwellingen en benauwingen, indien Gij mij niet versterktet met Uwe heilige toespraak? Als ik maar ten slotte in de haven kom der zaligheid, wat kan het mij dan schelen, wat ik voor dien tijd heb moeten lijden? Verschaf mij een zalig uiteinde, maak dat ik als een diep-in gelukkige uit dit leven moge overgaan. O, wil mijner indachtig zijn, mijn God, en voer mij rechtstreeks in Uw Rijk. Amen.

ACHT EN VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(wij, mensen moeten niet zo haarfijn uitpluizen de hoge en ons verborgen oordelen Gods.)

Zoon, zorg er voor, dat gij niet gaat redetwisten over de diepe en verborgene oordelen Gods: b.v. waarom de ene verlaten schijnt, maar een ander wordt aangenomen met hoge genade: waarom deze zo geplaagd wordt en gene zo ten zeerste verhoogd. Want dat alles gaat het menselijk begripsvermogen te boven, en geen verstand of redenering is bij machte na te vorsen de oordelen Gods. Daarom, als de Boze u tot zo’n voornemen brengt, of nieuws vragen er naar, antwoord dan, met-gierige mensen het woord van den Profeet: ,,Rechtvaardig zijt gij, o Heer, en zoals Gij oordeelt is het goed." En met dat andere: “De oordelen Gods zijn waarachtig, zij rechtvaardigen zichzelf." Ja, Mijne oordelen moeten gevreesd worden, niet beredeneerd, want het menselijk verstand begrijpt ze toch niet.

Gij behoort ook niet te onderzoeken de verdiensten der heiligen, noch er over te redetwisten, wie hunner de heiligste is en de voornaamste in het Koninkrijk der hemelen. Want uit zo iets ontstaat dikwijls twist en onvruchtbare woordenstrijd, en trots en ijdele zelfverheffing worden erdoor gekweekt: en daaruit komen dan weer voort allerlei nijdige onenigheden, daar de ene dezen heilige, maar de andere genen zelfbewust tracht in de hoogte te steken. Het dient evenwel tot niets, om zulke dingen te willen weten en onderzoeken, en de heiligen zelf hebben er niets geen plezier in. Want ik ben niet een God der onenigheid maar des Vredes, en die vrede wordt meer gevonden in den oprechten deemoed dan in zelfverheffing.

Sommigen voelen, in den ijver hunner liefde, zich meer aangetrokken tot dezen of genen Heilige, maar die liefde heeft dan eer iets menselijks dan dat zij de echte, goddelijke zou zijn. Maar Ik ben Degene, Die alle Heiligen heb geschapen, Die hun de Genade heb gegeven, en roem heb verleend, Ik ben de verdienste van elk hunner: Ik ben tot hen gekomen in den zegen Mijner zoetheid. Ik kende die geliefden van te voren, reeds eeuwen geleden: Ik heb hen uitgekozen uit de wereld, en niet zij hebben Mij gekozen. Uit genade heb Ik hen geroepen: uit barmhartigheid heb Ik mij hunner aangetrokken, door velerlei verleidingen heb Ik hen heengebracht. Ik heb hun prachtigen troost verstrekt. Ik heb hun volhardende kracht geschonken. Ik heb hun duldzaamheid ten slotte gekroond.

Den hoogste, zowel als den minste hunner, ken ik en allen omvat Ik met onschatbare liefde. Ik moet geprezen worden in al Mijne heiligen en boven al moet Ik gezegend worden en geëerd in ieder van hen afzonderlijk, die Ik zo heerlijk heb uitgekozen en grootgemaakt, zonder dat enige verdienste van henzelf daar aanleiding toe zou hebben gegeven. Daarom, wie een van de minsten der Mijnen gesmaad zal hebben, die kan niet eren den grote: want beide, de kleine en de grote, zijn door Mij geschapen. En wie iets afdingt op een Mijner heiligen, die dingt ook op Mij af, en op al de anderen, die in 't Hemelrijk zijn. Allen zijn één door den band der Liefde: zij voelen hetzelfde, zij willen hetzelfde, en zij hebben allen elkander in en door elkander lief.

En buitendien, wat nog veel hoger is, zij hebben Mij meer lief dan zichzelf en hun eigene verdienste. Want boven zichzelf uitrijzende en weggetrokken uit hun liefde voor zichzelf, gaan zij door in de liefde tot Mij, waarin zij heilzame rust vinden. Niets is er wat hen daarvan af kan trekken, of hen nederdrukken: want omdat zij vol zijn van de eeuwige Waarheid, branden zij met een onblusbare liefde. Laten de vleselijke, ja, dierlijke mensen dus ophouden met te redetwisten over de gesteldheid der Heiligen, want zij kunnen niets anders liefhebben dan hun eigen genoegens. Want, naar hun eigen beperkte inzicht, nemen zij, bij die beschouwingen, iets af van het wezenlijke of voegen er iets bij, hetgeen der eeuwige Waarheid niet welgevallig is.

In velen zit de onwetendheid, voornamelijk in hen, die zelden iets of iemand weten lief te hebben met volmaakte geestelijke liefde. Veel voelen die zich nog door natuurlijke neiging of menselijke vriend dezen of genen aangetrokken, en, zoals zij-schap tot zich in die aardse dingen gedragen, zo doen zij dan ook in de hemelse. Maar er ligt een mateloze afstand tussen wat die onvolmaakte mensen in hun hoofd hebben, en wat de door hemelse openbaring verlichte mannen door bespiegeling dier hemelse openbaring zich als inzicht verwerven.

Zorg er dus voor, o, Mijn zoon, dat gij niet nieuwsgierig napluist, wat uw begripsvermogen te boven gaat, maar beijver u des te meer en streef er naar, om als de allerminste in 't Rijk Gods te worden aangezien. En al zou de een of ander weten, wie heiliger is dan een ander, of wie in 't Rijk der Hemelen van hoger waarde wordt geacht: wat zou hem die kennis baten, indien hij zich niet, ten gevolge van die wetenschap, tevens voor Mijn aangezicht vernederen wilde, en dan weer op zou willen gaan staan, om Mijn naam des te sterker te prijzen? Veel aangenamer voor God is, wie de grootheid zijner eigene zonden en de kleinheid zijner deugden bespiegelt, en bedenkt, hoever hij nog verwijderd is van de volmaaktheid der Heiligen, dan hij, die over hun onderlinge grootheid of kleinheid redeneert. Beter is het, tot de Heiligen te bidden met vrome smekingen en tranen, met nederig hart hun hoog heerlijke goedkeuring af te smeken dan hun geheimen na te speuren met ijdele nieuwsgierigheid.

De Heiligen zijn opperbest tevreden, als de mensen maar tevreden wisten te zijn, en zij hun ijdele praatjes binnenhielden. De Heiligen beroemen zich niet op hun eigen verdiensten, want zij schrijven niets goeds toe aan zichzelf, maar alles aan Mij, daar Ik het ben, Die, in Mijn eindeloze Liefde, hun alles schonk. Zozeer zijn zij ook vervuld van liefde tot de Godheid en van overvloeiende vreugde, dat er niets ontbreekt aan hun glorie en er ook niets kan ontbreken aan hun zaligheid. Alle Heiligen, hoe hoger zij zijn in glorie, zijn ook des te nederiger in zichzelf, en staan daardoor te dichter bij Mij, daar Ik hen er des te liever om heb. En daarom staat er geschreven, dat zij hun kronen neerwierpen voor God, om neder te vallen voor het Lam op hun aangezicht, en Hem, die in der eeuwigheid zal leven, te aanbidden.

Velen vragen, wie de grootste in 't Rijk Gods mag wezen, en zijn zich toch niet bewust, dat zij zelve geteld zullen worden bij hen, die de minsten zijn. Het is iets groots, ook om de minste te zijn in den Hemel, want daar zijn allen groot: omdat allen daar Gods kinderen zullen genoemd worden en zijn. Toen de discipelen vraagden, wie de grootste was in 't rijk der Hemelen, kregen zij dit antwoord: Indien gij niet geheel omkeert en als kinderen wordt, zult gij niet binnengaan in 't Koninkrijk der Hemelen. Wie zich vernederd zal hebben, die zal de grootste zijn in het Hemelrijk.

Wee hen, die 't beneden zich achten, zich te deemoedigen met de kleinen, want de lage poort van 't Rijk der Hemelen geeft hun geen gelegenheid, om binnen te gaan. Wee ook den rijken die hier hun ver hebben, want, terwijl de armen het Rijk-troostingen Gods binnentreden, zullen zij zelve buiten blijven staan en schreien. Verheugt u, o deemoedigen, en juicht, o, gij armen, want uwer is het Koninkrijk Gods, indien gij tenminste wandelt in de Waarheid.

NEGEN-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK.

(Dat men al zijn hoop en vertrouwen moet stellen in God-alleen.)

Heer, wat is de hoop en 't vertrouwen, -die ik in dit leven mag hebben, en wat is mijn grootste troost onder alle dingen, die hier op aarde zijn? Zijt Gij dat niet, o mijn Heer en mijn God, Wiens barmhartigheden niet geteld kunnen worden? Waar zou ik het goed hebben zonder U? Of waar zou ik het kwaad kunnen hebben, zolang Gij aanwezig zijt? Ik wil liever arm zijn, om Uwentwil, dan, zonder U, rijk. Ik wil liever, met U, als balling zwerven over de aarde, dan zonder U een hemel te hebben. Waar Gij zijt, is de hemel en waar Gij niet zijt, daar is dood en hel. Gij zijt het, Heer, naar Wien ik verlang en daarom kan ik niet anders als zuchten, roepen, bidden tot U. Op niemand eindelijk kan ik meer vertrouwen, dat hij mij te rechter tijd zal helpen in mijn noden, dan in U alleen, mijn God! Gij zijt mijn hoop en mijn Vertrouwen, Gij mijn Trooster, die mij nooit verlaten zal.

Alle mensen hebben hun eigen belang op het oog, Gij alleen houdt U de bevordering van mijn welzijn voor, en keert alles voor mij ten goede. Ook als Gij mij aan vele beproevingen en tegenspoeden bloot verordent Gij dat alles toch te mijnen bate, want-stelt, Gij pleegt hen, die U lief zijn, op wel duizend wijzen op de proef te stellen. En om die beproeving moet ik U toch niet minder liefhebben en prijzen, dan of Gij mij volop hemelse troost hadt geschonken.

In U dus, o Heere God, stel ik al mijn hoop en toevlucht, op U werp ik al mijn kwellingen en benauwingen: want alles wat ik waarneem buiten U, dat bevind ik gebrekkig en onstandvastig te zijn. Want vele vrienden zullen mij niet baten, sterke bondgenoten kunnen mij niet helpen, verstandige raadgevers kunnen mij geen heilzaam antwoord geven, de boeken der geleerden kunnen mij niet troosten, grote rijkdommen kunnen mij niet vrijmaken, en geen geheime en aangename plaats kan mij beschermen: indien Gij mij niet bijstaat, helpt, versterkt, troost, onderricht en bewaakt.

Want alles, wat tot vrede en geluk schijnt te kunnen dienen, betekent niets, als Gij er niet bijkomt, en brengt dan, in waarheid, helemaal geen geluk en rust. Gij zijt dus het de eigenlijke kracht gevende slotpunt van alle goede dingen, . Gij, het toppunt van het leven, en de diepte, die achter alle welsprekendheid moet zitten; en boven alles te hopen op U, is de sterkste troost voor al Uwe dienaars. Op U zijn mijn ogen gericht, in U vertrouw ik, mijn God, Gij, Vader der barmhartigheden. Zegen en heilig mijne ziel met Uw hemelse zegen, opdat zij een woning worde voor U, en een zetel voor Uw eeuwige glorie en er niets in den tempel Uwer waardigheid gevonden worde, dat de ogen Uwer Majesteit beledigen zou kunnen. Zie op mij neer, naar de grootte Uwer goedheid en de menigte Uwer barmhartigheden, en wil verhoren de bede van Uw armen knecht, die zo ver verbannen was in het land waar de schaduw des Doods ligt. Bescherm en bewaar de ziel van uw knechtje onder de talrijke gevaren van dit vergankelijke leven, en voer haar, onder 't geleide van Uw genade, langs den weg des Vredes naar het Vaderland des eeuwigen Lichts. Amen.

VIERDE VIERDE BOEK.

Over het Sacrament des Altaars.

De stem van Christus: Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u ruste geven. Het brood dat ik geven zal is mijn vlees, hetwelk ik geven zal voor het leven der wereld. Neemt en eet, dit is mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt: doet dit tot Mijner gedachtenisse. – Die Mijn vlees eet en Mijn bloed drinkt, die blijft in Mij en Ik in hem. de woorden, die Ik tot u spreek, zijn geest en zijn leven.

EERSTE HOOFDSTUK.

(Christus moet tot ons genomen worden met groten eerbied.)

Stem van de jongere: Dit zijn Uwe woorden, Christus, een de eeuwige Waarheid, ofschoon zij niet terzelfder tijd zijn uitgesproken, noch achter elkeen neergeschreven op één plaats. Omdat het dus Uw waarachtige woorden zijn, moet ik hen allen dankbaar en getrouwelijk aannemen. Zij zijn de Uwe, en Gij hebt ze uitgesproken: maar de mijne zijn zij evenzeer, omdat Gij ze voor mijn welzijn hebt verkondigd. Gaarne neem ik hen aan uit Uwen mond, opdat zij zich dieper inprenten in mijn hart. Woorden, die zó vriendelijk zijn, vol van zoetheid en liefde, wekken mij op: maar mijne zonden verschrikken mij en mijn onzuivere geweten jaagt mij terug, zodat ik zulke diepe mysteriën niet kan vatten. De zoetheid Uwer woorden lokt mij naar voren, maar door de menigte mijner ondeugden, voel ik mij bezwaard.

Gij beveelt mij, om U vertrouwensvol te naderen, indien ik bij U mijn deel wil krijgen, en om de spijze der onsterflijkheid aan te nemen, indien ik wil verwerven het eeuwige leven en de glorie. Komt herwaarts tot Mij, allen, die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven. Zo spreekt Gij. O, zoet en vriendschappelijk woord in het oor van een zondaar, dien Gij, o mijn Heer en God, uitnodigt om deel, te nemen aan Uw heilig Lichaam. Maar wie ben ik, o Heer, dat ik mij vermeet tot U te naderen? Zie, de hemelen der hemelen bevatten U niet, en Gij zegt: “Komt allen tot Mij!"

Wat wil dit genadevolle erbarmen en die liefdevolle uitnodiging? Hoe zal ik tot U durven komen, daar ik mij bewust ben niets goeds te hebben, waarop ik mij kan verheffen? Hoe zal ik U invoeren in mijn huis, daar ik al te dikwijls Uw aller goedaardigst)e aangezicht beledigd heb? De engelen en aartsengelen vereren U, de heiligen en rechtvaardigen vrezen U, en Gij zegt: “Komt allen tot Mij!" Indien Gij het niet waart, o Heer, die dit zeide, wie zou het dan geloven? En indien Gij het niet bevaalt, wie zou dan het waagstuk bestaan, om nader te treden?

Zie, Noach, de rechtvaardige, heeft honderd jaar gearbeid om zijn ark te bouwen, opdat hij, met weinigen, behouden zou blijven: en ik, hoe zal ik mijn een uur kunnen voorbereiden, om den Schepper der Wereld eerbiedig tot mij te nemen? Mozes, uw grote dienaar, en vertrouwde vriend, heeft een bondskist gemaakt van hout, dat niet verrotten kon, en hij heeft haar bekleed met het allerzuiverste goud, om er de Tafelen der Wet in neer te leggen, en ik, schepsel vol verrotting, zal het wagen om, U, den Grondvester der Wet en den Schenker van alle leven, zoo-maar in mij op te nemen? Salomo, de wijste der koningen van Israël, heeft in zeven jaar gebouwd een prachtigen tempel ter ere van Uw Naam, en in acht dagen heeft hij het feest der wijding van dien tempel gevierd, en duizend zoenoffers heeft hij gebracht, en onder klank van trompetten en met jubileren heeft hij de ark des verbonds plechtiglijk neergezet op de plaats, die ervoor was klaargemaakt. En ik ellendige en armste mens, hoe zal ik U in mijn huis voeren, daar ik nauwelijks weet, hoe ik één half uur godvruchtig kan besteden. O, kon ik dat maar eenmaal waardiglijk doen, al ware 't niet ten volle een half uur lang!

O, mijn God, hoe hebben die anderen allemaal hun best gedaan om U te behagen! En hoe kinderachtig is het wat i k doe! Hoe 'n korten tijd besteed ik, om mij tot de Communie voor te bereiden! Zelden ben ik dan geheel mijzelf, en nog zeldzamer ben ik vrij van alle verstrooidheid! – En toch zou er voorwaar, in Uw heilbrengende goddelijke Nabijheid, geen enkele onvoegzame gedachte in mij op moeten komen, niets van al 't geschapene zou mij mogen bezighouden, omdat ik toch op het punt sta niet een engel, neen, den Heer aller engelen gastvrij bij mij te ontvangen.

En toch is er nog een zeer groot verschil tussen de Ark des Verbonds, met haar relikwieën, en Uw allerzuiverste Lijf met zijn onuitsprekelijke krachwettelijke offers, die het toekomstige-ten, tussen die van te voren afbeelden, en het waarachtige offer Uws Lichaams, dat de vervolmaking en vervollediging is van alle oudtestamentische offers.

Waarom geraak ik dan niet hoger in gloed in 't vooruitzicht van Uw vererenswaardige Aanwe. zigheid? Waarom bereid ik mij dan niet met nog grotere zorg voor, om Uw heilig Sacrament te ontvangen, terwijl toch oudtijds die heilige patriarchen en profeten, koningen ook en vorsten, met het ganse volk, zoveel vurigen ijver van godsvrucht hebben getoond, onderwijl zij U dienden?

De allervroomste koning, David, danste toch, uit alle kracht voor de bondskist des Heeren, gedachtig aan de weldaden, die Gij oudtijds hadt bewezen aan het voorgeslacht, hij liet muziekinstrumenten maken van verschillende soort, hij dichtte psalmen en deed die zingen met blijdschap, en zelf heeft hij ook dikwijls bij de harp gezongen, als hij zich aangeblazen voelde door de genade van den Heiligen Geest. Hij leerde het volk Israëls om God van ganser harte te prijzen, en met samenklinkende stemmen Hem iedren dag te eren en aan te roepen. Als er toen zo’n vrome Godsverering plaats had, en er voor de ark van het Oude Testament zulk een plechtige vermelding oprees van den lof der Godheid, hoe groot is dan wel niet de eerbied en de godsvrucht, die ik en het gehele christelijke volk behoort te voelen in de tegenwoordigheid van het Sacrament, als het aller lichaam van Christus wordt ontvangen.-heiligste

Velen lopen heen naar allerlei plaatsen, om de overblijfselen der heiligen te bezoeken, en bewonderen dan wat deze gedaan hebben, als het hun wordt meegedeeld, ook nemen zij in ogenschouw de grote tempelgebouwen en kussen daar de gebeenten dier heiligen, zoals ze in goud en zijde gewikkeld zijn. En zie, Gij zijt hier zelf aanwezig op het altaar, in mijn nabijheid, mijn God, Gij Heilige der Heiligen, Schepper der mensen en Heer der engelen. Dikwijls worden de mensen slechts gedreven, om zulke dingen te gaan zien, door de nieuwsgierigheid en de nieuwheid van het onbekende, en slechts een matige vrucht van zedelijke verbetering wordt er van meegedragen, vooral daar, waar de mensen lichtvaardig heen en weer lopen zonder waar berouw. Maar hier, in het Sacrament des Altaars, zijt Gij geheel aanwezig, o mijn God, en mens Jezus Christus. Hier ontvangt men de overvloedigste vrucht der eeuwige zaligheid, zo menigmaal Gij waardiglijk en vroomlijk wordt ingenomen. En daarheen drijft den mens niet de ene of andere lichtvaardigheid, geen nieuwsgierigheid of zinsbegoocheling, maar het onwankelbare vertrouwen, de zich overgevende verwachting en de oprechte godsdienstige liefde.

O, God, Gij onzichtbare Schepper der wereld hoe wonderbaarlijk handelt Gij met ons! Hoe liefelijk en genadig doet Gij met Uwe uitverkorenen, wien Gij U zelf in het Sacrament te genieten geeft! Dit toch gaat alle begrip te boven: dit trekt in 't bijzonder de harten der gelovigen en vuurt hun liefde meer aan dan iets anders. Want Uwe waarachtige getrouwen, zij zelve, die 't hun gehele leven door erop toeleggen, om zich te verbeteren, zij zelve erlangen door dit hoogwaardige Sacrament menigmaal de grote genade der vroomheid en liefde tot de deugd.

O, bewonderenswaardige en verborgene genade van het Sacrament, die alleen door de Ware Christenen kan gekend worden. Maar de ongelovigen en de dienaars der zonde kunnen haar niet gewaarworden. Door dit Sacrament wordt verleend de geestelijke genade, hersteld wordt erdoor de verlorene kracht der ziel, en de schoonheid, die door de zonde was bedorven, keert erdoor terug. Zó groot is tussenbeiden die genade, dat niet alleen de geest, maar ook het zieke lichaam grotere krachten erdoor zich voelt teruggegeven.

Maar wel zeer moet er getreurd en gejammerd worden over onze lauwheid en nalatigheid, dat wij ons niet met grotere liefde aangetrokken voelen, om tot ons te nemen Christus, in wien al onze hoop ligt, dat wij gered zullen worden, en al onze verdienste. Hij toch is onze Heiliging en Verlossing, de troost der ballingen en pelgrims, en der heiligen eeuwige vreugde. Zeer is het dus te bejammeren, dat velen zo weinig verlangen naar dit heilzame Mysterie, dat den hemel blijmaakt en de hele wereld redt. Wee der blindheid en der hardheid van het menselijke hart, dat het niet meer acht slaat op dat onuitsprekelijke geschenk, en er, door het dagelijks gebruik ervan, ten slotte helemaal geen waarde meer aan hecht

Indien toch dit allerheiligste Sacrament alleen maar werd opgedragen op éne plaats, en slechts één priester op de wereld het bediende, met hoe 'n groot verlangen zouden dan de mensen tezamen vloeien naar die éne plaats, en naar zo’n hogepriester der Godheid, om daar de goddelijke mysteriën te zien vieren! Nu echter zijn er vele priesters, en Christus wordt in vele plaatsen aangeboden, opdat de genade en de liefde van God jegens de mensen zoveel te groter aan den dag treden, als de heilige Communie ruimer en rijker over de aarde is verbreid. Dank zij U gebracht, goede Jezus, eeuwige Vader, dat Gij U verwaardigd hebt, ons, arme ballingen, weer op orde te brengen met Uw lichaam en Uw bloed, en ons zelfs wilt uitnodigen door de toespraak van Uw mond, om deze mysteriën te ontvangen, doordat Gij zeggen wilt: “Komt herwaarts tot Mij, allen, die vermoeid en belast zijn, en Ik zal u rust geven.”

TWEEDE HOOFDSTUK.

(In het Sacrament blijkt den mensen de grote goedheid en liefde van God.)

Steunend, o Heer, op Uw goedheid en grote barmhartigheid, kom ik, als een ziek mens, tot mijn Heiland, als een hongerende en dorstende tot de bron des levens, als een behoeftige tot den Koning des hemels, als een slaaf tot zijn Meester, als het schepsel tot zijn Schepper, als de verlatene tot zijn trouwen Vertrooster. Maar waaraan heb ik het te danken, dat Gij tot mij komt? Wie ben ik, dat Gij U zelf aan mij geeft? Hoe durft de zondaar voor Uw aangezicht te verschijnen? En hoe kunt Ge U verwaardigen om tot den zondaar te komen? Gij kent Uwen knecht, en weet dus dat hij niets goeds in zich heeft, weswege Gij zo goed voor hem zoudt moeten zijn, Ik belijd U mijne laagheid, erken Uwe goedheid, prijs Uwe barmhartigheid en breng U dank voor Uw al te grote liefde. Om U zelfs wil toch doet Gij dit, niet om den wille van mijn verdienste, opdat Uwe goedheid nog meer in het licht trede, en ik nog meer liefde voor U voele, en er sterker van doordrongen wonde, dat ik nederig moet zijn. Omdat dit U behaagt en Gij wilt dat het aldus geschiede, zo verheug ik mij ook, dat Gij U mijner aantrekt. Als mijn ongerechtigheid mij maar niet in den weg stond!

O, allerzoetste en vriendelijkste Jezus, hoeveel eerbied en dankzegging en lofzinging ben ik U schuldig, omdat ik tot mij mag nemen Uw heilig Lichaam, welks waardigheid geen enkel mens onder woorden kan brengen! Maar wat moet ik denken, bij deze heilige Communie, nu ik nader moet treden tot mijnen Heer en Meester, dien ik niet naar behoren vermag te vereren, en toch met vroom verlangen in mij opnemen wil? Wat kan er beters en heilzamers in mij omgaan, dan dat ik mij geheel en al voor U verdeem oedig, en Uw eindeloos erbarmen jegens mij prijs? Ja, ik prijs U, mijn Heer, en zal U lofzingen in eeuwigheid. Versmaad mij, en ik zal mij neerwerpen in den afgrond mijner onwaardigheid.

Zie, Gij zijt de Heilige der Heiligen, en ik ben het uitschot der zondaren. Zie, Gij buigt U tot mij over, tot mij, die niet waardig ben tot U op te zien. Zie, Gij komt tot mij, Gij wilt met mij wezen, Gij nodigt mij uit tot Uw maal. Gij wilt mij geven de hemelse spijs en het brood der engelen, om het te verorberen, geen ander waarlijk als U zelf, als het levende brood, dat van den Hemel is neergedaald, om aan de wereld het leven te geven.

Zie, welk een liefde en hoe straalt het licht der genade! hoeveel dankzegging en lof zijn wij U schuldig daarvoor! O, hoe heilbrengend en nuttig was Uw raad, toen gij dit insteldet! Hoe zoet en aangenaam was het gastmaal, waar gij U zelf als spijs hebt gegeven! O, hoe wonderbaar is uw werking, o Heer! Hoe geweldig Uw macht! Hoe onuitsprekelijk Uw waarheid! Gij spreekt, en alles wordt, zoals Gij het wilt: en ook dit is geworden, omdat Gij het hebt bevolen.

Iets wonderbaars is het, dat alleen kan geloofd worden, omdat het het menselijk verstand te boven gaat, dat Gij, mijn God en Heer, die waarlijk God zijt en tevens mens, geheel en al vervat zijt in dien nederigen schijn van brood en wijn, en opgegeten wordt door wie U tot zich neemt, zonder dat Gij daardoor vermindert. Gij, die de Heer zijt van alle dingen, Wien 't aan niets ontbreekt, Gij hebt door Uw Sacrament in ons willen wonen; bewaar dan mijn hart en mijn lichaam voor de zonde, opdat ik, met blij en zuiver geweten, meermalen Uw mysteriën vieren moge, en ik tot mijn blijvend heil moge ontvangen datgene, wat Gij voornamelijk tot Uw eigen eer en altijddurende gedachtenis gewijd hebt en ingesteld.

Verblijd U, mijn ziel, en breng uw dank aan God voor een zo edel geschenk en zo’n wonderbaren troost, als u is gelaten in dit dal van tranen. Want, zo dikwijls gij dit mysterie vernieuwt, en Christus' lichaam ontvangt, zoveel malen voltooit gij het werk uwer verlossing, en wordt gij alle verdiensten van Christus deelachtig. Want de liefde van Christus wordt nooit verminderd, en de rijkdom zijner verzoening wordt nooit uitgeput. Daarom moet ge er u altijd toe voorbereiden, door uw innerlijk gemoed weer als nieuw te maken, en dit grote geheimenis des heils met nauwlettende beschouwing te overpeinzen. Zó groot, nieuw en heerlijk, behoort het u te lijken, dat gij de mis hoort of 't avondmaal neemt, alsof Christus op dezen zelfden dag ware nedergedaald voor 't eerst in den buik ener Maagd en zo een mens geworden, of dat hij dan aan 't kruis hangende voor de redding der mensen hadde geleden en gestorven waar.

DERDE HOOFDSTUK.

(Dat het nuttig is, om dikwijls naar het Heilige Avondmaal te gaan.)

De leerling spreekt: Zie, ik kom tot U, o Heer, opdat ik goeds ondervinde van Uwe gave, en ik blij gemaakt worde aan Uw heilig Avondmaal, dat Gij, o Heer, in Uw zoetheid, hebt klaargezet voor mij, arme. Zie, in U is alles wat ik kan en moet verlangen: Gij zijt mijn Heil en mijn Verlossing, mijn Hoop en mijn Sterkte, mijn Sieraad en mijn Roem. Maak dus heden de ziel van Uw knecht verheugd, naardien ik mijn ziel, o, Jezus, tot U heb opgetild. Ik begeer thans U vromelijk en eerbiedig in mij op te nemen, ik verlang ernaar U in mijn huis te voeren, opdat ik, als Zachaeus, door U gebenedijd moge worden en meegeteld onder de kinderen Abrahams. Mijn ziel smacht naar Uw lichaam, mijn hart verlangt met U verenigd te worden.

Geef U aan mij over, dan heb ik voldoening. Want buiten U is geen enkele troost van kracht. Zonder U kan ik niet zijn, en zonder de gemeenschap met U niet leven. Daarom moet ik dikwijls tot U heengaan, en U tot mij nemen, als een middel om gelukkig te worden: want anders bezwijk ik op mijnen weg, indien ik die geestelijke spijs moet missen. Zo hebt Gij, o barmhartigste Jezus, toen Gij prediktet voor het volk en alle ziekten genaast, eens gesproken: Ik wil hen niet nuchter naar huis zenden, want dan zouden zij onder weg neervallen. Doe dan desgelijks met Mij, Gij, die U zelf in het Sacrament hebt willen verbergen tot vertroosting der vromen. Gij toch zijt een zoete verkwikking voor de ziel: en wie u naarstiglijk zal gegeten hebben, zal deelgenoot en erfgenaam worden der eeuwige glorie. Wel zeer heb ik het nodig, dat ik, die zo dikwijls val en zondig, zo menigmaal als verstijf en tekortschiet, door veelvuldige gebeden en biechten mij op nieuw geschikt maak om Uw heilig Lichaam te ontvangen, en mij daartoe zuiver en aanvuur; opdat ik niet, door mij lang te onthouden van deelneming aan de Communie, al mijn goede voornemens weer verloren zie gaan.

Want de zinnen van den mens zijn geneigd tot het kwade, van zijn jeugdjaren af, en als de hemelse artsenij hem niet helpt, vervalt hij spoedig van kwaad tot erger. De heilige Communie houdt dus af van het Kwade en versterkt in het Goede. Want als ik reeds zo dikwijls nalatig ben en lauw, terwijl ik toch deelneem aan 't Avondmaal of de Mis hoor: wat zou het dan zijn, indien ik niet dat geneesmiddel nam, en zo’n krachtig hulpmiddel versmaadde? En ofschoon ik niet iedren dag geschikt en gereed ben om het Mysterie te vieren: toch zal ik mijn best doen, het Sacrament op den juisten tijd te ontvangen, en zo’n grote genade deelachtig te worden. Want dit is de éne voornaamste troost voor de gelovige ziel, zolang zij ver van u zwerft in het sterfelijke lichaam, dat zij, indachtig aan God, zo vaak mogelijk inneme haren Geliefde met toegewijd gemoed.

O, welk een wonderbare genade van neerbuigendheid jegens ons, dat Gij, o, Heere God, Schepper en levendmaker van alle geesten, U verwaardigt te komen tot een arme ziel en met Uw ganse goddelijkheid en menselijkheid tezamen, haar honger wilt stillen. O, gelukkig is 't gemoed en zalig de ziel, die U, haar Heer en God, met overgave kon ontvangen, en door die ontvangenis zich vervuld voelt van geestelijke vreugde. O, wat een groten Heer neemt zij op! wat een geliefden gastvriend voert zij binnen, wat een blijden metgezel neemt zij aan, wat een getrouwen vriend ontvangt zij, wat een kostbaren, edelen bruidegom omarmt zij, die haar meer geldt dan allen die zij liefheeft, ja, dien zij liefheeft boven alles wat begeerlijk is? Voor Uw aangezicht, o mijn zoetste Geliefde, moeten hemel en aarde, met al hun pronk, zwijgen; want alles wat zij heerlijks en schoons hebben komt, omdat Uw mildheid zich verwaardigt hun die te schenken, maar zij bereiken daarom toch niet de heerlijkheid van Uwen Naam, terwijl Uw Wijsheid geen maat kent.

VIERDE HOOFDSTUK.

(Wie vromelijk deelnemen aan 't heilige Avondmaal, ontvangen daardoor veel goeds.)

Mijn Heer en mijn God, verschijn Uwen knecht in de zegeningen Uwer goedheid, opdat ik waardiglijk en vroomlijk moge toetreden op Uw prachtig Sa Wek mijn hart op tot U, en verlos mij van-krament. mijn grote onverschilligheid! Bezoek mij met Uw heil, opdat ik in den geest moge proeven Uwe zoetheid, die volop verborgen ligt in dit Sacrament, als ware 't een bron. Verlicht ook mijn ogen, opdat ik aanschouwen zal kunnen een zó grote geheimenis, en versterk mij met onwankelbaar vertrouwen, zodat ik er in geloven kan. Want het is Uw, werk, en geen maaksel van mensen: Uw heilige instelling en geen bedenksel van 't mensenhoofd. Want niemand is uit zichzelf in staat, om zulke dingen te vatten en te begrijpen, die zelfs der engelen wonderbare schranderheid te boven gaan. Wat zal dan ik, onwaardige zondaar, die aarde ben en as, van zo’n diep en heilig geheim kunnen onderzoeken en begrijpen?

Heer, in den eenvoud mijns harten en in vol en vast vertrouwen, nader ik tot U, op Uw bevel, vol hoop en eerbied: en ik geloof waarachtiglijk, dat Gij, als God en als mens tegelijkertijd, aanwezig zijt in dit Sacrament. Gij wilt dus, dat ik U in mij opneem, en mijzelf met U in liefde verenig. Waarom ik Uwe lankmoedigheid aanroep en U smeek om mij deze bijzondere genade te verlenen, dat ik, nl., geheel in u vloeibaar wordend, overvloeie van en uitvloeie in liefde, en mij niet meer bekommere om enigen anderen vreemden troost. Want dat is het hoogste en waardigste Sacrament, de gezondheid van ziel en lichaam, het geneesmiddel voor elke geestelijke traagheid, waardoor mijn ondeugden worden genezen, mijn hartstochten gebreideld, mijn aanvechtingen overwonnen of verminderd, waardoor mij ingestort wordt een grotere genade, het goede werk, dat ik begon, voleindigd, mijn geloof bevestigd, mijn hoop versterkt, terwijl de liefde erdoor vlam vat en aangeblazen wordt.

Want vele goede dingen hebt Gij geschonken en schenkt ze, ook nog verder, in het Sacrament, aan Uw geliefden, die er vroomlijk aan deelnemen, o, Gij, mijn God, die de toevlucht mijner Ziel zijt, de Helper mijner menselijke zwakheid, en de Schenker van allen inwendigen troost. Want veel vertroosting stort Gij hun in voor hun vele kwellingen, en heft hen omhoog uit de diepte hunner eigene wanhoop tot de hoop op Uw bescherming, en verkwikt hen inwendig en verlicht hen met enigerlei nieuwe genade, zodat, wie eerst zich angstig voelden, en voor de Communie nog helemaal geen liefde in zich merkten, toch daarna, toen zij gesterkt waren door de hemelse spijs en drank, zichzelf helemaal veranderd en verbeterd wisten. Zo wijselijk handelt Gij met Uw uitverkorenen, opdat zij daardoor waarachtiglijk leren erkennen en duidelijk ervaren hoeveel zwakheid en gebrekkigheid hun aankleeft, en hoeveel goedheid en genade zij kunnen krijgen van U. Want, uit zichzelf, koud, hard en goddeloos zijnde, worden zij door U vurig, levendig en vroom gemaakt. Want wie die nederig nadert de bron der Zoetheid, zal daar niet wat zoetheid van meedragen? Of, indien iemand naast een breed-opvlammend vuur staat, krijgt hij daar dan niet wat warmte van? En Gij zijt toch de volle en' overvloedige bron, het vuur, dat altijd brandt en nooit ineen valt.

Daarom, al mag ik niet putten uit de volheid der bron, noch drinken, totdat ik verzadigd ben, zo zal ik toch mijn mond leggen aan de hemelse pijp, om er tenminste uit te krijgen een matig drupje tot het stillen van mijn dorst, zodat ik niet diep-in uitdroog van binnen. En al kan ik nog niet helemaal hemels wezen, en zó ontgloeid, als de Serafijnen en Cherubijnen, zo wil ik toch pogen mij vol te ma godsdienstige toewijding en mijn hart teken van stemmen, opdat ik mij, al is 't maar een klein vlammetje, van den goddelijken gloed, zal kunnen eigen maken door met deemoedigen geest te ontvangen het leven-gevende Sacrament. En wat mij dan ontbreekt, goede Jezus, heilige Verlosser, vul Gij dat genadiglijk en lieftallig voor mij aan, Gij, die U verwaardigd hebt, allen tot U te roepen, doordien Gij zeidet: “Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt en Ik zal u rust geven."

Ik werk in het zweet mijns aanschijns: ik word gemarteld door inwendige smart, met zonden ben ik beladen, aangevochten voel ik mij door beproevingen, en door vele boze hartstochten weet ik mij verstrikt en in dienstbaarheid gebracht: en niemand is er die mij helpt, die mij bevrijdt en behouden doet blijven, behalve Gij, o Heer en God, mijn Zaligmaker: aan U vertrouw ik toe mijzelf en al het mijne, moge Gij dus over mij waken en mij het eeuwige Leven binnenleiden. Neem Gij mij op tot roem en lof van Uwen Naam, o Gij, die mij Uw lichaam en Uw bloed hebt willen voorzetten tot spijs en drank. ' Verleen mij, o Heere God, die mijn Heil zijt, dat door het herhaaldelijk genieten van Uw Mysterie, de gloed mijner godsvrucht meer en meer moge toenemen.

VIJFDE HOOFDSTUK.

(Over de waardigheid van 't Sacrament en over den Priesterstand.)

Al waart gij zo zuiver als de engelen en zo heilig als de heilige Johannes de Doper, Gij zoudt toch nog niet waardig zijn dit Sacrament te ontvangen, noch het uit te reiken. Want niet door menselijke verdiensten verkrijgt men het recht, Christus Sacrament te wijden en aan te bieden, of als spijs tot zich te nemen het brood der engelen. Groot is 't geheimenis en hoog de waardigheid der priesters, want hun is gegund te geven wat zelfs de engelen niet mogen geven. Want slechts de priesters, die op plechtige wijze in de Kerk daartoe verordend zijn, bezitten de macht om Christus' bloed en lichaam te consecreren en rond te geven. De priester toch is de dienaar Gods, die gebruik maakt van 't woord Gods, zoals God dat heeft bevolen en ingesteld: God echter is het, Die hier voornamelijk handelt en onzichtbaar werkt, en aan Wien alles, wat Hij wil, onderdanig is, Wien alles gehoorzaamt in wat Hij heeft bevolen.

Gij moet dus bij het aller hoogwaardigste Sakra geloven en vertrouwen in God dan in-ment meeruw eigen begrip of enig zichtbaar teken: en daarom moet gij met vrees en eerbied u tot dit werk begeven. Let dus wel op, en wees indachtig, Wiens dienst u is toevertrouwd, toen de Bisschop u zijn handen oplegde. Ziet, gij zijt Priester geworden, en gewijd zijt gij, om het Mysterie te vieren: Zorg nu ook, dat gij, als de tijd daar is, getrouw en vroomlijk God het offer opdraagt, en u zelf vlekkeloos toont te zijn. Gij hebt uw last niet lichter gemaakt, neen, door een nauweren band zijt gij nu aan de tucht gekluisterd, en gehouden zijt gij er aan, om een hogeren graad van heiligheid te bereiken. Een priester moet versierd zijn met alle deugden en anderen moet hij het voorbeeld van een goed leven geven. Zijn omgang moet niet zijn met de kinderen der wereld, die brede wegen bewandelen, maar met de engelen in den hemel en met de volmaakte mensen, die op de wereld zijn.

De Priester, als hij gekleed is in 't gewijde gewaad, vervult de rol van Christus, door voor zichzelf en alle andere mensen nederig smekend te bidden tot God. Vóór zich en achter zich heeft hij het teken des Kruizes, om altijd indachtig te kunnen blijven aan Jezus' lijden. Vóór zich draagt hij het Kruis, om Jezus' voetstappen te kunnen zien, en begeerte tevoelen om Hem ijverig te volgen. Van achteren is hijmet het Kruis getekend om alle kwaad, dat hem van anderen te beurt valt, om Gods wil geduldig tedragen. Vóór zich draagt hij het Kruis om zijn eigen zonden te kunnen bejammeren, achter zich, om ook de zonden, door anderen begaan, met medelijden te kunnen bewenen, en opdat hij zich bewust zij, dat hij midden tussen God en den zondaar geplaatst is, en hij niet aflate van te bidden en de heilige middelen te verstrekken, totdat hij genade en barmhartigheid heeft kunnen afsmeken. Wanneer zó de priester de Mis bedient, eert hij God, en maakt hij de engelen blijde, hij bouwt de Kerk op, komt den levenden te hulp, geeft den afgestorvenen rust, en maakt hij zichzelf alle goede dingen deelachtig.

ZESDE HOOFDSTUK.

(Beantwoording van de vraag, hoe men zich moet voorbereiden voor het heilige Avondmaal.)

Wanneer ik Uwe hoogheid, o Heer, en mijn laagheid naga, dan begin ik sterk te beven en schaam ik mij over mijzelf. Want laat ik mij door die gedachte ervan afhouden, om tot U te komen, dan ontvlucht ik datgene wat in-waarheid het Leven is: maar dring ik mij bij U in, zonder dat ik waardig daartoe hen, dan verval ik in een grote zonde. Wat staat mij dus te doen, o, mijn God, Gij, mijn Helper, die mij' raad geeft, als ik in nood verkeer?

Wijs Gij mij dus den juisten weg: geef Gij mij, met een paar woorden, te kennen, hoe ik mijzelf heb voor te bereiden voor de Heilige Communie. Want ik moet nodig weten, hoe ik vroomlijk en eerbiedig mijn hart geschikt behoor te maken, om Uw heilbrengend Sacrament te ontvangen, en de gedachtenis aan Uw groot en goddelijk Offer waardiglijk te vieren.

ZEVENDE HOOFDSTUK.

(Dat men eigen geweten onderzoeken moet en zich voor moet nemen, om een beter mens te worden.)

De Stem des Heeren. De priester van God behoort bovenal in opperste nederigheid des harten, eerbiedig smekend, met vol vertrouwen en de vrome bedoeling om God eer te geven, nader te treden om het Sacrament te vieren, om het uit te Deelen en het zelf ook te nemen. Onderzoek dus uw geweten ijverig en reinig het en verlicht het, zoveel gij kunt, door waar en diep berouw, zowel als door nederig alles te bekennen, zodat gij niets kwaads daarin houdt of u bewust zijt, waardoor gij wroeging kondt krijgen en u den waren toegang tot Gods genade zoudt afgesneden zien. In 't algemeen moeten al uwe zonden u sterk mishagen, en in 't bijzonder hebt gij te zuchten en te klagen over uw dagelijkse overtredingen. En, als het ogenblik het toelaat, moet gij ook in 't binnenste uws harten aan God bekennen al de ellende waartoe gij door uwe boze neigingen vervallen zijt.

Zucht erover en klaag, dat gij nog zo vleselijk en werelds zijt, zo weinig afgestorven van uw hartstochten en zo overvol van de driften uwer begeerte: dat gij nog zo weinig op uw hoede zijt voor uw uiterlijke zinnen, en zo verward zit in zovele ijdele inbeeldingen: dat gij u zo geneigd voelt tot het uitwendige, terwijl gij het innerlijke geheel verwaarloost: dat gij u verleiden laat tot lachen en ongebondenheid, maar niet vatbaar zijt voor wenen en berouw: vlug zijt ge er bij, bij lichtzinnigheid en lust des vleesches, maar traaglijk doet gij mede aan strengen ernst en vurige godsvrucht: gij stelt er belang in, om nieuwe dingen te horen of iets moois te zien, maar gij zijt er afkerig van om datgene aan te pakken wat laag is en veracht wordt: graag wilt gij veel hebben, maar in het geven zijt gij spaarzaam, en hardnekkig houdt gij alles vast: bij het spreken denkt gij niet na, en even onbedachtzaam houdt gij vaak uw mond; onbehoorlijk leeft gij, en hindert anderen door wat gij doet; ongebonden zijt gij in spijs en drank, maar naar Gods woord luistert gij niet gaarne, vlug komt gs er toe om uit te rusten, maar lui en langzaam arbeidt gij: gij kunt u wel wakker houden, om praatjes aan te horen, maar bij de heilige plechtigheden valt gij haast in slaap: gij jacht dan naar het einde, en let volstrekt niet op: nalatig en lauw en zonder enig leven in u, voelt gij u bij de Mis zowel als bij het Heilige Avondmaal: verstrooid doet gij dan en zijt er zelden volkomen bij: ook laat gij u licht vervoeren tot toorn, of om iets te doen wat anderen mishaagt: haastig zijt gij in uw oordeel, en streng in uw berisping, blij in voorspoed, maar zwak, zodra de tegenspoed komt: en vele goede dingen neemt gij u voor, maar weinig ervan komt tot uitvoering.

Als gij deze en uwe overige tekortkomingen met smart en groot misnoegen over uw eigene zwakheid hebt bekend en bejammerd, neem dan het vaste besluit, uw leven voortdurend te beteren, en hoe langer hoe verder te komen in het goede. En daarna moet gij, in algehele zelfverloochening, met onafgebroken willen, uzelf aanbieden als een offer op het altaar uws harten tot meerdere glorie van Mijn Naam, door namelijk uw lichaam zowel als uw ziel getrouwelijk te wijden en over te geven aan Mij, opdat gij daardoor waardig moogt worden, om nader te treden tot Mijn tafel en het Sacrament van Mijn lichaam en bloed als een heilbrengenden zegen te ontvangen.

Want de waardigste gave en het welgevalligste offer om uw zonden uit te wissen is, dat gij uzelf zuiver en volkomen aanbiedt aan God, wanneer u het lichaam van Christus wordt gereikt bij de Communie. Indien de mens doet wat hij vermag en waar berouw toont, zo vaak hij Mij nadert om vergiffenis en genade van Mij te krijgen; dan zeg Ik, Die de Heer ben: Zie, Ik leef, en wil ook niet, dat de zondaar sterft, maar veeleer, dat hij zich bekeert, en dus óók leve: naardien Ik zijn zonden dan niet meer zal gedenken, maar hem integendeel alles zal vergeven.

ACHTSTE HOOFDSTUK.

(Over Christus Kruisoffer en de ver zichzelf.)-loochening van

Christus spreekt: Zoals ik mijzelf, toen Mijn handen en Mijn naakte lichaam aan het kruis waren uitgespannen, vrijwillig voor uwe zonden aan God den Vader heb geofferd, zodat er niets in mij overbleef, maar alles van Mij werd tot een offer om God te verzoenen, zo moet gij uzelf ook vrijwillig zo diep in als gij vermoogt, met al uw krachten en neigingen, ten offer geven aan Mij. Wat vraag ik meer van u, dan dat gij u beijvert, uzelf geheel aan Mij over te geven? Wat gij nog schenken wilt, behalve u zelf, daar geef ik niet om: want ik verlang niet uw giften, maar u zelf.

Evenals gij niet zoudt voldaan zijn, indien gij alle dingen hadt, maar Mij niet: evenmin kan het Mij behagen, dat gij Mij alles geeft, zonder uzelf erbij. Offer u aan Mij, en geef uzelf geheel en al aan God weg, dan zal uw geschenk worden aangenomen. Zie, ik heb Mij zelf geheel en al aan Mijn Vader aangeboden, om uwentwil: Ik heb ook Mijn gehele Lichaam en Mijn Bloed als spijs en drank gegeven, opdat Ik geheel de uwe zou zijn, en gij altijd de Mijne zoudt blijven. Maar, als gij hangen blijft aan uzelf, en uzelf niet vrijwillig overgeeft aan Mijnen Wil, dan is het geen volkomen offer, noch zal de verbintenis tussen ons dan een volledige zijn. Daarom, Indien gij vrijdom van schuld en genade wilt verwerven, moet er, vóór alles, wat gij begint te doen, een vrijwillige overgave van uzelf plaats vinden in Mijne handen. Daarom juist worden er zo weinigen vrij en verlicht van binnen, omdat zij niet in staat zijn, zichzelf geheel en al te verloochenen. Daarom is Mijn stelregel: Alleen hij kan Mijn discipel wezen, die van alles afstand heeft weten te doen. Indien gij dus Mijn jongere wilt worden, dan moet gij uzelf met alles wat gij wilt en wenst, overgeven aan Mij.

NEGENDE HOOFDSTUK.

(Dat wij ons en al het onze moeten offeren aan God, en tevens voor alle mensen bidden.)

Heer, van U is alles wat er in den Hemel en op aarde is. ik begeer mijzelf aan U te geven als een vrijwillig offer, en altijd door de Uwe te blijven. Heer, in den eenvoud mijns harten, bied ik mijzelf heden aan U aan, om U altijd te dienen, U te gehoorzamen en U voortdurend offers van dank te brengen. Neem mij op tot U in het heilige genot van Uw kostelijk Lichaam, in dit offer dat ik U opdraag, terwijl alle engelen onzichtbaar daar omheen aanwezig zijn, dat ik opdraag opdat het tot heil strekke van Uw volk, dat hier verzameld is.

Heer, ik offer aan U, op dit altaar der verzoening, al mijne zonden en vergrijpen, die ik begaan heb voor Uw ogen en voor die der heilige Engelen, van den dag, waarop ik voor 't eerst heb kunnen zondigen, tot aan deze stonde, die nu is: moogt Gij al die misdaden gelijkelijk aansteken en verbranden met het vuur Uwer Liefde, ja, elke bezoedeling mijner zonden uitwissen, en mijn geweten reinigen van iedere vlek: moge ik terugwinnen Uwe Genade, die ik ben kwijt gegaan door te zondigen; wil mij daarom alles ten volle vergeven, en mij weer aannemen bij U ,met den kus des vredes.

Wat kan ik doen, om mijn zonden te doen vergeven, behalve dat ik alles nederig beken, en jammer, en onophoudelijk uw Goedheid afsmeek? Ik smeek tot U, verhoor mij genadig, waar ik hier sta voor Uw aangezicht, mijn God! Al mijne zonden mishagen mij ten zeerste, en ik wil ze ook nimmermeer begaan: maar ik draag er rouw om, en zal er rouw om dragen, zolang ik zal leven, bereid als ik ben om boete te doen en voldoening te geven naar mijn beste ver Ontlast mij, o God, ontlast mij van mijne-mogen. zonden, en laat, ter wille van Uw heiligen Naam, mijn ziel niet verloren gaan, die Gij hebt vrijgekocht met Uw kostelijk bloed. Zie, ik vertrouw mij toe aan Uw barmhartigheid, ik geef mij over in Uwe handen. Handel met mij, zoals Uw goedheid dat wil, en niet zoals mijn slechtheid en ongerechtigheid zou vereisen.

Ik offer U ook al het goede, dat in mij is, al is het ook maar weinig en onvolkomen; dan kunt Gij het verbeteren en heiligen en het zó maken, dat het U aangenaam en welkom, en altijd beter worde; en voer mij, lui en nutteloos mensje, tot een welzalig en lofwaardig einde.

Ook bied ik U aan: alle vrome wensen der godvruchtigen, en alles wat nodig hebben mijn ouders, mijn vrienden, mijn broeders en zusters, en al degenen die mij lief zijn, en ook wat z ij verlangen, die mij of anderen, uit liefde tot Uw Naam hebben welgedaan, en die gewenst hebben en mij hebben verzocht; dat ik gebeden en missen voor elk hunner zeggen en opdragen zou, hetzij zij nog in 't vlees leven, hetzij zij reeds dit leven hebben verlaten, opdat alien mogen voelen dat hen nader kome de hulp van Uw Genade, de bijstand van Uw Troost, de bescherming voor gevaren, de vrijstelling van straffen, en opdat zij, zoo, van alle kwaad bevrijd, verheugd U heerlijken dank kunnen brengen.

Ik breng U ook beden, en offers der verzoening, vooral voor hen, die mij in iets hebben beledigd, of bedroefd of belasterd, of mij Benige schade of onrecht aangedaan; ook voor hen doe ik dit, die ik bedroefd heb of in de war gemaakt, die ik gekrenkt heb of beledigd, met woorden of met daden, wetens of onwetens, opdat Gij ons allen gelijkelijk zult kunnen vergeven onze zonden en wederzijdse beledigingen. Neem weg, o Heer, uit onze harten alle achter verontwaardiging, toorn en gekijf, en alles wat-docht, de goddelijke Liefde kan beledigen en de broederlijke liefde verminderen. Heb medelijden, heb medelijden, o Heer, met hen, die inroepen Uwe barmhartigheid, schenk Uw genade aan allen, die er behoefte aan voelen, en doe ons zodanig zijn, dat wij waardig worden Uwe Genade geheel en al te genieten, en wij het eeuwige Leven naderkomen. Amen

TIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men niet, om een lichte reden, verzuimen moet, aan het Heilige Avondmaal deel te nemen.)

Telkens en telkens weer behoort ge uw toevlucht te zoeken bij de bron der genade en der goddelijke barmhartigheid, de bron ook der goedheid en van alle mogelijke reinheid, ten einde daaruit kracht te putten om van al uw hartstochten en zonden genezen te worden en er sterker door te worden gemaakt, zowel als waakzamer, tegen alle verleidingen en valsheden des Duivels. Want de Boze Geest weet, dat door de Heilige Communie de hoogste baat en heling wordt verworven, en beijvert zich dus, om bij iedere gelegenheid en op allerhande wijzen, de vromen en getrouwen daarvan terug te houden, of erbij tegen te werken, zoveel als in Zijn macht is.

Vandaar dat sommigen, wanneer zij zich voor willen bereiden tot de Heilige Communie, juist dan de ergste verzoekingen des Satans hebben te doorstaan. De kwade geest zelf, zoals in Job staat geschreven, verschijnt te midden der kinderen Gods, om hen met zijn bekende kwaadaardigheid te verschrikken, en hen vreselijk verlegen en ontsteld te maken: of hun door woordstrijd het geloof te ontnemen; want hij hoopt hen zodoende ertoe te krijgen, dat zij de Communie geheel en al links laten liggen, of er tenminste maar lauwtjes en aarzelend heengaan. Maar men behoeft zich volstrekt niet te bekommeren om zijn arglistige schrikbeelden, hoe schandelijk en afgrijselijk zij ook mogen zijn: neen, men moet al die spoken integendeel terugjagen, naar den kop van Hem, die hun het aanschijn gaf. Verachten en uitlachen moet men dien ongelukkige; en hoe Hij ook moge beledigen en in onrust brengen, men moet zich daardoor toch niet ervan af laten houden, om aan de Heilige Communie deel te nemen.

Velen laten zich ook terughouden, omdat zij zich al te bezorgd voelen, of de vereiste devotie wel aanwezig is in hen, en deze voelen ook een zekeren angst voor het afleggen van hun biecht. Maar gij, handel dan, zoals wijze christenen u raden, en ontdoe u van die bange angstvalligheid; omdat zij de genade Gods belet te werken en de vroomheid van uw gemoed ver een kleine ontroering of andere zwarigheid-slapt. Om moet gij de Heilige Communie niet nalaten; neen, haast u daarom des te meer, om te biechten, en ook om allen anderen mensen kwijt te schelden wat zij mochten misdaan hebben. Maar hebt Gij iemand beledigd, smeek dan nederig om vergeving, want God zal dan eveneens toegefelijk zijn voor u.

Wat zou het u baten, al wachttet gij lang met te biechten, of al woudt gij uitstellen de heilige Communie? Zuiver u zo gauw mogelijk, spuw 't vergif snel uit, haast u om te ontvangen het heilmiddel, want gij zult u daar beter bij bevinden, dan indien gij het lang hadt uitgesteld. Indien gij 't vandaag verschuift om dit, dan zal er morgen misschien iets gebeuren, wat het nog moeilijker maakt: en zo zoudt gij langen tijd van de Communie kunnen teruggehouden worden, en er hoe langer hoe meer onwaardig toe zijn. Schud, zo snel mogelijk, uw tegenwoordige zwarigheid en traagheid van u af: want het geeft u niets, of gij lang angstig zijn wilt, en in onrust leven, en of ge u ver wilt houden van God om alledaagse dingen. Ja, zelfs is het aller schadelijkst, om het genot van de heilige Communie lang uit te stellen, want dat heeft gewoonlijk een grootje lauwheid ten gevolge. Wee hun! sommigen die lauw zijn en los leven zoeken gaarne redenen van uitstel, om niet te biechten, en wensen de heilige Communie daarom te verschuiven, omdat zij anders gedwongen zouden zijn, scherper op hun eigen gedrag te letten.

Wee, hoe weinig ware Christelijke liefde en hoe wankele godsvrucht moeten zij wel hebben, die de Heilige Communie zo lichtelijk van den enen dag op den andere schuiven. En hoe gelukkig en Gode welgevallig moet hij zijn die zó leeft, en zijn geweten zó zuiver houdt, dat hij iederen dag bereid en geschikt zou kunnen bevonden worden om aan de tafel des Meren te gaan. Evenwel, als iemand uit deemoed of om een andere geldige reden, zich een tijdlang de Communie ontzegt, dan is hij zeer te prij zen vanwege zijn eerbiedige schroomvalligheid. Indien echter een lauwheid hem bekruipt, behoort hij zichzelf op te wekken, en te doen wat in zijn macht staat, en de Heer, die in 't bijzonder let op den goeden wil, zal hem dan te hulp komen in de vervulling van zijn vromen wens.

Indien iemand echter een ernstige en geldige reden heeft, die hem terughoudt, dan moet hij toch den goeden wil voelen, en het vrome voornemen, om aan de Communie deel te nemen, want dan kan hij de schone uitwerking van het Sacrament toch niet mislopen. Want ieder gelovige kan op Tederen dag en ieder uur tot zijn welzijn en zonder enig beletsel geestelijke gemeenschap met Christus houden: maar toch behoort hij op bepaalde dagen en een vastgestelden tijd het Lichaam van zijn Verlosser met liefdevollen eerbied tot zich te nemen in het Sacrament, en daarbij meer den roem en de eer van God te zoeken dan troost voor zichzelf. Want geestelijk communiceert een christen, en krijgt daar onzichtbare verkwikking door, zo vaak hij zich devotelijk het mysterie van Christus' vleeswording en lijden herinnert, en zich ontvlammen voelt in liefde voor Hem.

Wie zich alleen voorbereidt voor de Communie, als er een feest ophanden is, of als de gewoonte hem er toe dwingt, die zal veelmalen onvoorbereid zijn. Welzalig, wie zichzelf als een offer aanbiedt aan God, zo vaak hij het Sacrament ontvangt. Wees ook in het communiceren niet te slordig of te haastig, maar doe alles, evenals zij met wie gij samenleeft, op de goede manier, zoals ieder het doet. Anderen moet gij geen last of ergernis geven, maar den algemenen weg moet gij volgen, zoals de vroegeren dien hebben voorgeschreven: en altijd moet gij meer letten op datgene waar anderen baat bij kunnen hebben dan dat gij alleen uw eigenen godvruchtigen neigingen ten dienste zijt.

ELFDE HOOFDSTUK.

(Het lichaam en bloed van Christus en het woord Gods zijn datgene, wat de gelovige ziel het meeste nodig heeft.)

O, allerzoetste Heer Jezus, hoe groot is niet de zaligheid der gelovige ziel, die met U deelneemt aan Uw maal, waar hem geen andere spijze wordt vóórgezet om te eten, behalve Gij, die zijt haar enige geliefde, naar Wien zij smacht met alle begeerten van haar hart. Voor mij ten minste zou het een zaligheid zijn, indien ik voor Uw ogen tranen mocht storten uit het diepste van mijn hart, en Uw voeten mocht besproeien met die tranen, evenals de vrome Magdalena heeft gedaan. Maar waar is zo’n toewijding werkelijk aanwezig? Waar is zo’n rijke vloed van heilig geween? O, zeker, als ik U aanschouwde en Uw heilige engelen, zou mijn hele hart moeten branden en van vreugde wenen. Want in het Sacrament zijt Gij waarachtig aanwezig en bezit ik U, ofschoon Gij U daar verborgen houdt onder een vreemden schijn.

Want U te aanschouwen in Uw wezenlijke goddelijke klaarheid, dat zouden mijn ogen niet kunnen verdragen en ook zou de hele wereld niet kunnen blijven bestaan in den glorieglans Uwer majesteit. Daarom draagt Gij zorg voor en spaart mijne zwakheid, doordat Gij U verborgen houdt in het Sacrament. Waarachtiglijk bezit ik, en aanbid ik Hem, dien de engelen in den Hemel aanbidden: ik echter doe dit ondertussen nog in goed vertrouwen, maar zij zien U in werkelijkheid zonder enig omhulsel. Ik moet er mij mee tevreden stellen, dat ik mag wandelen in 't licht van 't ware geloof, totdat de dag der eeuwige klaarheid aanbreekt, en alle schaduwen, die hier de gedaanten zijn, verzinken gaan. Maar als men dan zal leven in de volmaaktheid, zal het gebruik der Sacramenten ophouden: want de gelukzaligen, die in de Hemelse glorie leven, hebben het heilmiddel van 't Sacrament niet meer nodig; want zij genieten eindeloze vreugd in Gods tegenwoordigheid, Wiens glorie zij dan gadeslaan van aangezicht tot aangezicht en overgegaan van de ene klaarheid tot de andere der grondeloze Godheid, smaken zij Gods Woord, dat vlees is geworden, zoals het van den beginne was, en eeuwig blijven zal.

Als ik aan deze wonderbare dingen denk, wordt zelfs elke geestelijke vertroosting mij tot een walg: want, zolang ik den Heer niet aanschouw in Zijn onomwolkte glorie, moet ik alles, wat ik in de wereld waarneem en hoor, van geen waarde achten. Gij zijt mijn getuige, o God, dat niets mij troost kan geven en geen schepsel mij kan bevredigen, behalve Gij, o, mijn God, Wien ik smacht om altijd te aanschouwen. Maar dit is mij niet mogelijk, zolang ik in dit sterfelijk leven vertoef. Daarom moet ik mij bereiden, om groot geduld te hebben en mijzelf met al mijn wensen ondergeschikt te maken aan U. Want ook Uwe Heiligen, o Heer, die reeds met U juichen in het Rijk der Hemelen, hebben, toen zij leefden, in vol vertrouwen en zeer geduldig 't verschijnen van Uw Heerlijkheid afgewacht. ik geloof het zelfde wat zij geloofd hebben, en datgene, wat zij hoopten, dat hoop ook ik; en ik vertrouw, dat ik door Uwe Genade moge komen daar waar zij gekomen zijn. En ondertussen zal ik wandelen in het geloof, versterkt als ik mij voel door de voorbeelden der Heiligen. ik heb ook de Heilige Boeken tot troost en als een spiegel des levens, en boven al nog Uw allerheiligst Lichaam als uitzonderlijk heilmiddel en als toevluchtsoord.

Twee dingen voel ik, dat mij allernoodzakelijkst zijn in het leven, en zonder welke mij dit ellendige bestaan ondragelijk zou wezen. In den kerker van dit lichaam opgesloten, beken Ik, dat Ik aan twee dingen behoefte heb, ni. aan spijs en aan licht. En zo hebt Gij mij, zwakke, Uw Heilig Lichaam geschonken, om mijn ziel en lichaam te herstellen, en hebt als lamp voor mijn voeten Uw Woord gezet. Zonder die twee zou Ik niet goed kunnen leven, want het Woord Gods is het licht mijner ziel, en Uw Sacrament het brood des Levens. Men zou deze ook de twee tafelen kunnen noemen, die, de ene hier, de andere daar, opgesteld zijn in de Schatkamer Uwer Heilige Kerk. De ene tafel is die van het gewijde Altaar, waarop ligt het Heilige Brood, 't welk het kostbare lichaam van Christus is; de andere is die der goddelijke Wet, die de heilige Leer bevat, die ons opvoedt in het rechtzinnige Geloof, en mij zekerlijk brengt naar de binnenste omhulselen, waarachter het Heilige der Heiligen berust.

Dank breng ik U, o Heere Jezus, Licht van het eeuwige Licht, voor de tafel van Uw heilige Leer, die Gij ons door Uwe knechten, de Profeten en de Apostelen en andere Leeraars, hebt laten toebereiden. Dank breng ik U, Schepper en Verlosser der mensen, Die, om aan de hele wereld Uwe goddelijke Liefde te tonen, een groten feestmaaltijd hebt klaargemaakt, waarin Gij niet het zinnebeeld van 't Paaslam, maar Uw allerheiligste Lichaam en Bloed hebt vóórgezet, om het te eten; Gij, die alle gelovigen blij maakt door Uw heiligen Maaltijd, en hen dronken maakt met Uw heilbrengenden Beker, waarin alle vreugden vervat zijn van 't Paradijs; en ook de Engelen, nemen daaraan deel met ons, maar voelen daarbij een nog hogere zaligheid.

O, hoe groot en eenvoudig is het ambt der priesters, aan wie het is toegestaan den Heer der Heerlijkheid te wijden met heilige woorden, Hem met hun lippen te zegenen, Hem vast te houden met hun handen, met hun eigen mond Hem tot zich te nemen, en Hem aan de anderen uit te delen. O, hoe rein behoren die handen te zijn, hoe zuiver de mond, hoe heilig het lichaam, hoe onbevlekt het hart van den priester, tot wien de Oorsprong van alle Zuiverheid zo dikwijls ingaat. Uit den mond des priesters, die zo dikwijls het Sacrament van Christus ontvangt, behoren slechts heilige, eerbare en goede woorden te komen.

Zijn ogen, die Christus' Lichaam plegen te aanschouwen, zijn eerlijk en kuis. Zijn handen, die gewoon zijn, den Schepper van Hemel en aarde aan te raken, zijn zuiver en heffen zich altijd ten hemel. In 't bijzonder wordt in de Wet tot de priesters gezegd: Weest heilig, omdat ook Ik heilig ben, Ik, uw Heer en God.

Moge Uwe Genade ons helpen, almachtige God, opdat wij, die bekleed werden met het priesterlijke ambt, bij machte worden, om waardiglijk en onderworpen U in alle zuiverheid en met een goed geweten te dienen. En al kunnen wij niet zo onschuldig blijven leven, als wij moeten, veroorloof ons dan toch ten minste, dat wij waardiglijk bewenen het kwaad dat wij gedaan hebben, en voor het overige U dienen in een geest van nederigheid en met het voornemen om goed te willen.

TWAALFDE HOOFDSTUK.

(Dat men zich volijverig moet voorbereiden, om de heilige Communie te genieten.)

Ik ben de Vriend der reinheid en de Schenker van alle heiligheid. Ik zoek een hart dat zuiver is, want daar is de plaats Mijner rust. Bereid mij een spijsvertrek, dat weelderig is ingericht, dan kom Ik met Mijne discipelen Pasen bij u vieren. Indien gij wilt, dat ik tot u kom en bij u blijf, zuiver u dan van den ouden zuurdesem en maak de woning uws harten rein. Sluit er de wereld buiten geheel -en-al, en al 't geraas en de herrie der ondeugden: blijf zitten als een eenzame mus op het dak, en overdenk, met bitter gemoed, uw buitensporigheden; Want iedereen, die een ander liefheeft, maakt voor hem de beste en schoonste plaats van allen klaar, omdat daaruit de liefde blijkt van hem, die zijn geliefde tot zich doet komen.

Maar weet wel, dat gij uit eigen kracht alleen u niet waardiglijk kunt voorbereiden, al zoudt gij u voorbereid hebben een heel jaar lang, zonder ooit aan iets anders te denken. Neen, alleen door Mijn vriendelijkheid en genade wordt het u mogelijk, Mijn tafel te naderen, evenals een bedelaar, die geroepen zou worden om het maal des rijken te Deelen, en die niets anders heeft om die weldaden te vergelden, dan dat hij zich nederig toont en dankbaar is. Doe wat in uw macht is, en doe dat ijverig, niet uit sleur en niet door dwang, maar neem met vrees en eerbied en liefde het Lichaam van uwen Heer aan, die zich verwaardigt, om tot u te komen. Ik ben het, Die u geroepen heb: Ik heb bevolen, dat alles zó zou gebeuren, Ik zal ook voorzien in wat u ontbreekt: kom slechts, en wil Mij ontvangen.

Als Mijne Genade u vroomheid geeft, toon u dan daarvoor dankbaar jegens uwen God, niet omdat gij die genade waardig zoudt wezen, maar omdat Hij medelijden met u heeft gehad. Maar krijgt gij niets, en voelt gij u meer en meer verstoken, houd dan aan in 't gebed, met zuchten en aankloppen, en houd daar niet mee op, totdat gij 't verdiend zult hebben om een kruimpje of een druppel Mijner heilbrengende Genade te ontvangen. Gij hebt Mij nodig, en niet Ik u. En gij komt niet, om Mij te heiligen, maar ik kom om u te heiligen en u beter te maken. Gij komt, om door Mij geheiligd en met Mij verenigd te worden: om nieuwe genade van Mij te ontvangen en nogmaals ontstoken te worden van begeerte om u zelf te verbeteren. Wil deze genade dus niet verachtelozen, maar houd vol ijver uw hart gereed en leid dan uwen Geliefde bij u binnen.

Gij moet u echter niet alleen voorbereiden tot de godsdienstige stemming vóór de Communie, maar ook moet gij zorgen, dat gij daarin volharden blijft, nadat het Sacrament is afgelopen. Dat gij waakzaam blijft daarna, is niet minder noodzakelijk dan dat gij u vroomlijk voorbereiddet, vóórdat het aanving. Want die goede waakzaamheid, na afloop, is wederom de beste voorbereiding, om u nog een grotere genade te verwerven. Want hiervoor toch zou men zeer weinig kans houden, indien men na afloop onmiddellijk weer uitkeek naar wereldse vertroosting. Hoed u ervoor, om veel te spreken: blijf in het verborgene, en geniet daar uw God; want in Hèm hebt gij datgene wat de hele wereld u niet meer zou kunnen afnemen. Ik ben Degene, aan Wien gij u geheel moet geven, en wel zó, dat gij, voor 't vervolg, niet langer leeft in uzelf, maar in Mij; dan zult gij helemaal vrij zijn van zorgen.

DERTIENDE HOOFDSTUK.

(De gelovige moet er van ganscher harte naar trachten met Christus verenigd te worden in het Sacrament.)

Hoe zal ik het bereiken, o Heer, dat ik U alleen mag vinden, U alleen mijn gehele hart mag blootleggen, en U genieten, zoals mijn ziel dat wenst, en ook dat niemand mij veracht, en geen enkel schepsel mij in ontroering brengt of zelfs maar acht op mij slaat, omdat Gij alleen met mij spreekt, en ik met U, zoals de Geliefde gewoon is met den geliefde te spreken, zoals de vriend pleegt om te gaan met den vriend? Dit bid ik, dit wens ik, dat ik geheel-en-al verenigd moge worden met U, en ik mijn hart moge aftrekken van alles wat geschapen is, om het Hemelse en Eeuwige te leren verstaan door de telkens herhaalde plechtigheid der heilige Communie. O, Heere God, wanneer zal ik geheel met U verenigd zijn en in U opgenomen, zonder aan mijzelf te denken? Wees Gij in mij, en ik in U, en vind het goed, bid ik, dat wij op die manier één zijn en blijven.

In waarheid, Gij zijt mijn Beminde, dien ik uit duizenden uitgekozen heb, en mijn ziel vindt er genoegen in, al haar levensdagen in U te wonen. In waarheid, Gij zijt mijn Vredebrenger, want in U is de opperste Vrede en de ware Rust, en buiten U is er slechts arbeid en smart en eindeloze ellende. In waarheid, Gij zijt de God, Die zich verborgen houdt, en Gij pleegt geen raad met de bozen, neen, maar Gij spreekt tot hen, die nederig en eenvoudig zijn. Hoe aangenaam en liefelijk, o Heer, is Uw geest, daar Gij om Uw Zoetheid te tonen aan Uw kinderen, U verwaardigt om hen te verkwikken met allerheerlijkst brood, dat uit den Hemel is nedergedaald. Waarlijk, er is geen ander volk zo groot en roemrijk, met Goden, die nader zouden treden tot de mensen, als ik er aan denk hoe Gij, onze God, bij al onze gelovigen aanwezig zijt: daar Gij, als dagelijksen troost en om hun hart naar den Hemel te trekken, U zelf aan hen weggeeft, opdat zij u zouden eten en U genieten.

Welk ander volk is zó beroemd, als het volk der christenen? O, welk schepsel onder den hemel wordt zó bemind, als de vrome ziel, bij wie God binnentreedt, om haar te voeden met zijn roemrijke vlees? O, onuitsprekelijke Genade, o, bewonderenswaardige neerbuigendheid, o, liefde zonder maat, die den mens zo buitensporig wordt toebedeeld! Maar wat zal ik aan God teruggeven voor die genade, voor een zo onvergelijkelijke liefde? Daar is niets anders wat ik geven kan, en wat welkomer zou zijn, dan dat ik mijn hart geheel en al afsta aan God, en het diep in met Hem verenig. Heel mijn binnenste zal dan opspringen van vreugde, als mijn ziel volkomen verenigd zal zijn met God. Dan zal deze tot mij zeggen: Indien gij bij Mij wilt zijn, wil Ik zijn met U. En ik zal Hem antwoorden. Verwaardig U, o, Heer, om bij mij te blijven, want ik wil zo graag zijn bij U. Mijn enige verlangen is hierin gelegen, dat mijn hart met U verenigd moge worden.

VEERTIENDE HOOFDSTUK.

(Over het brandende verlangen, dat vele gelovigen in zich voelen, naar het Lichaam van Christus.)

O, Heer, hoe groot is Uw goedheid, die Gij verborgen houdt voor hen, die U vrezen. Als ik denk aan sommige vromen, o Heer, die met de grootste toewijding en liefde Uw Sacrament naderen, dan word ik meermalen in mijzelf verlegen en schaam mij, dat ik zo lauw, ja, koel, Uw altaar en de tafel der Heilige Communie nader, dat ik zo dor blijf, en zonder liefde in mijn gemoed, dat ik mij, door Uw tegenwoordigheid, o God, niet helemaal ontvlammen voel. Neen, zo heftig word ik niet aangetrokken en bewogen, als wel vele vromen geweest zijn, die zich van tranen niet weerhouden konden uit overgrote begeerte naar de Communie, door de innige liefde van hun hart, maar gelijkelijk met den mond van hun hart, als van hun lichaam, smachtten zij tot in hun gebeente, naar U, o God, Gij, Bron des levens, en zij konden hun honger niet anders matigen noch verzadigen, dan doordat zij Uw Lichaam met overgrote blijdschap en als met geestelijke gulzigheid tot zich namen.

O, dat zij zo waarachtig-brandend geloofden, geeft getuigenis, dat Gij daar werkelijk aanwezig waart. Want zij wier hart binnen-in hen zózeer brandende is, omdat Jezus met hen omging, erkennen den Heer waarlijk, wanneer Hij het brood breekt. Maar van mij is dikwijls verre zo’n genegenheid en toewijding, zo’n hevige liefde en, ijver. Wees mij genadig, o, goede, zoete en zachte Jezus, en gun het Uwen armen bedelaar, dat hij tussenbeiden, al is 't maar een klein beetje, voelt van de hartelijkheid Uwer innige liefde, opdat daardoor mijn geloof nog sterker worde, mijn hoop op Uwe goedheid nog vermeerdere, en mijne liefde, wanneer zij eenmaal is ontvlamd en door hemels manna gevoed werd, in het vervolg nooit verzwakken moge.

Uwe barmhartigheid is machtig genoeg, mij de genade, waar ik naar smacht, te verlenen, en mij, als de dag van Uw welbehagen daar is, allergoedigst te bezoeken, zodat ik van Uw vurige liefde doordrongen word. Want, al brand ik ook niet van zo’n vurige begeerte, als wel eigen is geweest aan Uw uitverkoren gelovigen, zo draag ik toch verlangen, om door Uwe genade zo’n allersterkst heimwee te mogen deelachtig worden, en ik bid U vurig, dat ik even sterk zal mogen gaan voelen als die vurige minnaars van U deden, en ik moge worden meegeteld bij hun heilig gezelschap.

VIJFTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat wij de genade der vroomheid verkrijgen door deemoedig te zijn en onszelf te verloochenen.)

De genade der vroomheid moet men met aandrang zoeken, vurig verlangen, geduldig en vertrouwensvol afwachten, dankbaar aanvaarden, deemoedig bewaren, en er ijverig me� werken, terwijl men aan God behoort over te laten den tijd en de wijze, waarop Hij ons bezoeken wil, totdat Zijn uur gekomen zal zijn. Inzonderheid behoort gij u te verdeemoedigen, wanneer gij in uw binnenste slechts weinig vroomheid gewaar kunt worden; maar niettemin moet gij daarom niet al te neerslachtig worden, noch bovenmatig bedroefd. Dikwijls geeft God u, in één kort ogenblik, wat Hij eerst langen tijd had geweigerd te geven; soms geeft Hij ten slotte toch wat Hij, toen gij begont te bidden, nog niet geven wilde.

Indien de genade altijd spoedig verstrekt werd en zodra men haar wenste, aanwezig ware, dan zou de zwakke mens haar niet kunnen verdragen. Daarom behoort men de genade der vroomheid af te wachten met goede hoop en nederig geduld. Maar aan u zelf en aan uw zonden moet gij 't wijten, als zij niet komt, en ook als zij u heimelijk weer ontnomen wordt. Soms is het maar iets onbeduidends, wat de genade in den weg staat of haar voor ons verborgen houdt: als tenminste datgene wat een zo groten zegen kan belemmeren en tegenhouden nietig en niet veeleer iets geweldigs genoemd worden kan. En, als gij dat, hetzij nietige, hetzij geweldige, verwijderd zult hebben, dan eerst overwint gij, en zult gij erlangen wat gij vraagt.

Want dadelijk zodra gij u met uw hele hart aan God zult overgegeven hebben, en gij niet langer naar bevrediging van eigen lust of wil zoekt, maar volkomen wilt berusten in Hèm, zult gij ervaren, dat gij met Hèm wordt verenigd en dat dit uw rust is, want niets smaakt zo goed en kan u zo behagen als datgene wat welgevallig is aan God. Al wie dus met kinderlijk gemoed zijn verlangen richt op God, en zich bevrijd heeft van alle onbehoorlijke liefde vóór of afkeer van enig ding of wezen, welk ook, dat geschapen is, zal het meeste geschikt zijn, om de genade te krijgen en waard zal hij 't ook wezen, dat de ware vroomheid hem toevalt als een geschenk. Want de Heer schenkt daar Zijn Zegen, waar Hij lege vaten vindt. En hoe volkomener iemand af wil zien van de dingen hier beneden, en hoe meer hij, door zichzelf te minachten, afsterft van zichzelf, des te spoediger zal ook de Genade komen, des te overvloediger zal zij bij u binnentreden, en des te hoger zal zij verheffen uw hart, zodat het vrij wordt.

Dan zal hij 't zien en losbreken, en zijn hart in hem zal zich verwonderen en zich verruimd voelen, omdat de hand des Heeren met hem is, en hij zichzelf geheel en al in Gods hand heeft overgegeven tot aan het einde der tijden. Zie, zo voelt zich de mens gezegend, die van ganscher harte God zoekt, en die dus zijn ziel niet voor niets heeft gekregen. En zo iemand, als hij de heilige spijs en drank ontvangt, verdient ten zeerste de genade van zich met God te verenigen, omdat hij geen acht slaat op zijn eigen vroomheid, noch op zijn verlangen om troost te krijgen, maar hij, boven alle vroomheid en vertroosting uit, alleenlijk let op Gods roem en eer.

ZESTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat wij onze noden aan Christus moeten blootleggen en Zijn genade daarvoor afsmeken.)

O, allerzoetste en allerbemindste Heer, Dien ik nu vromelijk begeer, om tot mij te nemen, Gij weet mijn zwakheid en den nood, die mij benauwt, hoezeer ik ternederlig in het kwade en in mijn ondeugden, hoe dikwijls ik mij bezwaard voel en beproefd, helemaal in de war gebracht en bezoedeld. Tot U kom ik om een redmiddel, troost en verlichting smeek ik van U af. Ik spreek tot Hem, Die alles weet, Hem, voor Wien mijn binnenste geheel openligt en Die alleen in staat is, mij in-allen-dele te troosten en te helpen. Gij voelt, waarin ik vooral te kort schiet, meer nog dan anderen, en aan welke deugden ik arm ben.

Zie, ik sta vóór U, arm en naakt, en eis Uwe genade en smeek om Uw barmhartigheid. Verkwik Uw bedelaar, hij heeft honger, steek mijn koelheid in brand met het vuur Uwer liefde en maak mijn blindheid licht met de klaarheid van Uw aanschijn. Maak al het aardse tot iets bitters voor mij; doe mij dragen met geduld alles wat mij bezwaart en tegen mij ingaat, leer mij, al het lage en geschapene verachten en vergeten. Hef mijn hart omhoog tot U in den Hemel, en laat mij niet langer zwerven over de aarde. Wees Gij mijne zoetheid van nu tot in der eeuwigheid, omdat Gij alleen mijn spijs en drank zijt, mijn liefde en mijn vreugd, Gij alleen mijn zoetheid en het enige Goede wat ik bezit.

O, mocht Gij mij willen ontvlammen, geheel en al, door Uw tegenwoordigheid, mocht Gij mij willen verbranden, en, zoo, veranderen in U zelf, zodat ik, samen met U één geest werd, door de genade der innerlijke vereniging, vloeibaar gemaakt door Uw brandende Liefde! Gedoog niet dat ik nuchter en dor voor U weg wijk, maar doe barmhartig met mij, zoals Gij reeds dikwijls hebt gedaan, wonderbaarlijk met Uw heiligen. Wat wonder zou het zijn, als ik, door U in brand gestoken, mijzelf ging verliezen: daar Gij toch zijt het vuur dat altijd brandt en nimmer uitdooft, de Liefde, Gij, waardoor ons hart gezuiverd wordt en ons verstand verlicht?

ZEVENTIENDE HOOFDSTUK.

(Over de vurige liefde en de hevige begeerte om Christus in zich op te nemen.)

Met opperste devotie, en gloeiende liefde, met heel de vurige genegenheid mijns harten, verlang ik, o Heer, om U in mij op te nemen, evenals reeds vele heilige en vrome mensen naar U verlangd hebben in de Communie, die U welgevallig zijn geweest door de heiligheid huns levens, en altijd volhard hebben in de vurigste godsvrucht. O, mijn God, Gij, eeuwige Liefde, Gij, die mijn algehele Eigendom zijt en mijn eindeloos Geluk, ik begeer U tot mij te nemen met de heftigste begeerte en den U waardigsten eerbied, zoals maar ooit een der Heiligen heeft gekend en kunnen voelen.

En ofschoon ik in waarheid niet waardig ben, al die aandoeningen van vroomheid inderdaad te heb ik toch voor U neer heel de genegenheid-ben, zo leg mijns harten, evenals of ik niets anders had, als die allerliefelijkst ontvlamde verlangens. Maar ook alles wat een vroom gemoed kan bevatten en wensen, dat breng ik U en bied ik U aan, met den hoogsten eerbied en de intiemste liefde. Ik wens niets voor mijzelf te bewaren, maar mij en al het mijne vrijwillig en allergraagst ten offer te brengen aan U. O, mijn Heer en mijn God, mijn Schepper en mijn Verlosser, met zo’n genegenheid en eerbied, met zo’n lof en eer, met zo’n dankbaarheid, waardigheid en liefde, met zo’n trouw, hoop en zuiverheid, hoop ik U heden te ontvangen, zoals U ontvangen heeft en naar U verlangd heeft Uw allerheiligste Moeder, de roemrijke maagd Maria, toen zij, nederig en godsvruchtig, antwoordde aan den engel, die Haar de blijde boodschap kwam brengen van het Mysterie der Vleeswording: Zie, ik ben de dienstmaagd des Heeren, laat mij wedervaren naar wat Gij meedelen woudt.

En, zoals Uw zalige voorloper, de alleruitnemendste Heilige, Johannes De Doper, in Uw tegenwoordigheid opgetogen gejuicht heeft in de vreugde van den Heiligen Geest, terwijl Gij nog besloten waart in de moederlijke ingewanden, en ook, zoals hij, later Jezus onder de mensclien ziende wandelen, in grote nederigheid, en met liefdevolle toewijding zeide: De vriend des bruigoms, die staat en naar hem luistert, verheugt zich zeer, omdat hij de stem des bruidegoms hoort: zo wens ook ik ontvlamd te worden in grote en heilige begeerte, en mijzelf van ganscher harte in eigendom te geven aan U. Zo leg ook ik voor U neer en bied U aan, de jubelzangen van alle vrome harten, hun brandende begeerten, de verrukkingen huns gemoeds, zowel als de bovennatuurlijke verheerlijkingen en de hemelse gezichten, met alle krachten en elken lof, die U door enig schepsel in den hemel of op aarde is toegebracht of toegebracht zal worden, voor mij en voor allen, die mij verzocht hebben, om voor hen te bidden, opdat Gij door ons allen waardiglijk geprezen, en zonder ophouden verheerlijkt moogt zijn.

Aanvaard mijne geloften, mijn Heer en mijn God, en mijn wensen, dat Gij zonder einde geprezen en zonder maat verheerlijkt moogt worden, zo als wij U dat rechtens schuldig zijn om de volheid Uwer onuitsprekelijke grootheid. Dat alles breng ik U toe, ja begeer ik, om U toe te brengen, dag na dag, ja, ieder ogenblik en alle hemelse geesten en de gezamenlijke gelovigen nodig ik uit en smeek ik zeer om, samen met mij, U dank en lof toe te brengen, met mond en met hart.

U prijzen alle volken, stammen en talen, en zij verheffen Uw heiligen en honigzoeten Naam met hoogklinkenden jubel en gloeiende toewijding. En wie eerbiedig en devoot Uw allerhoogste Sacrament vieren, en het, vol vertrouwen, in zich opnemen, verdienen genade en barmhartigheid bij U te vinden, en bidden, smekend, voor mij, armen zondaar. O, laten zij zich verwaardigen mij te gedenken, als zij deelachtig zijn geworden de vrome toewijding, waarnaar zij smachtten en de zegenrijke vereniging met U, en dus heerlijk getroost en wonderbaar verkwikt mogen heten.

ACHTTIENDE HOOFDSTUK.

(Dat men over het Sacrament niet diep in moet peinzen, maar, als een nederige navolger van Christus, zijn verstand ondergeschikt moet maken aan het Heilige Geloof.)

Gij moet op uw hoede blijven tegen iedere nieuwsgierige en nutteloze onderzoeking en uitpluizing van dit ondoorgrondelijke Sacrament, indien gij niet wilt overdolven worden in de afgronden van den Twijfel. Wie de majesteit van God wil peilen, zal vernietigd worden door Zijn Glorie. God vermag meer dan de mens kan begrijpen. Maar geduld kan worden een vroom en deemoedig onderzoek naar de Waarheid, dat altijd bereid is, onderricht te ontvangen en zich beijvert, om te wandelen, zoals de wijze en gezond verstandige Vaderen het voorgeschreven hebben.

Zalig is de eenvoud die de moeilijke wegen der spitsvondigheid verlaat, maar rechtuit doorloopt, met vasten stap, op het pad van Gods bevelen. Velen zijn hun vroomheid kwijt gegaan, toen zij al te diep aan het navorsen gingen. Gevorderd wordt van U, dat gij gelooft en rein leeft, maar een hoog verstand, of een diep doordringen in Gods geheimenissen, hebt gij niet nodig. Terwijl gij dikwijls niet begrijpt, wat beneden u ligt.. hoe zoudt gij dan kunnen begrijpen wat ver boven u staat? Maak u ondergeschikt aan God, en acht uw verstand van minder waarde dan uw ge dan zult gij verkrijgen het licht van inzicht en-loof, kennis, voorzover dat nuttig en nodig voor u is.

Sommigen ondervinden grote moeilijkheden door hun geloof aan het Sacrament. Doch dat is niet aan hen te wijten, maar aan den Geest van het Boze. Maak u geen zorg, en ga niet redetwisten met uw eigen gedachten, en antwoord ook niet op de twijfelingen, die u door den Duivel worden ingegeven, maar blijf geloven in de woorden Gods, in zijn Heiligen en Profeten: en de boze Vijand zal voor u wegvluchten. Voor wie God wil dienen, is het soms zeer baatrijk, dat hij zulke dingen moet doorstaan. Want de Duivel stelt de ongelovigen en de zondaars niet op de proef, die heeft hij toch reeds in zijn macht: maar de getrouwe vromen, die beproeft hij en kwelt hij op allerlei wijze.

Volhard dan om eenvoudig en zonder twijfeling te geloven en nader het Sacrament met biddenden eerbied. En wat gij niet vermoogt te begrijpen, laat dat gerustelijk over aan den almachtigen God. God zal u niet bedriegen: maar wel zult gij u bedrogen vinden, als gij te veel op u zelf vertrouwt. God wandelt met de eenvoudigen, Hij openbaart zich aan de deemoedigen; geeft verstand aan de kleinen, legt den zin bloot aan wie een rein gemoed hebben, maar Hij houdt Zijn genade schuil voor wie nieuwsgierig en trots zijn. Het menselijk verstand is zwak en kan zich vergissen: maar het ware geloof vergist zich nooit.

Alle verstand en menselijke navorsing moet achter het geloof aankomen, maar zij behoort er niet aan vooraf te gaan, noch er inbreuk op te maken. Want in het Sacrament nemen geloof en liefde de allereerste plaats in, en werken in dat allerheiligste en alleruitnemendste op verborgen wijs. God is eeuwig en onmetelijk, en, daar Zijn Macht eindeloos is, doet Hij grote en ondoorgrondelijke dingen, zowel in den hemel als op de aarde, en die wonderbare werken kunnen niet doorgrond worden. Indien de werken Gods zódanig waren, dat het menselijk verstand hen gemakkelijk kon begrijpen, dan zou men die werken niet wonderbaar noch onuitsprekelijk kunnen noemen.